HADİKATÜS SUADA – SAADETE ERMİŞLERİN BAHÇESİ

Fuzulî, "Hadikatüssuada" (Saadete Ermişlerin Bahçesi) adlı eserinde Tüm Peygamber ve resûllerin Hakk ve hakikat uğruna çektikleri çileleri ve ödedikleri bedelleri anlatır ve Kerbelâ çölünde susuz ve mecalsiz bırakılıp hunharca şehit edilen Hz. Hüseyin’in çektiği çile ve Hakk yolunda ödediği bedel ile karşılaştırır. Hiçbir Peygamberin ve nebinin bu yolda katlandığı çile ve ödediği bedel, Hz. Hüseyin’in katlandığı çile ve ödediği bedel ile kıyaslanamayacağını hatırlatır… Çünkü insan inancı uğrunda; İbrahim gibi "nar"a atılmayı, Zekeriya gibi hızar ile biçilmeyi, İsa gibi çarmıha gerilmeyi Musa ve Muhammed Mustafa gibi ilden il’e sürülmeyi göze alabilir. Ama, 72 yakınını ve canı kadar sevdiği dostları zalimin zulmü altında ve kahr okunun açtığı yaralardan akan kanlar içerisinde görmek ve böylesi bir vahşet saçan zulüme tahammül edebilmek, ancak Hz. Hüseyin’e mahsus bir meziyet olduğunu kendisine has bir dille anlatır.

Kitabın Tamamını Okumak İçin

http://www.huham.com/erenler_bahcesi.pdf

Ali Kaykı canın birinci kitabına yazdığımız önsözde ona "Sınır Tanımayan Sevdanın Ozanı" demiştik. Hatta adında ‘Sevda" sözcüğü geçen dört-beş şiirini irdelediğimiz bölüme koyduğumuz arabaşlık "Tüm Sevdalar Onun"du. Tutulmadan, tutuşup yanmadan sevda olmaz ve sevda olmayınca aşk olmaz. Artık o tutuştuğu sevdayı aşmış, sevdanın küllerinden doğarak aşka düşüp, "Aşkın Ozanı" olmuş Budak Ali. "Tutuştuk Sevdanda" şiirine,

"Tutuştuk sevdanda Aşkınla yanıyoruz
Dönerek ateşine dalanın bizleriz
Küntü kenz esrarında her dem doğuyoruz
Gönüller uyandıran alazın bizleriz „

diye başlıyor. Binlerce renge boyanıyor; yokluğun içinde varlığını gösterip, Üçler’in Beşler’in ve Kırk’ların katarına katılarak evrensel dengeleri sağlayan terazinin parçalarından biri oluyor. Gül bahçesine uğrayıp, bülbülün figanına katılıyor. Bununla da kalmıyor; sararmış goncayı kanla sulayarak al gülü kızıla çeviriyorlar hep birlikte. Çokluğu birliğe (kesreti vahdet’e) ulaştırmışlar binbir adla halden hale geçerek. Harfleri oluşturan noktalar da onlardır ki, Vuslat’a erenlerden biridir Budak artık:

"Hal içinde halde binbir adla bilindik
Budak, Ali, Veli, Deli dedin seslendik
Elif ile lâm, mim hemi yâ sîn okunduk
Harflerin olduran her noktasın bizleriz"

Budak Ali içinde bulunduğu sırlarını paylaştığı, paylaşmakla kalmayıp onları bize ulaştırdığı "Bizler’in kimler olduğunu "Hakikat Ehliyiz Biz" nefesinde açıklıyor:

Verin gönlünüzü gelin bizlere
Hakikat sırrına erenleriz biz
Düşün peşimize erin bizlere
Canların canıyız cananıyız biz

Aşığın goncası ve de gülüyüz
Muhabbet ehlinin hem bülbülüyüz
Gâhi akıllıyız gâhi deliyiz
Hakikat sırrına erenleriz biz

Çürük yoktur hiç sağlamdır özümüz
Kapalı olsa da görür gözümüz
Hakk’tan gelmişiz Hakk’a gideriz
Herşeyin özünde olanıyız biz

Budak Ali’im der arıda balız
Hem zahirdeyiz hem de bâtındayız
Geldik Kızıldeli’ye mihmanıyız
Hakikat yolunun erleriyiz biz

Hakikat ehli aşk ehlidir; aşk makamında oturan "Canlar canı ve cananı" Yaratanın kendisidir. Yüzyıllar önce Yunus Emre(ö.1320) de bunu söylüyordu:
"Canlar canını buldum bu canım yağma olsun
Dost vaslına eriştim gümanım yağma olsun"

AŞK MAKAMI TANRI MAKAMIDIR

Aşkın ozanı Budak, yaşadığı büyük aşkı ve ve aşk makamının betimlemesini çok önce bana ulaştırdığı bir yazısında şöyle yapıyordu.

"Aşk, Alevi/Bektaşi inanç ve öğretisinin derinliğinin temel niteliği, varılmak istenilen en son durak olan fenafillah, yani varlıkta yok olma, yani kesretten vahdete ulaşma ki, bu vuslata erme makamıdır. Aşk, sonsuz-sınırsız gönlün göz kamaştıran ışığıdır. Gönüldeki hazine ancak bu ışık ile meydana çıkar, görülür. O’na ayna olur. O, aynada kendini seyreder mest olur. Evrende bir zerre iken Küntü Kenz (Gizli hazine) esrarının sırrını çözerek zaman içindeki evren olur. Coşar zamandan taşar, evren O’nda yok olur. Var olan her şey üçünde olur. Üçü bir olur, O olur. O an zaten her an var olduğunu bilir ve En’el Hakk der."

" İlmin kitabı Aşk’tır. Aşk, natık olandır. Dile gelince ilmi anlatır. Gönül coşunca ilim dillenip taşar. Güneşin sıcağında buharlaşıp bulut olan okyanusun, fırtınalar yaratarak okyanusu coşturup sağanak halde yağması gibidir. Gönül Muhammed, ilim Hakk, Aşk İmam Ali’dir. Aşk olmazsa gönül coşmaz, gönül coşmazsa ilim kendinden habersiz kalır. Bilinmek isteyen ilmin, sırrının açığa çıkması için üçünün bir olması gerekir. Bundan dolayıdır ki, Aşk makamına ermeyince Hakk’ın sırrına erilmez. İlim şehrinin kapısı bulunmaz bilinmez ise şehre girilmez. İlim şehrine giremeyen ilimden, ilim de kendinden habersiz kalır."
Bizim bir yorum getirmemize de gerek yoktur. Şiirlerinin derinliğine inildikçe bu tanımlamalar daha iyi anlaşılacaktır.

Birinci kitabın önsözünün başında şiirlerini nasıl yazdığını anlatırken biraz şaşkınlık geçirmiştik:

" Ali Kaykı 1986 yılından beri, yaşadığı bölgedeki Volkswagen fabrikasında ve uzun zamandır aynı fabrikanın motor bölümünde büyük sanayi makinaları denetçisi olarak çalışmaktadır. Demir ve çelikten dev makina ve motorlar ortamında bir denge oluşup, katı mekanik gürültü yumuşayarak Kaykı’nın kafasında, genelde şiire özelde ise deyişe-nefese nasıl dönüştüğünü anlamak kolay değil. O şiirlerinin büyük çoğunluğunu, bu demir ve çelik ortamındaki –özellikle geceleri- yalnızlığında yazıyordu."

AŞKTA YANIP NAZ MAKAMINA ERMEYEN OZAN "DEVRİYE" YAZAMAZ

Oysa yalnız değildi, şaşırmaya da gerek yokmuş; zahiren mekanik gürültünün ortasında bedensel organları çalışırken, bâtınında ruhu ma’na âleminde seyrana çıkmış hakikat erenlerinin gül bahçesinde vahdet gülüne figan etmektedir. Tüm varlığından sıyrılıp "O" olmuştur, "devirden devire" sıçrayarak evrendeki farklı nesnelerde dönüşümlerini geçirmektedir tıpkı Yunus Emre gibi.

Bağlarda bahçevan dağda dervişem
Dosdoğru bir yoldan gelip gitmişem
Rengarenk açmışam elvan kokmuşam
Nergiz ve gül benem kardelen benem

Gönülden gönüle akmışam yare
Kimine doluyam kimine bade
Kiminde coşmuşam kiminde sade
Sevdiren benem hem akl-ı kül benem

Yaşamı olmuşam var olan canda
Kimisi refahta kimi de darda
Dünyanın her yeri hatta uzayda
Canveren benem toprak ve yel benem

Bülbülüm güle hayran gökte turna
Benem Kafdağı’nda dolaşan Anka
Sultan Süleyman’a gelen karınca
Seyreden benem bin donda hal benem

Sevdada yanarım ateşi benem
Ferhat’ın Mecnun’un bir eşi benem
Şirin de Leyla da her dişi benem
Nakşeden benem güzelde al benem

Arifler meclisi şevkle kurulur
Budak’ın dalında goncalar durur
Aşk şerbetidir meydana sunulur
Meşk eden benem arıda bal benem

Bu şiir Alevi-Bektaşi edebiyatında iyi bilinen bir Devriye nefesidir. Yunus Emre, Seyyit Nesimi, Şah Hatayi ,Pir Sultan Abdal, Bektaş Çelebi (Şiri), Harabi gibi ermiş kabul ettiğimiz ozanlarımızın sıkça kullandığı, Vahdet-i Vücut (İnsan -Tanrı birliği) ve Vahdet-i Mevcut (Doğa –Tanrı birliği) kavramlarının ve aynı zamanda varlığın-maddenin dönüşümünü açıklayan tasavvuftaki "Devriye kuramı"nın şiirsel anlatımıdır.

Abdülbaki Gölpınarlı 1963 yılında yayınladığı "Alevi Bektaşi Nefesleri" adlı yapıtında (s.70–72) bu konuda kendisinden beklenmedik biçimde şu yorumu yapmaktadır:

"Varlık birliğini materyalist görüşle kabul eden sufilere göre varlıklar, adeta dalgalara, katrelere, köpüklere benzer, mutlak varlık ise denizdir. Dalgalar, katreler ve köpükler denizden ayrı değildir, onların çokluğu denize zarar vermez. Dalgaların zuhuru denizi fazlalandırmaz, batışı onu eksiltmez; çünkü denizden ayrı bir varlığı yoktur, her şey odur."

İşte bu dönüşümleri, deviri anlatan şiirlere "Devriye" adı verilir. Ozan Devriye’yi işlerken merkez kendisi, yani İnsan’dır. Değişim ve dönüşümleri Ben veya Biz kullanarak kendisi üzerinden götürür. "Enelhak" diyememiş, "Makam-ı Naz"da küfür ile imanı eşitleyememiş ozan Devriye yazamaz. Çünkü ermiş ozan tanrıyla bir olmuş evreni yaratmakla işe başlar. Bektaş Çelebi’nin (Ö. 1761) Şiri mahlası ile yazdığı Devriye’nin girişinde bunu hemen görelim:

Cihan varolmadan ketm-i Adem’de
Hak ile birlikte yekdaş idim ben
Yarattık bu mülkü çünkü o demde
Yaptım tasvirini nakkaş idim ben

Çoğunlukla evren-Tanrı bütünlüğü içerisinde sultandır. Zeval bulmaz, her şeyin öncesi ve sonrası olan Tanrı, ozanın kendisidir. Yeryüzünü gökyüzünü, dağları denizleri yaratıp biçim veren ve yedi iklime hükmeden odur.
Şimdi ozan Budak Ali’nin "İstesem de" şiirinde "Yunus ile yanyana giderim/Aşk dolusun kana kana içerim" diyerek bâtın aleminde birlikte dolu içtiği,Yunus Emre’nin Devriye’lerinden ikisinin bazı beyitlerini izleyelim:

"Evvel benim ahir benim canlara can olan benim
Azıp yolda kalmışlara Hızır meded eren benim

Çün deminden katre uran bir nazarda dünya duran
Kudretinden han döşeyip aşk nöbeti uran benim

Düz döşedim bu yerleri çöksü urdum bu dağları
Sayvan eyledim gökleri geri tutup duran benim"
(…)
"Ol kaadir-i Kün-feyekün lütfedici Rahman benim
Kesmeden rızkını veren cümlelere sultan benim

Nufteden adem yaratan yumurtadan kuş üreten
Kudret dilini söyleyen zikreyleyen Sübhan benim

Bu yeri göğü yaratan bu arşı kürsü durduran
Binbir adı vardır Yunus ol sahib-i Kur’an benim"

"SİDRETÜ’L MÜNTEHÂ YERİN DEDİLER"

"Görmediğim Tanrıya Tapmam" kitabımızdan aldığımız bu kısa açıklamanın ışığında diyebiliriz ki, ozanımız ‘Budak Ali küfrü iman etmiş’ erenler katarına dahil olmuştur. Erenlerle ma’na alemindeki ruhsal seyranından (vecd halinde göğe yükseliş gezileri) aldığı esinler ve esrime duygusallığından dökülmüştür nefeslerini çoğu. "Tutuştuk Sevdanda", "Medet Mürüvvet Şahım", "Geldim", "Güneşe Sor", " Adım Sanım Yeldir Benim" devriye’lerinden sadece birkaçıdır. "Erenler" başlıklı şiirinde Seyranında birlikte olduğu erenlerin sırlarını ve zahiren olmazlarını anlatırken birden aklı başına gelir;

"Budak Ali’m sen de gizini sunma
Böylesi acayip sorular sorma
Nadanlar anlamaz ehli var amma
Deliyi Veli’ye katan erenler"

diyerek susar. Sustuğu anda "Hakikat babından içeri girerek" kendini yine erenler meclisinde buluruz "Erenler 2" nefesinde. Önce "Sırrın sırrı" olur. Sunulan doludan üç yudum alınca da "Can’ın canı" olur. Arkasından, açık güzellik meydanına (Küşad-ı Meydan) çağırılır ve "senin yerin Sidretü’l Müntehâ" derler erenler:

"Sıdretü’l müntehâ yerin dediler
Küşad-ı Meydana gelin dediler
Tutulduk sevdaya alın dediler
Aşkın narı oldum bilin erenler"

Ermiş ozanımızın "Gel Kardeşim" nefesinde anlattığı, bir Sıdretü’l Müntehâ (Son Sınır Ağacı) yolculuğu var ki, ulu sufi Bestami (ö. 874) bile imrenir. Çünkü birlikte çok sevdiği bir dostunu da götürüyor. Ne diyordu Bayezid Bestami? "Çölleri geçtikten, bozkırlara ulaştıktan ve Görünmez’in krallığını aştıktan sonra çadırımı Taht’ın yanına kurdum." Orası Arş-ı alâ, yani Tanrı’nın makamı ve sonsuzluktaki son sınır ağacının (Sidretü’l müntehâ) bulunduğu yerdi. Muhammed Peygamber de miracında orada Tanrıyı görmüştü. Bestami bu kendi miracını anlatırken sorarlar : "PekiTanrıyı gördün mü? O şimdi nerede?" Büyük Sufi hırkasının yenini kaldırarak sakince, "O şimdi burada, hırkamın altında " yanıtını verir. Ve bu yanıt yüzünden onu doğduğu kentten sürgün ederler.
Ozanımız dostunun elinden tutup, gece çıktığı seyirde (göksel gezide) Pirini görüyor ve yine erenler meclisine katılıyor. Gerisini miracı anlattığı nefesinden izleyelim ve nasıl sidretü’l müntehâ’da Yâr’a kavuştuklarını öğrenelim.

"Dün gece seyrimde Pir’imi gördüm
Erenler toplanmış orada nazır
Huzura varanda bir niyaz aldım
Gel kardeşim canım dolumuz hazır

Dizildi erenler meydan kuruldu
Ağaçtan bir tasta dolu sunuldu
Üç yudum hakkındır al iç denildi
Gel kardeşim canım dolumuz hazır

Kapağı üstünde sapı yok durur
Bu halde bu dolu nasıl alınır
Belliki erenler sınav verdirir
Gel kardeşim canım dolumuz hazır

Uzattım ellerim dolu tasına
Serimi sunmuşum Hakk’ın yoluna
Seslendim Ya Rabbi sığındım sana
Gel kardeşim canım dolumuz hazır

Önce kapağı açıldı yavaşça
Dolu tasına elim varınca
Sonra kendisi geldi avucuma
Gel kardeşim canım dolumuz hazır

İçince üç yudum kendimden geçtim
Bir anda cennetin içine düştüm
Şükürler olsun murada erişdim
Gel kardeşim canım dolumuz hazır

Dediler üç yudum hakkındır senin
Üçü de kardeşin Dertli Baba’nın
Haz doldu gönlüme aradım canım
Gel kardeşim canım dolumuz hazır

O demde yetiştin geldin yanıma
Ayağa kalkarak sarıldım sana
Diz çöktük ikimiz durduk divâna
Gel kardeşim canım dolumuz hazır

Bu denli mutlu hiç görmedim seni
Ellerimle sundum sana badeni
Kana kana içtin üç yudum demi
Gel kardeşim canım dolumuz hazır

Budak Ali Can’ım kardeşim sana
Sıdretü’l Müntah’da kavuştuk Yâr’a
Böyle haller nasip olmaz her kula
Gel kardeşim canım dolumuz hazır"

HER CAN CANLAR CANININ CANIDIR, CANANIDIR

Budak Ali Can, "Can, Canım, Canlar, Cananın Canı!"diye tutuşmuş yanıyor. Yedi-sekiz şiirinin adı adı "Can" ve içeriği "Can’ın betimlemeleriyle dolu. Can "dosttur, yârdır, insandır", ama asıl Sidretü’l Müntehâ’da vuslata erdiği ve "narında yandığı biricik sevdası" Cananın Canı ya da Canlar Canı Tanrıdır. Özü O’nda parlamaktadır ve yaşam boyu "can cana yaşamaktadır", tıpkı Yunus’un "Bir can vardır bende candan içeri" dediği gibi.

"Yanarız narında birdir sevdamız
Ankanın yanında açar gülümüz
Yürürüz yolunda yektir Tanrımız
Yolunun Aşkında tozar gönlümüz

Dervişlik hırkası verirler sana
Öylesin bir giysi olduğun sanma
Makamdan makamı sorarlar cana
Cananın canında parlar özümüz"
(…)
Can cana var olduk yaşam içinde
Güzelliğimiz sevgimiz can cana
Can cana acıda mutlu günlerde
Sofralarımız dolumuz can cana

Can cana dolduk sarmalandık O’na
Türkülerimiz sözümüz can cana
Can cana kaldık doyamadık cana
Yüreklerimiz özümüz can cana

Budak Ali’yim canana can oldum
Can olan cana canda sultan oldum
Canda varı bilmeze bühtân oldum
Gizlerimiz ol aşkımız can cana

"Can ve Canan „ şiirlerinin tümünü candan okuyup, ozanımızın neler anlattığını düşünmelerini okuyucuya bırakarak, 13.yüzyılın büyük bâtıni mutasavvıf ozanı Yunus Emre’nin şu birkaç beyitini anmaktan geçmek istemiyorum. Bu karşılaştırma "Can" nefesleri anlamalarına yardımcı olacaktır.

"Eşkere (aşikâr) kıldım bu gün pinhanımı (gizimi)
Can veriben buldum ol cananımı

Can gönül hayran kalıpdur ma’şuka (sevgiliye)
Ma’şuk ile sürerim devranımı

Onu buldum u (ve) niderem ayrığı (başkasını)
Yağmaya verdim bu gün dükkânımı

Yer benimdir gök benimdir arş benim
Gör nicesi (nasıl) sermişim sayvanımı (örtümü, gölgeliğimi)

Budak Ali’nin Can’ları ve Cananın Canı bildiği aynı zamanda Muhammed-Ali, Hünkar Hacı Bektaş Veli ve soy atası Kızıl Deli Sultandır. Hakk’ın birer mazharı olan bu ulu erenlerle seyrinde buluşup söyleştiğini, huzurlarında dâra durduğunu ve onların yüceliklerini herbiri için yazdığı çok sayıda nefeslerinden okuyup öğreniyoruz. Kuşkusuz Rumeli Melikesi sıfatıyla andığı Sultan Anası’nı da unutmamış. Budak’ın anaların anası Fatima Ana’ya, yakında yitirdiği kendi anası ve hiç tanımadığı yakın dostlarının analarına sunduğu bu ikinci kitabından, sadece bâtıni inanç bağlamında bazı nefeslerini irdeledim. (Sanırım Dost bana gönül koyacaktır "sırrını faşettim" diye. Oysa o kendi kendisini zaten faşetmiş; o büyük esrarın içine dalmayan bu nefesleri asla yazamaz.) Bunları da tek tek ele alıp yorumlama ve değerlendirmeye kalkarak, sınırı daha fazla aşmak istemiyorum. Kuşkusuz daha birçok temaları işlemiş şiirlerinde ozanımız, onları da okuyucular olarak sizler değerlendirirsiniz artık.

Ali Kaykı dostumu, ozan adıyla Budak Ali canı bu yeni kitabı için candan kutluyor ve onu aşk ve inanç ehli canlara aşkı niyazlarımla öneriyorum.

Londra, 26 Ağustos 2010
*Ali Kaykı’nın yeni çıkan, Tutuştuk Sevdanda (Alev Yayınları, İstanbul-2010) şiir kitabı için "Önsöz"

Yayınevi          :    Horasan Yayınları
Kitap Adı         :    Sadık Abdal Divanı
Hazırlayan       :    Dursun Gümüşoğlu
Türü              :    İnceleme – Araştırma
Sayfa Sayısı    :    317
Çıkış Tarihi      :    Kasım 2009
ISBN              :    978-605-4091-06-5
Barkod           :    9786054091065
Fiyat             :    20 TL
En/Boy           :    15×23.5
Kapak Cinsi     :    Karton Kapak
Genel Dağıtım  :    Horasan Yayınları

Sâdık Abdâl, 15. yüzyılda Kızıl Deli Sultan Dergâhı’nda yetişmiş Bektaşî şairlerindendir. Seyyid Ali Sultan Dergâhı, Bektaşîliğin o dönemde çok önemli bir merkezi olduğu için buradan tanınmış Bektaşi babaları ve şairleri yetişmiştir.

Sâdık Abdâl Dîvânı, Bektaşîlik tarihi yönünden karanlıkta kalmış dönemlere ışık tutması bakımından son derece önem teşkil etmektedir. Elinizdeki eser,15. yüzyılda Bektaşîliğin durumu, inançlara bakış açısı, velâyetnâmelerde geçen yer, şahıs isimleri ve olaylar hakkında önemli bilgiler vermekte, şüpheyle yaklaşılan tespitlere yeni bakış açıları getirmektedir. Eser, içerik, dil ve şairin yaşadığı yüzyıl açısından dikkat çekicidir. Sâdık Abdal’ın kullandığı dil ve üslup ile şiirlerindeki tasavvufî incelik ve derinlik, Seyyid Ali Sultan Dergâhı’nın Balkanlar’da çok önemli bir tekke ve zamanının ilim merkezi olduğuna işaret  etmektedir.

Avrupa’da

ALEVİ AKADEMİSİ

Breitenweg 41

28195 Bremen

ALMANYA

Tel.: +49 421 165 30 60

Fax: +49 421 165 32 33

İçindekiler

Önsöz

Ummü’l-Kitâb Metninin Bulunuşu, Yayınlar ve Bilinen Nüshaları

Ummü’l-Kitâb İlk Kez Türkçede;

 Kitâbın Düzeni ve İçeriğine İlişkin Kısa Bilgiler

Kitâbın Yazılışı, Adlandırılması ve Tarihlenmesi

Ummü’l-Kitâb Üzerinde Görüş ve Düşünceler
a. Wlademir İvanow’un Ummü’l-Kitâb Değerlendirmesi
b. Henry Corbin’e Göre Ummü’l-Kitâb

Wlademir Ivanow’un Fransızca Yayınladığı Ummü’l-Kitâb Özetinin Çevirisi

İmâm Muhammed Bâkır’ın Kısa Yaşamı Ve Zamanın Bilgini Olarak Bazı Zahiri Dinsel Görüş Ve Düşünceleri
a.İmam Bakır’a Göre İmân ve İslâm
b-İmam Bakır’dan Kur’ân’a İlişkin Bilgiler ve Bâtıni  Tanımlamaları
c-İmam Bakır’a Göre Muhammed’in Mi’râcı ve Ali’nin Zülfikâr’ının Bâtıni Anlamları
d-İmam Bakır’a Göre Tanrı’nın Mekânı, İlk Kendini Gösterişi, Organları, Nitelikleri Ve Sıfatları
e-İmam Bakır Namazı ve İslam’ın Diğer Zahiri Tapınmalarını Nasıl Değerlendiriyor

Ebu’l Hattab ve Hattabiler
a.Şehristani’de Hattabiler
b.Hattabilik Üzerinde Henry Corbin’in Görüş ve Yorumları

Ummü’l-Kitâb’ın Türkçe Çevirisi, Açıklama ve Yorumlar
Bölüm I: Giriş, Tanıtım Ve Özet
Bölüm II: İmam Muhammed Bakır’a Sorulan Sorular ve Yanıtları

Ummü’l-Kitâb’da Geçen Kur’an Ayetleri Fıhristi
Kaynakça
Farsça Metin

ÖNSÖZ     

Aleviliğin ilk yazılı kaynak kitaplarından olan Ummü’l-Kitâb, beşinci imâm Muhammed Bâkır’ın (676–733/4), öğrenci ve müritleriyle soru-yanıt yöntemiyle yaptığı konuşmaları, bâtıni bağlamda dinsel-inançsal görüşlerini içermektedir. İmâm Bâkır’ın okul öğretmeni Abdullah İbn Saba dâhil olmak üzere İmâmın döneminde yaşamış Muhammed-Ali’nin birkaç sahabesiyle birlikte yaklaşık on tarihsel kişiliğin adı geçmektedir. Soru ve yanıtlardan birkaç örnek vermek yerinde olacaktır:

“Kur’an nedir? (Soru 12 [251])”, “Kur’an ayetleri hangi şehirlerde inmiştir? Konuyla ilgili bâtıni yorum nedir?” (Soru 28 [355]):

İmam Bâkır’ın Kur’an’a ilişkin verdiği bilgiler ve tanımlamalar Ortodoks İslam’ın inanç anlayışına ve bu kanaldan öğrendiğimiz Kur’an hakkındaki tüm bilgilere tamamıyla aykırıdır. Bu durum, bize doğru olarak geldiği iddia edilen İslam’ın kutsal Kitâbına ilişkin tarihsel bilgilerin sorgulanması gerektiğini açıkça göstermektedir. İşte Kur’an surelerinin nerelerde indiğine dair verilen bilgi:

“…İlim sahibi Bakır -Onun selâmı üzerimize olsun- şöyle dedi: ‘Birincisi el-Hamd (suresi) Mekke’de indi. El-Bakara suresi de Mekke’de indi. Al-i İmran Medine’de indi. En-Nisa suresi Basra’da indi. El-Maide suresi Şam’da, el-En’am suresi Beytü’l-Mukaddes’te, el-A’raf suresi Yemen ve Yesrib’de, el-Enfal suresi de Kufe’de indi. [356] Yüz beş sure de dünyanın her tarafında indi…”

Yine yanıtlarda açıkça görüldüğü gibi Kur’an ruhsal bir kişilik olarak anılıyor ve bu kişiliği hayat veren de Selmân’dır, o Kur’an’ı temsil etmektedir. Kısacası Kur’an Selman-ı Farisî, Selman da Kur’an’dır. Bundan nesnel bağlamda; ‘Kur’an’ı Muhammed’e öğreten-açıklayan ve hatta indiren Selman’ın kendisidir’ anlamı çıkarılması olası görülse de, kitaba göre Selman Cebrail’in görünüm alanına çıkmış (forme épiphanique) yeryüzü insanı biçimidir. Yine Selman öyle sunuluyor ki, Tanrı’nın görünüm alanında bir parçası, yani sesi ve dolayısıyla Kur’an olarak nesnelleştiriliyor.

“Yaratıcı Tanrı yerde midir yoksa gökte midir? Erdemleri ve nitelikleri nelerdir? Nereden zuhur etti ve ortaya çıktı? Neyi yarattı?” (Soru 3 [77])

“Sonra Bâkıru’l-ilm -O’nun selâmı üzerimize olsun-, bir levhaya yazdı ve onu Câbir’e verdi. Önce şöyle yazdı:  [81]  ‘Tanrımız ve yaratıcımız hem göktedir, hem de yerde. Yani hem yukarıdaki divânlarda, göksel saraylarda ve hem de zamanın imamları ile inananların örtüsü (hicâb) olan küçük âlemdedir (alem-i sagir, microcosmos: insan). Yer, gök ve hiçbir yaratığın henüz olmadığı ilk başta, gökkuşağı misali beş renkli beş kadim nur vardı. Bunların ışınlarından güneşe benzeyen bir hava meydana geldi. Şimdi gök ve yer olan şey, o hoş havaydı. Bu beş nur, o havanın üzerinde durdular [82]  ve onların arasından nurânî bir şahıs olarak yüce sonların sonu (gâyetu’l-gâyât) nuru ortaya çıkınca, bu beş renk onun işitme, görme, koku alma, tat alma ve konuşma organları (cevârih) oldular. Beşeriyette, yani insanlık âleminde Muhammed, Ali, Fâtıma, Hasan ve Hüseyin adıyla anılan kişiler bu beş nurdur… Bunlar hiçbir şeyden meydana gelmedi, yaratılmadılar. [83]  Bu beş nur, bu tanrısal taht üzerinde, inananların başında dönüp dolaşmaktadır. Ortada oturan bilinçli/konuşan ruh (rûh-ı nâtıka) da, gerçek Tanrı’nın ta kendisi olup yaratılışı o yapmış ve yücelerin en yücesinden alçakların en alçağına kadar her isim ve cisimle ortaya çıkmıştır (zuhur etmiştir). Ey Câbir, yüce Tanrı, bu konuşan tanrısal ruhtur. Nurâniyette güneştir; ruhâniyette ise onun adı nâtıka, yani konuşandır; bilinçtir, akıldır.”

“Tanrı’nın ne nitelikleri ne de sıfatları olduğunu ileri sürerek sapmış olan değişik insanların açıklamaları ne anlama geliyor?” (Soru 4 [92])

“…Bütün inananlar ile Müslümanlardan uzak olsun. Ey Câbir! inanmayanlar için Tanrı uzak ve güçtür. İnananlar için ise yakın ve kolaydır. Çünkü inananlar varlığa, kâfirler/inançsızlar ise yokluğa tanıklık ediyorlar. Yokluğa hangi yönden taparsan kabul edilmez ve yoklukta hiçbir ibadet kabul görmez. Yüce Tanrı’nın buyurduğu gibi, ‘Kâfirlerin tövbeleri kabul  [95]  edilmez’. Ey Câbir, bizim yoklukta yerimiz yoktur ve açıklamasını yaptığımız Tanrı’dan başkasını görmüyoruz. Çünkü yüce Tanrı, ulûhiyette bu ruhtur, nurâniyette ise güneştir. Çünkü o, Tanrı’dandır. İnananların beyni olan bu tanrısal tahta kadar divândan divâna ve nurdan nura bir ip ve bir yol gibi bağlanmıştır…”

Burada “yokluğa tanıklık eden inançsızlar”, Müslüman olup da inanmayan, inancı olmayan anlamındadır. Birçok yerde geçtiği gibi Bâkır’ın inanan (mümin) ile Müslüman’ı ve inanç (imân) ile İslam’ı (dini) kesinlikle birbirinden ayırdığını görüyoruz. Kitapta Bâkır’ın belirttiği ve Aleviliğin tüm kollarında bir ilke olarak, velayet (velilik), inanç koşullarının hepsinin önünde gelir. Böylece, gerçek İmân, doğrudan Ali soylu İmâm’ların velayeti ile ilgilidir; yani İmâm’a olan inançtan doğar. Açıkçası Bâkır’a göre İmân, İslâm’dan bir farklılık olarak, zamanın İmâm’ına tam itaat ve ona inançla bağlanmaktır. Ayrıca burada görülüyor ki, İmam Bâkır Tanrı’nın görünmezliğini kabul etmiyor, görünmezlikle “yokluğu” eşit görüyor. Bu, ‘Tanrı’nın insanda; insanı-ı kâmilde, zamanın İmam’ında/Veli’sinde görünüm alanına çıktığı (zuhuru, manifestation)’ inancının ifadesidir. Görüldüğü üzere Muhammed Peygamber’in dördüncü kuşak torunu İmam Bâkır, sadece birkaç kısa paragrafını verdiğimiz yanıtlarında Bâtıni İslâm’ın (Aleviliğin) Tanrı inanç ve anlayışını sergilemektedir.
Soruların yanıtları verilirken sıkça konu tekrarlarıyla birlikte, o günün bilimsel bilgilerinin niteliği ve düzeyi de görülmekte ve bazen çok basit, bazen de anlaşılması güç karmaşıklık gösteren verilerle karşılaşılmaktadır.
Ummü’l-Kitâb’ın daha baştaki tanıtım ve giriş kısımlarından itibaren görüyoruz ki, kitap genelde Cabir bin Abdullah el Ensari’nin anlatılarına dayanmaktadır. İmâm Bâkır’ın yanıtladığı soruların yarısından fazlasını soran da Cabir b. Abdullah’tır. Muhammed Peygamber’in en uzun yaşayan sahabelerinden biri olarak tanınan ve çok sayıda hadis nakleden Cabir b. Abdullah 698 yılında doksan yaşın üzerinde ölmüştür; o zaman Muhammed Bâkır da yirmi yaşını aşmış bir gençti. İçindeki bilgiler ve olayların neredeyse tamamı Cabir b. Abdullah’ın göz tanıklığı ve anlattıklarına dayansa da bunların derlenip kitap haline getirilmesi onun ölümünden sonra, yani Muhammed Bâkır’ın İmâmlığı döneminde (714-733/4) ve onun meclislerinde bulunup İmâm’ı dinlemiş ve sorular sormuş olan kişiler ya da içlerinden biri tarafından gerçekleştirilmiş olması gerektir.
Çok daha sonraki yıllarda İmâm Cafer (ö. 765) tarafından, Kitâbı İmâm Bâkır’ın kitaplığından alıp Küfe’ye götürmesi için görevlendirilen Cabir el Cufi’nin, Bâkır’ın denetimi ve diğer sorgucu-katılımcıların gözetiminde kendisinin bizzat yazmış olması da çok mümkündür. Kitâbın başlarında şöyle denilmektedir:
“Bütün kitapların kaynağı olduğu için bu kitâba Ummü’l-Kitâb derler. Dünyada bulunan bütün ilimler, bu kitaptan alınmıştır. [5]  Bu Kitâbı okuyan kişinin, hiçbir ilme muhtaç olmayacak bir duruma gelmesi nedeniyle ona Ummü’l-Kitâb derler”
İçerdiği konular, düşünce ve açıklamalar temel alınarak kitâba, İmâm Bâkır’ın Ummü’l-Kitâb’a ek olarak 11 ad daha vermiş olduğu görülür; demek ki, Kitâb’ın 12 adı bulunmaktadır. Olasıdır ki, onun iyi korunması ve elinde bulunanların takip edilmesinin zorlaşması için de kitap bu kadar farklı ve bu denli fazla isimle anılmakta. Çünkü kitaptaki inançsal bilgilerin neredeyse tamamı yönetimin dini olan Ortodoks İslâm’a (Sünniliğe) aykırıdır. Ayrıca kitap o dönemin Arap dünyasında ilim olarak bilinen ve nitelenen her türlü bilgiyi içine aldığı iddiasındadır.
Ummü’l-Kitâb’da dört yazılı kaynağın adı geçmekte ve bu kaynaklardan alıntılar yapılmıştır. Ancak bunların hiçbiri günümüze gelmemiş bulunuyor: İmâm Bâkır’a ait olduğu söylenen Daka’ik sifati’n-nur wa’l-anfus (Nur Sıfatının ve Nefsin İncelikleri) [4], yazarı bilinmeyen Kitâb-i ma Ahl-i Bayt (Bizim Ehl-i Beyt Kitâbımız) [14], İmâm Ali’ye atfedilen Kitâbu’l-İkhbarat (Haberler/Hadisler Kitâbı) [324] ve yazarı belirsiz Kitâbhayi Nihani (Gizli Kitaplar) [412].
Yaklaşık beş yıldır üzerinde çalıştığımız ve hakkında birkaç makale yazarak tanıttığımız Ummü’l-Kitâb’ın ancak bu yılın başlarında Farsça’dan çevirisi tamamlandı. Kitâbı yayına hazırlarken başına çok geniş bir giriş ve tanıtım bölümü koymak gerekiyordu. Burada Ummü’l Kitâb elyazmalarının bulunuşu, kitap hakkında yazılan makaleler ve çeşitli yayınlardan sözedildi. Wlademir İvanow’un birkaç nüshayı inceleyerek tamamladığı elyazmasını temel aldık ve onun Fransızca özetini de Türkçe’ye çevirip, yaptığı açıklamaları metin içinde verdiğimiz dipnotlarda eleştirel gözle irdeledik. Girişte ayrıca Ummü’l-Kitâb’ın tarihlemesi konusunda çeşitli yazarların görüşleri, yanılgı ve tutarlılıkları, Kitâba ilişkin düşünceleri belirtildi. Kitâbın biçimsel düzeni ve içeriği hakkında geniş bilgilerle birlikte İmam Bakır’a kimlerin ve hangi soruları sordukları üzerinde duruldu. İmâm Bâkır’ın bilinen kısa yaşamı, İslâm ve İman (inanç), Tanrı anlayışı, Kur’an, Miraç, hakkındaki zahiri ve bâtıni görüşleri de kısa tanıtım yazıları kapsamında anlatıldı; zaten elyazması eserin tümü onun sözleri, onun düşünce ve bâtıni görüşlerinden oluşturulmuştur.
Kitâbın çevirisi bölümüne geçildiğinde; Elyazması’nın 10. yüzyılda Arapça’dan Farsça’ya çevrilirken eserin tarihi ve tanıtımı, içeriğindeki batıni inanç öğretisi, çocuk imam Bâkır’ın mucizevi söylemleri çerçevesinde bir mizansenle karşılaşıyoruz. Ardından Kitâb’ın, beş tarihsel kişinin sorduğu sorular ve İmam Bâkır’ın vermiş olduğu yanıtların oluşturduğu en geniş bölümü gelmektedir. Girişteki açıklamalarımız dışında, bizim görüş, açıklama ve yorumlarımız çok sayıdaki dipnotlar içinde verilmiştir.
Umuyoruz ki, Türkçe’de ilk kez yayınlanan “hepsi İmam Bakır’ın sözleri”nden oluşturulmuş Ummü’l Kitâb, tarihçi, araştırmacı ve Sünni İslâm bilginlerinin de dikkatini çeker ve İslâm’ın -Ortodoksizme aykırı- bâtıni yorumlarını içeren kitap hakkında bilimsel tartışmalar açılır.

İsmail Kaygusuz                                                               Küçükçekmece, 2 Temmuz 2009

Görmediğim Tanrı’ya Tapmam
Alevilik ve Materyalizm
İsmail Kaygusuz

Su Yayınları / Araştırma Dizisi, 344 sayfa

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ
II. BASKI İÇİN ÖNSÖZ

I. ALEVİLİK SİYASETİNİN FELSEFESİ MATERYALİZMDİR

1. Materyalist Felsefe ve İdealizmle Çelişkileri Üzerine Bazı Anımsatmalar
2. Thomas Münzer Neler Yapmayı Düşünmüştür?
3. Şeyh Bedreddin Thomas Münzer’denDaha İleride Bulunmuyor mu?
4. Şeyh Bedreddin Baba İlyas-Baba İshak ve Hacı Bektaş Veli Çizgisi Üzerindedir
5. Hünkâr Hacı Bektaş Veli’nin Siyaseti Felsefi Materyalizmin Dışında Düşünülebilir mi?

II ALEVİ-BEKTAŞİ EDEBİYATINDA FELSEFİ
MATERYALİZM

1. Yunus Emre’nin şiir denizinde Materyalizm İki Kulaçta Yakalanır
2. Seyyid İmadeddin Nesimi Ulaştığı “Tanrı Benim” İnancıyla Ölüme Gidiyor
3. Şah İsmail Hatayi’nin şiirlerindeki Felsefi Öz Materyalizmdir
4. Şah Hatayi şiirlerindeki Bu Materyalist Öz İle Dünyayı Değiştirmeye Koyuldu

III. ENELHAK, THEOSİS,
MADDE-TANRI BİRLİĞİ ÜZERİNE

1. Antik Din ve İnançlarda Theosis (Tanrılaşma) kavramı
2. Hıristiyanlıkta Teosis ve İnsan-Tanrı Birliği
3. Musevi Mistik Akımlarında Tanrı’yla Birleşme
4. Kabbal Üzerinde Birkaç Söz
5. İslam Tasavvufunun Başlangıcında Kuran’ın Kaynaklığı
6. Muhammed Peygamberin Miracı ve İnsan Görünümlü Tanrı’yla Yüzyüze Sohbet
7. Alevi İnanç Geleneğinde Muhammed’in Miracı

IV. İSLAMIN BATINİ ANLAMDA MATERYALİZME
DÖNÜK YÜZÜ ALEVİLİK İNANÇ VE DÜŞÜNCESİNDE
TANRI’NIN İNSANDA NESNELLEŞMESİ

1. İslamda Soyut Tanrı İnancına İlk Tepki Ali’den Geldi
2. Hallac-ı Mansur ve Bayezid Bistami’nin Tanrı İle Birleşme Yöntemleri ve Alevilik İnancında Yansımaları
3. Tanrı Halktır Halk da Tanrı’dır
4. Alevi-Bektaşiliğin Tanrı İnancı ve Ali Tanrısallığı
4a. Alevi-Bektaşiliğin Tanrı İnancına Dair Yazılı Örneklemeler
5. Aleviliğin İslam Öncesi ve İslam Dışı Kaynakları Üzerinde Değinmeler
5a. Alevilik İslam’dan ya da Ali’den Önce Var mıydı?
5b. Alevilik ve Mazdekizm
5c. Alevilik ve Hristiyanlık Heterodoksizmi (Paulikienizm-Bogomilizm-Katharizm)

V. ALEVİ-BEKTAŞİ EDEBİYATINDA DEVRİYE’LER VE MADDENİN DÖNÜŞÜMÜ

1. Abdülbaki Gölpınarlı’dan Beklenilmeyen Materyalist Yorum
2. Şiri Baba Toprak, Su, Ateş ve Havadan Libasa Bürünüp Dönüşümlerini Sürdürüyor
3. Şah İsmail Hatayi La-Mekan İlinden Yola Çıkmış
4. Tanrı’ya “Şekil Verip Tıpkı İnsan Eyleyen” Edip Harabi Maddeciliği
5. Edip Harabi’nin “Vahdetname”si

VI. MAKAM-I NAZ’DA TANRI’YLA HESAPLAŞMA
SORGULAMA, YERGİ VE YOKSAMA

1.Bayezit Bistami Tanrıya meydan okuyor.
2.Yunus Emre Kimi Sorguluyor Dersiniz?
3. Kaygusuz Abdal Tanrı’nın Anasını Babasını Soruyor
4. Azmi’nin Tanrı’ya Yönelttiği Kuşkular ve Sorular Materyalist Felsefenin Kapsamındadır
5. Fıkralarda Tanrı’ya Başkaldırı ve Materyalizmin Yaşamla Bütünleşmesi
5a. Fıkra: “Balçıktan İnsan Yaratıyorum”
5b. Fıkra: “Utan Ey Tanrı!”
5c. Fıkra: “Göklerin Rabbi Benim”
5d. Tanrı Maddenin Bir Varoluş Biçimi midir?

VII. İMAM ALİ’NİN BİLİMSEL VE TOPLUMCU KİŞİLİĞİ

1. İmam Ali’nin Bilimsel Kişiliği ve Kuramcılığına Kısa Bakış
1a. Ali Hakkında Batılı Bazı Bilim Adamı ve Araştırmacıların Düşünceleri
2. İmam Ali’nin Akıl ve Gönül Penceresinden Derviş Baba’nın Gördükleri
2a. Ali’nin Siyaset Felsefesi: “Utançtır Yoksulu Ezmek, Ona Zulmetmek”
2b. Ali’nin Yaşam Felsefesi: “Kişi Toplumda Aklıyla Yaşar”
2c. Ali’nin Ahlak ve Davranış Felsefesi: “Yerinde Susmak Yalandan Yeğdir”

VIII. İMAM CAFER SADIK VE BİLİM

1. Bilgin ve Kuramcı Cafer Sadık
2. Cafer Sadık ve Bilime Deneysel Yöntemi Sokan “Kimya’nın Babası” Cabir İbn Hayyan

VIII. I. İMAM CAFER SADIK, TAKİYE VE BATINİLİK

I. 1. Cafer Sadık’a İlişkin Genel Bilgiler
I. 2. İmam Cafer Sadık ve Batıni Şilik ya da Proto-Alevilik
I. 3.Usu’lu Kâfi’den Cafer Sadık’ın Tanrı Anlayışına İlişkin Örneklemeler
I. 3a. İmam Cafer Sadık’a Göre Tanrı Görülebilir
I. 3b. Cafer’in Yeryüzündeki Herşeyden ve Gelecekten Nasıl Haberi Var
I. 4. İmam Cafer Sadık ve Takiye Öğretisi
I .4a. İmam Cafer Sadık’tan İlginç bir Genel Takiye Örneği
I. 4b. İmam Cafer Sadık ve Abul Khattab Takiyesi
I. 4c. Şehristani’de Hattabiler (Khattabiyya)

IX. ALEVİLİĞİN DİNSEL İNANÇ KÜLTÜRÜNDE YAZILI TEMEL KAYNAKLAR VE İKİ ÖRNEK

1. Alevi İnançlı Halkların Tüm Siyasetleri Ali ve Ehlibeyt Adına ve Onlardan  Gelen Bilgiler İnanç İlkeleridir
2. Yazılı Kaynakların Gizli Kalmasının Nedenleri Vardır
3. Proto Aleviliğin ve Şii İmamiyenin Önemli Temel Yazılı Kaynaklarından Örneklemeler
4. Proto Aleviliğin/Batıniliğin İlk Yazılı Kaynaklarından Ummu’l Kitab
5. Basra’da Kurulmuş Toplumsal ve İnançsal Örgüt İHVANUS SAFA (Saf, Temiz Kardeşler) ve RİSALELERİ
5a. İhvan Us Safa Risaleleri’nin Tarihi ve Yazarlarına Gelince
5b. Müzik Üzerine Yazılmış Risale’den Kısa Bir Örnek

X. HACI BEKTAŞ VELİ’NİN MAKALAT’I SAİD EMRE VE MATERYALİZM

1. Makalat’ta Neler Anlatılmaktadır?
2. Vilayetname’de Molla Sadeddin
3. Sevgi Kazanından Doğan Said Emre’den Şiir Örnekleri ve Maddeciliği

XI. HACI BEKTAŞ VELİ VE BABAİLER AYAKLANMASINA İLİŞKİN TARİHSEL GERÇEK:
HACI BEKTAŞ AYAKLANMANIN SONLARINA DOĞRU BİLİNÇLİ OLARAK SAVAŞIN DIŞINA ÇIKARILDI

1. Geçmişteki Olaylara Çarpık Bakış Tarihi Yalan Konuşturur
2. Babai Ayaklanması ve Hacı Bektaş Veli
3. Hacı Bektaş Veli Bir Kararla Bilinçli Olarak Savaşın Dışına Çıkarıldığını Elvan Çelebi’nin Dizeleri Açıkça Göstermektedir

XII. KIZILBAŞLIĞINI İNKAR ETMEYEN HİÇBİR ALEVİ “BEN KOMÜNİSTİM” DEMEKTEN  DE ÇEKİNMEZ

1. Kızılbaşlık Anadolu Aleviliğinin Siyasi Adıdır
2. Alevi Siyasetleri Felsefi Materyalizm Temeli Üzerine Kurulmuştur
3. Osmanlı Yönetimi Nizamü’ı Mülk Patentli Yalanlar Kızılbaşlar İçin daha da Artırarak Kullanıldı
4. Kemalistler de Komünistler İçin Nizamü’l Mülk’e Sarılıyorlar
5. Devletin Amacı Alevi Toplumunu Sindirip, Devrimci Komünistlerin Özkaynağını Kökünden kurutmaktır

XIII. ALEVİLİĞİN KOMÜNİST ÜTOPİA’SI: RIZA KENTİN’DE CANI CANA MALI MALA KATMAK

1. Rıza Kenti’nde Kimsenin Malı-Mülkü Yoktur ve Kimse Kimseyi Sömürmüyor
2. Rıza Kenti’ne Bir Dünyalının Yolu Düşer ve Şaşırır Kalır
3. Rıza Kenti’ni Ozanlar da Değişik Biçimlerde İşlemişlerdir
4. Aleviliğin Rıza Kenti, Karmatilerin Başkenti
Al-Ahsa/Lahsa’dır, Onun Özlemidir
4a. Nasır Husrev Anlatıyor: Karmati Başkenti Lahsa Zamanın Dünyasının Hiçbir Kentine Benzemiyordu
4b. Bu Kentte Kimsenin Özel Mülkü Yoktur Alışveriş de Parayla yapılmaz
4c. Lahsa Kentinde Herşey Ortak Olduğu gibi, İnsanların İnanç ve Davranışlarında Tam Bir Özgürlik Vardı

XIV. “ALEVİ-BEKTAŞİ KİMLİĞİ” KİTABININ ELEŞTİRİSİ

1. Alevilik Türk-İslam Sentezinde
Düşmanca Yokedilmek İsteniyor
2. Örnek gösterilen Yazarlar, Yöntemleri ve Yazarın Asıl Amacı
3. Varsayımın Yanlışlığı, Yöntem ve Deneklerin Seçimindeki Subjektiflik
4. Çelişkili söylemler ve Tarihsel Bilgi Yanlışları Peşpeşe Sıralanmış
5. Kur’an-ın Açmazları Vardır Değişikliklere Uğratılmıştır, Örneklemeler
6. Bu Kitapta Yansıyan Bilim Değil Önyargı, Objektiflik Değil Subjektiflik, Dostluk İse Hiç Değil

XV. İMAM CAFER BAYRUĞU’NUN HAZIRLANIŞI VE KIZILBAŞLIK

1. Anadolu Aleviliğinin Kızılbaşlık Siyasetine Genel Bakış
2. “Buyruk” Kızılbaş Siyasetinin Ürünüdür ve Hacı Bektaş Veli’nin Yapıtlarındaki İlkeler Kaynaklık Etmektedir
3. İsmaili-Kızılbaş İlişkileri ve Buyruk’un Batıni Kaynakları
4. Buyruk’a Kaynaklık Etmiş Çok Önemli Bir Yapıt da Nasîruddin Tusi’ye Ait Rawdat al-Taslim’dir (Teslimiyet Bahçesi)

XVI. PİR BALIM SULTAN VE KIZILBAŞLIK SİYASETİ

1. Balım Sultan’ın Ortaya Çıkışı
II. Beyezid Siyasetinin Ürünü müdür?
2. Şah İsmail İle Balım Sultan’ın Kızılbaşlık Siyasetinin Yönleri Farklıydı
3. Şah İsmail’in Gizli Amacı Hacı Bektaş Dergâhını Ziyaret Etmekti
4. Sultan II. Beyezid Bir Taşla İki Kuş Vuracağını Hesaplıyordu
5. Balım Sultan Tebriz’den Yönetilen Kızılbaş Devletinin Oluşumuna Karşıydı

XVII. ANADOLU ALEVİLİĞİNİN KIZILBAŞ SİYASETİN’DEN KESİTLER I

1. Kızılbaşlık Siyasetinin Başlangıç Yılları ve Önkoşulları
2. Anadolu Alevileri Benimsedikleri Kızılbaşlık Bilincini Siyasallaştırmaya Yöneldiler
3. Kızılbaş Türkmenler Kendilerine Bir Alisoylu Önder Yetiştiriyorlar
4. Kızılbaşlık Şah İsmail İle Aleviliğin Devlet Siyasetine Dönüşmüştü
5. Kızılbaş-Safevi Devlet Yönetimi Zeydi Devleti Gelenekleri Üzerinde Temellendirildi
6. Kızılbaş Önderler “Ehl-i İhtisas” Adıyla Bir Çeşit İhtilal Konseyi Oluşturmuş Siyaset Yapıyor ve Devlet Yönetiyorlardı
7. Küçük Asya (Anadolu) ve Kızılbaş-Safevi İlişkisi

XVIII. ANADOLU ALEVİLİĞİNİN KIZILBAŞ SİYASETİN’DEN KESİTLER II

1. Kızılbaşlar Önderlerin Anadolu’da Etkin İnançsal Propagandaları
3. Şah İsmail’in Anadolu Kızılbaşlık Siyasetine İhaneti; İran Aristokrasisinin Devreye Girmesiyle Amacı Değişiyor

XIX. “SUFİ KIRAN” ÇALDIRAN SAVAŞI  VE ÇALDIRAN SONRASI KIZILBAŞ YÖNETİMLERİN ÇÖKÜŞ EVRESİ

1. Şah İsmail Hatayi’nin bir Şiirinde Çaldıran Savaşı
1a. Şiirin Açıklaması ve Verdiği Farklı Bilgiler
2. Savaş Öncesi Yavuz Selim ile Şah İsmail’in Siyasetleri
3. Yavuz Selim Ordusuyla İstanbul’dan Çaldıran’a Beş Ayda Ulaştı
4. Çaldıran, Kızılbaşların Birliği İçin Çok Önemli Bir Dönüm Noktasıydı
5. Çaldıran Bir Kırım Savaşıdır: Savaşın Sonunu Ateşli Silâhlar Baştan Belirlemişti
6. Çaldıran Sonrası ve Şah Tahmasb’ın İlk Döneminde Kızılbaş Yönetimi
7. Sonuç: İrandaki Kızılbaş Yönetim Güçlü Görünümü Altında Zayıflığı Yaşıyordu

XX. TARİH BOYU KARŞIT DÜŞÜNCE VE İNANÇ TOPLULUKLARINA KARŞI KULLANILAN
BASKI YÖNTEM LERI

1. 17.ve 19.Yüzyıllardan Farklı İki Örnekleme Daha
1a. 150 bin Kızılbaş Celali’nin Kırımı ve Sultan Ahmed Camisi
1b. Kuyucu Murat Murat Paşa’ya Dair Yazılanlar
1c. Ve Mavi Caminin Yapılışı
2. 30 bin Komüncünün.Kırımı ve Sacré Coeur Kilisesi
2a. Ve Sacré-Coeur Kilisesi Yapılıyor

XXI. GÜNCEL DURUMA DEĞINMELER VE SÜNNİLERE SORULAR!

1. Bazı Diyalektik Saptamalar ve Günceldeki Alevilik Sünnilere Sorular Nedir Sünnilik?

XXII. SONSÖZ YERİNE BİR DEVRİMCİ YİĞİDİ ANALIM: KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN’IN TAHTINI SARSAN GENÇ, OĞLAN ŞEYH İSMAİL MAŞUKİ (1508-1528)

1. İsmail Maşuki Kimdir ve Ne Yapmıştır?
2. Şeyhülislam Ebu Suud Efendi ve İsmail Maşuki
3. Şeyh İsmail Maşuki’nin Hallacı Mansur’dan Şeyh Bedreddin’e Ulaşan Batıni Düşünceleri
4. İsmail Maşuki’nin Sözde Tanıkların İfadeleriyle Divan-ı Hümayun’da Başı Kesilerek İnfazına Hüküm Veriliyor

Alevilik ya da Heterodoks İslam, Sünnilik ya da Ortodoks İslam gibi dinsel inanç boyutu ağır basan tamamıyla değişmez-dogmatik kuralların uygulanması olan bir sistem değildir. Toplumsal ve siyasal yanı daha güçlü; sürekli gelişim ve dönüşümlere açıktır. Alevi toplumlar, inançlarının doğası gereği hep devrimci muhalefet olmuş; çeşitli coğrafyalarda yüzlerce kere egemenlere başkaldırarak, uğradığı büyük kırımlara rağmen varlığını sürdürmüştür. Böyle bir inancın felsefesi ve siyasetini idealist bakış açısından incelemeye kalkarsanız doğru sonuçlara asla varamazsınız. Ancak tarihsel materyalizmin yöntem ve ilkelerini Alevi inançlı toplumların güncel ve tarihsel yaşamı ve geçirmiş olduğu tarihsel süreçlerine uygulamakla bilimsel gerçekliğe ulaşabilirsiniz. Zira gerçek bilimsel dünya anlayışını bu yöntem sağlar. Diyalektik materyalizm bilimlerden ayrılamaz. Bilimlere dayanarak ilerleyen, onlardan sentez yapan ve ayrıca bilimlere de geniş ölçüde yardım eden tarihsel materyalizm, diyalektik materyalizmin ilkelerini topluma uygular. Elinizdeki kitap bu amaca yönelik uygulamalar denemesidir.

Geoges Politzer’in dediği gibi; "Dünyaya doğrudan bakmak materyalizm, gerçek gelişmesi içinde bakmak ise diyalektik materyalizmdir. Diyalektik toplumun gelişmesini açıklayan yasaları inceler. Diyalektik, materyalist bir dünya anlayışına tamı tamına uygun gelen tek yöntemdir."

Değerli bilim adamı Doç. Dr. Yağmur Say’ın, Seyyid Battal-Şücaeddin Veli-Üryan Baba konulu araştırması, Alevi Akademisi Yayınları arasında çıktı. Akademi Başkanı Mustafa Düzgün’ün bu kitaba yazdığı Önsöz’ü aynen yayınlıyoruz.

İnsanlarımızın Seyyid Battal-Şücaeddin Veli-Üryan Baba adlarına yabancı olmadıkları, bir hayli tanışık oldukları biliniyor. Bunlar inanç ve kültür dünyamızın unutulmaz uluları. Hele Seyyid Battal Gazi’nin oldukça abartılı yaşam öyküsünü, insanoğlunun gücünü ve kavga serüvenlerini işleyen çeşitli anlatımlar yüzyıllardır zevkle okuna geliyor. Bu yüce kişilerin şahsında işlene gelen kahramanlıklar, aktarılan keramet ve hikmetlerle, insanlarımızın duygu ve duyuşları, dilek ve tutkuları da ustaca yansıtılmış, efsanevi olduğu kadar örnek kişilikler yaratılmıştır.

Değerli bilimadamı Doç. Dr. Yağmur Say’ın, Seyyid Battal-Şücaeddin Veli-Üryan Baba/Kült Alanları ve İnanç Temelleri konulu bu çalışmasının; söz konusu diğerlerinden farklı bir kapsama, ayrı bir niteliğe sahip olduğunu, okuyucu eline alır almaz hemen farkedecektir. Konu tarihsel, toplumsal, kültürel ve inançsal boyutlarıyla ele alınmış; bilimsel yöntem ve ölçütlere gerekli dikkat ve özen gösterilerek irdelenmiş. Bu araştırma sayesinde, Seyyid Battal-Şücaeddin Veli-Üryan Baba gibi uluların tarihimizdeki yer ve konumları, rol ve etkileri daha bir belirginlik kazanmış bulunuyor. Bu üç sırataşının inanç ve kültür tarihimizde oluşturdukları özgün halkalar, büyük bir duyarlık ve özenle ortaya konulmuş, konunun aydınlatılması yönünde üstün ve verimli bir çaba sergilenmiştir.

İnanç ve kültür tarihimize ilişkin olarak, özellikle son yıllarda hızla boyveren  araştırma-inceleme ürünü eserlerin peş peşe yayınlanmaya başlaması, sadece ülkemiz ve insanlarımız bakımından değil, kültürel kaynaşma ve etkileşimin bu denli hız ve önem taşıdığı bir dönemde, insanlık kültünün gelişip güçlenmesine de önemli katkılarda bulunduğu gözardı edilmemeli. Yaşanmakta olan bu yeni sürecin getirdiği sancı ve sıkıntılar ne olursa olsun; ırk, din, dil, etnik köken ayırımı gözetmemekle birlikte aynı zamanda bu tür farklılıkları da saygı ve toleransla karşılayan; sevgi, dostluk, eşitlik, kardeşlik ve barış penceresinden dünyaya bakan, insana ve insanlığa seslenen evrensel değer ve yaklaşımları öne çıkarmak, hiç kuşkusuz Türkiye’nin gelecekteki yeri ve vizyonu açısından da yaşamsal bir önem taşımaktadır. Denebilir ki ülkemiz, bu alanda dünyanın en önde gelen zengin ülkelerinden biri, hatta en zengin olanıdır. Mevlana, Hacı Bektaş Veli, Yunus Emre, Seyyid Nesimi, Pir Sultan Abdal gibi daha yüzlerce inanç, düşün ve yaşam bilgesinin yetiştiği bir ülke kültür yoksulu olabilir mi? Ancak sorun tüm bu değerlere sahip çıkmakta; yaşanılan yeni sürecin gerek ve zorunluluklarını da dikkate alarak sorumlu bir kültür politikası izlemekte; dar, katı, çarpık ve yoz yaklaşımları terketmekte, özgünlüğünü zedelemeden evrensel ve çağdaş bir yaklaşımı orataya koymakta yatmaktadır. Tam da bu noktada öncelikle bilimadamlarına, aydın ve araştırmacılara büyük görev ve sorumluluk düştüğü ortadadır.

Alevi Akademisi olarak bilimadamı, aydın ve araştırmacılarımızın ürünlerine büyük değer vermekte, araştırma ve yayın çabalarına, olanaklarımız oranında katkı sağlamayı başlıca görev saymaktayız. Yeter ki Sayın Yağmur Say’ın bu araştırmasında görüleceği gibi, söz konusu eser, nefes borularımızı açıcı, geçmişimizi ve geleceğimizi aydınlatıcı olsun.

Daha nice güzel çaba ve ürünlerin muştusunu yaşayacağımıza olan inancımla, başta yazarımız olmak üzere, emeği geçen tüm herkesi yürekten kutluyorum.

YAĞMUR SAY

SEYYÎD BATTAL GAZİ
SÜCÂEDDÎN VELÎ
ÜRYAN BABA

Alevi Akademisi

Baiertaler Str. 96
69168 Wiesloch / Deutschland
Telefon: 0049 (06222) 30 56 96
Fax: 0049 (06222) 30 56 97
http://www.aleviakademisi.de

İRTİBAT BÜROSU / TÜRKİYE
Gençlik Parkı İçi Eski Göl Gazinosu
Sanat Kurumu Ulus / ANKARA / TURKEY
Tel.: 0.312 309 48 59
Fax: 0.312 309 48 59
ALEVİ AKADEMİSİ YAYINLARI

Bu eserle, Aleviliğin, Osmanlı Devleti’nin kuruluşunda oynadığı rol; zaman içerisinde Bizans etkisine ve Sünnileşmeye maruz kalan Türkmen devletinin evrimi; devleti var eden ve bu uğurda onlarca savaşa giren Türk halkının uğradığı ihanet ve ardından gelen baskı, katliam ve savaşları okurken, ister istemez günümüzde sürmekte olan bu kuşatmanın tarihsel kökenlerine ineceksiniz.

Elinizdeki eser, Alevilik konusunda tanınmış bir düşünce ve eylem adamı olan Murtaza Demir’in 7 yıllık araştırma ve saha çalışmaları sonunda ortaya çıkarılmış, oldukça kıymetli bilgi ve tanıklıklar içeren bir eserdir. Demir’in çalışması, geçmişten beri yaşanan ve günümüzde hâlâ çözülemeyen sorunlar ve tartışmalar konusunda oldukça kıymetli fikirler içermekte, okuyucuya detayları fazla bilinmeyen ya da çarpıtılan bir tarih hakkında farklı bilgiler sunmaktadır.

*  Binbir Bacalı Banaz’ı Kim, Neden Yerle bir Etmiştir?
*  Kırk bin Kızılbaşın Katledilişi Hangi Dönem Meydana Gelmiştir?
*  Ede Balı İsmi Neden Edebali Yapıldı?
*  Osmanlı bir Devşirme İmparatorluğu mudur?
*  Otman Baba’dan Fatih Dönemine Neler Değişmiştir?
*  Türkmen, İslam Dinini Bilerek ve İsteyerek mi Seçmiştir?
*  Aleviliğe Karşı Dün ve Bugün Alınan "Tedbirler" Nelerdir?
*  Safevi Kızılbaş Devletinin Amaçları Nelerdi?
*  İhanete Uğrayan Alevilerin Ayaklanmaları Nasıl Bastırıldı?
*  Aleviliğin Güncel Sorunları ve Çözüm Yolları Nelerdir?

Bu ve buna benzer birçok soru ve yanıtlarını bu değerli eserde bulacak, Aleviliğin resmi olmayan tarihini okudukça, günümüzde hâlâ bir kuşatmanın içinde yaşamakta olan Aleviliğin düşünsel ve toplumsal dinamikleri hakkında önemli bilgiler edineceksiniz

"Çerağlar Uyanırken", ismini Bektaşi ayin-i cemlerinde çerağların uyandırılışından yani mumların ya da kandillerin yakılışından almakta. Bektaşi kültüründe yakmak yerine uyandırmak tabiri kullanıldığından yazar romana isim olarak bu önemli kavramı seçmiş bulunuyor.

Roman, 1826’da Bektaşi tekkelerinin kapatılması döneminde idam edilen Üsküdar Bektaşi Dergahı babalarından Kıncı Baba’nın oğlunun üzerine kurgulanmış bulunmakta. Olay 1848 yılında başlar. Kıncı Baba’nın oğlu Hasan, annesi Hatice Anabacı tarafından medreseye verilmiştir. Hatice anabacı devletin baskısına dayamayarak oğluna Bektaşilikle ilgili hiçbir şey öğretmemiş, kocasından kalan bütün kitapları da evin bodrumuna gizlemiştir. Hasan her ne kadar bir medrese mollası olarak yetişse de medresenin genel kanaatinin haricinde bir mezhebi kendisine yol olarak seçmiştir. Yüzlerce yıl önce tarihe gömülmüş bulunan İslam rasyonalistlerinin (akliyecilerinin) yolu Mutelizeyi benimsemiştir. Belki de kendi kendine "siz babamın inancını yasakladınız ben de sizin yok ettiğiniz başka bir inancı benimsedim" demektedir. Hasan medresede yalnız değildir. Babasının arkadaşlarından Mevlevi Nurullah molla onu her zaman korumuş kollamış ve Farsça öğretmiştir. İşte tam bu sırada evlerine babasının arkadaşlarından Edhem Baba’nın eşi ve kızları misafirliğe gelir. Hasan’a Edhem Baba’nın kızı Gülendamla evlilik yolu gözükür. Bu evlilik sürecinde hem Bektaşilik hem de Hasan yeniden yapılanır.

Yazar romanda 19. yüzyıl İstanbul’unun bütün özelliklerini titizlikle vermeye çalışmaktadır. Özellikle tekke medrese çekişmesi ve Bektaşiliğin prensipleri detaylarıyla anlatılmaktadır. 1848 sonrası Bektaşiliğin yeniden faaliyete başlama yıllarıdır ve artık II.Mahmud ölmüş, dördüncü eşi Pertevniyal Valde Sultan oğlunun saltanatı sürecinde Bektaşi tekkelerini tamire başlatmıştır.

Çerağlar Uyanırken bu uyanış döneminin acılarını, sevinçlerini, aşklarını ve muazzam İstanbul kültürünün çeşitli yansımalarını anlatan bir eser olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu romanla insan kendini Şahkulusultan tekkesinin esrarengiz atmosferinde bir Bektaşi ceminde bulmakta. Bu romanda okuyucu, geleneksel tasavvuf kültürünün içinde yetişen Gülendamla, medreseli Hasan’ın evliliklerini, Süleymaniye semtinin tarihi dokusu içerisinde okuyacaktır. Dönemin en önemli modası olan Batılılaşma (balolar ve dans) karşısında bu yeni evli çiftin tutum ve davranışları da yine okuyucuya sunulan önemli bir unsur olarak görünmektedir.

Romandaki her hayali olay aslında bir gerçekliğe dayanmaktadır ve "tarihi roman" ya da "belge roman" nitelenmesini sonuna kadar hak etmektedir. Bu yanıyla eser adeta sayfalarda kurgulanmış bir film tadındadır.

İsteme Adresi:
A. Yılmaz  Soyyer, Çerağlar Uyanırken, Doğan Kitap Yayınları, İstanbul, 2008.
19 Mayıs Cad. Golden Plaza, No:1, 10. Kat, 34360 Şişli/İstanbul
Telefon : (0212) 246 52 07
Faks : (0212) 246 66 66
Satış Mail: satis@dogankitap.com.tr 

Aleviliğin yazılı kaynaklardan yoksun olup, sadece sözel kaynaklardan beslendiği savı oldukça yaygın. Sözelliğin de yaşatıcı ve besleyici bir etken olarak hesaba katılması gerektiğini bilinmiyor değil. Ne ki Alevilik gibi bin dört yüz yılı aşkın uzunca bir zaman dilimini kucaklayan, her bakımdan dopdolu ve oldukça hareketli bir tarihin de mirasçısı olan bir inanç sistemini yazılı kaynaklardan yoksun görmek ve göstermek ne denli inandırıcı olabilir? Evreni, yaşamı, bilimi, her oluş ve gelişimi yoğun bir ilgi ve merak içinde ölçüp biçen; Hz. Hüseyin, Hallac-ı Mansur, Seyyid İmadeddin Nesimi, Pir Sultan Abdal ve daha nice düşün ve inanç önderlerinin başını çeke geldiği bu son derece acılı ve meşakkatli çığırın, salt dilden dile aktarılan sözel iletişimle varlığını sürdürmesi, mümkün müdür?

Aleviliğin, “Ulus-dini” arayışlarına konu olması, açık bir biçimde ilkin İttihat ve Terakki zamanında ön plana çıkmıştır. Oluşturulmak istenen Türk Ulusu’na, yurt-vatan-dil öğelerine ek olarak bir de din öğesinin katılması gereği duyulmuştur. Bu amaçla Aleviler konusunda bir araştırma ve incelemenin yapılması karara bağlanmış ve bu iş için Baha Sait Bey görev-lendirilmiştir.  Türkiye ve İran’da gezip araştırmalar yapan Baha Sait Bey, çalışmalarının sonunda, “Türklük dini olmaya en müsaidinin” Alevi-Bektaşi inancı olduğu kanısına varır. “Ancak Arap ve İran ayaklarının kırılması” gerektiği koşuluyla.

Arap ayağı’ndan kasıt; Hz. Muhammed- Hz. Ali-Oniki İmam ve “el ele-el Hakk’a” ilkesine dayalı ve her biri Oniki İmam’dan birine uzanan Ehl-i Beyt Ocakları’nın, rehber-pir-mürşit hiyerarşisini oluşturan dinsel yapının, ortadan kaldırılması gerekmektedir. İran ayağı’ndan kastedilense İran-Horasan üzerinden Anadolu’ya (Diyar-ı Rum’a) akıp gelen Horasan Eren-leri tarafından getirilen Aleviliğin terk edilmesidir.

Aleviliğin, Muhammed-Ali’den veya İslam’dan kaynaklanmadığını, hatta Hz. Ali ile hiç bir ilişkisinin bulunmadığı, Anadolu’da başka, Arap yarım adasında başka Ali’lerin, hatta Muhammet’lerin bulunduğu gibi bilim ve akıl dışı savların yanı sıra; bazılarınca Şamanizm, bazılarınca da Zerdüştlük Aleviliğin kaynağı olarak gösterilmeye çalışılır. Bu ve benzeri nafile görüş ve propagandalarla, hala söz konusu “İran ve Arap ayaklarının kırılması”na çalışılmaktadır. Aleviliğin, inançsal, kültürel ve coğrafi olarak “Anadolu”ya sıkıştırılmaya çalışılması,  Alevilik tarihinin 1400 yıllık boyutunu yok saya-rak, Türkler’in Anadolu’ya geliş tarihleri olan 1000 yıllarının Aleviliğin ortaya çıkışının başlangıç tarihi yapılmak istenmesi ve benzeri daha pek çok boşuna gayretin sürüp gittiğini anımsatmakta yarar olduğu kanısındayız.

Aleviliğin yazılı kaynaklarının büyük bölümünün yok edildiği, saklandıkları toprak altında, duvar içlerinde çürüyüp yok oldukları, devletin el koyma ve imha etme politikalarıyla çok azının günümüze ulaştığı, doğrudur. Günümü-ze kadar gelebilenlerse, çürüme ve sayfa kaybına uğramış, neredeyse yararlanılır olmaktan çıkmış bir durumdadır. Ne yazık ki çoğu henüz gün yüzüne çıkarılmış da değil. Ayrıca büyük bölümü halkın anlayabileceği dillere çevrilmiş de değil. Diyanet İşleri Başkanlığı, kimi kişi ve çevreler tarafından çevrilenlerse, ne yazık ki politik amaçlarla, tahrif edilerek, saptırılarak aktarıldığı için neredeyse faydadan âridir.

Söz konusu çarpıtma ve saptırmaların tarihi çok eskilere dayanır. Günümüz-de yapılanların yeni ve geçmişten kopuk uygulamalar olmadığını anımsa-talım. Doğrusu, hali hazırdaki bu olumsuzluklar, geçmişte yapılanların bir devamı, hatta bir benzeri, neredeyse aynısıdır. Durum yakından incelendi-ğinde, yüz yıllardan beri yapıla gelenlerin aynı anlayışa dayandığı, belirlenmiş bir politikanın ürünü olduğu açıkça görülür.

Sözgelimi, Alevi Cemevi kurmak isteyen Aleviler, bulundukları yerlerin ita amirliklerine başvurup resmi kaydın yapılmasını talep ettiklerinde, “filan kanuna göre bu yasaktır, bunun yerine ‘Cem Kültürevi’ yazın, onaylayalım” deyip yönlendirdikleri biliniyor. Aleviler, ibadet yeri olarak Cemevleri’nin açılması talebinde bulununca da, Diyanet İşleri Başkanı ve kimi hükümet yetkililerinin, “Alevi vatandaşlarımız, Cemevleri kurmuyor, Cem Kültür Evleri kuruyorlar. Onlar İslam’da ibadet yerinin Cami olduğunu biliyorlar!” biçiminde açıklamalar yapmaktadırlar. Görüldüğü gibi, bizzat kendileri vatandaşı “Kültür” sözünü oraya ekemeye yöneltiyor ve arkasından da bu “kültür” kavramını Cami’nin lehine ve Cemevi’nin aleyhine kanıt olarak öne sürüp, hem de “Alevi yurttaşın istemi” gibi gösterip, kullanma pişkinliğini gösteriyorlar.

Sünni iktidarların baskı ve korkusu altında ister Alevi ister Sünni kökenli olsun, düşünce ve inançlarını yazan kimseler, şablon haline getirilmiş olan bir takım kurallara uymak zorunda kalmışlardır. Örneğin Hz. Ali’nin vasiliğini, Ehl-i Beyt’in velâyet’ten kaynaklanan imamlık hakkını kabullenip ifade etmek başlı başına bir suç sayılmıştır. Bunu Aleviler’in yanı sıra, Sünni mezhep ve tarikatlara mensup kimi düşünürler de benimsemiş, kabul edip yazmışlardır. Devlet,  -Sünni kökenli de olsa- kitap yazarlarının bu tutumunu hoş görmemiş, “Rafizilerin mezhebini teyid eden” bir tutum olarak algılamış, yani ağır suç saymış ve onları da ağır cezalara, hatta ölüm cezasına çarptırmaktan geri kalmamıştır. Buna, Şeyh Muhammed bin Yusuf el-Kenci el-Şafi’i’yi örnek gösterebiliriz. 665 hicri yılında vefat eden Ebi el-Şâme el-Makdisi, El-Zeyl ‘ala el-Ravda adlı eserinde (sayfa 207’de) konu ile ilgili olarak şöyle yazmış:

“Ramazan ayının 29. gününde, Fahr camiinde (Şam’da) el-Fahr Muham-med bin Yusuf bin Muhammed el-Kenci öldürüldü. Kendisi ilim ehlinden olup, fıkıh ve hadiste âlimdi. Lakin kendisinde rafizilik mezhebi hakkında meyil ve çok kelam bulunuyordu. Rafızilerin mezhebini teyid eden kitaplar yazmış ve bunları iki İslam devletinin sultanlarına ve Tatar devlet reisine sunmuştu… Halk sabah namazından sonra onun üzerine yürüdü ve karnı yarılana kadar onu dövdüler… Onun gibi (Rafızilik mezhebine meyil gösterenlerin) yaşamları da bu şekilde son bulmuştu.”

Aynı kişinin kişiliği ve ölümü ile ilgili olarak, onun “Halkın arasında Şafii mezhebine göre amel eden bir âlim” olarak bilindiği,“sırf Ehl-i Beyt velâyetini izhar ettiği için camide öldürülmüş” olduğu, kitabının adının da “Kifâyet el-Tâlib fi Menâkib Ali bin Ebi Tâlib” olduğu, Ali bin İsa’nın Keşf’ul-Ğumme adlı kitabında ayrıca anlatılmıştır.

(Enis Emir, Alevi Akademisi Bilim Kurulu Sempozyumu’nda sunduğu bildirgeden).

Bu tür uygulamaların sayısı bir hayli fazladır. Ola ki bunun da etkisiyle, giderek işlerine yarar bir yol ve yöntem bulunmuş, bir teamül oluşmuştur. Hazret-i Ali’nin vasiliğini ve Ehl-i Beyt İmamları-nın velâyetini, kendi eserlerinde belirten din ve düşünce adamlarına karşı tepkilerin ağır baskı ve ölümlerle sonlanması karşısında, yazar-lar, çeşitli tavizler vermeye zorlana-rak,  bir hile-i şeriye düzeneği ile cezaların hafifletilmesi, işin Sünni ikti-darın lehine halledilmesi  yoluna gidildiği anlaşılıyor. Eldeki yazılı kaynak-lardan anlaşıldığına göre, bu ödünler, ağırlıkla Ehl-i Beyt’in velâyetten ve imametten doğan hak ve yetkilerini belirtme keyfiyetine karşılık, özellikle Ebu Bekir-Ömer-Osman üçlüsünün, Sünni ulemaca “sahabe” diye adlan-dırılan kimselerin, saygıyla anılmalarını ifade etmeleri, dayatılmıştır. Buna birkaç örnek vermek gerekirse, şu kişileri zikredebiliriz:

Şeyh Kemâleddin Muhammed bin Talha el-Şafi’i(H 582-652), kitabı “El-Dur el-Muntazam fi el-Sirr el-‘Azam”(s.36-45)’de yaptığı gibi, Hazret-i Ali’yi “kâmil aklın tümü ve bu dünya alemi içinde en yüce ilmin sureti olduğunu” beyan ettikten sonra, buna “Ebu Bekir, Ömer, Osman, Talha, Zübeyir Sa’d, Sait ve Ebu Ubeyde’nin Arş’ın sureti olduklarını” ekleme zorunluluğunu duymuştur. İktidarın öfkesini üstüne çekmemek için, işi tam güvenli kılmak amacıyla “Ebu Bekir’in Hazret-i. Muhammed’in halifesi, Ömer’in Hakk’ın halifesi, Osman’ın da Kuran’ın halifesi olduğunu” da katmadan edememiştir.

– Şeyh Suleymân bin İbrâhim el-Kanduzi el-Hanefi (Hicri, 1220-1294), “Yenabi’ul-Meveddeti li Zevil-Kurba”adlı eserinde;

–  Ebu’l-Mueyyed Muvaffak bin Ahmed el-Mekki el-Huvarezmi el-Hanefi (Hicri, 484-568), “Menâkıb Emirelmüminin Ali bin Ebi Tâlib” adlı eserinde;

– Şeyh Nureddin Ebu Hasen Ali bin Abdullah bin Ahmedel-Huseyni el-Semhudi el-Şafi’i (Hicri, 844-911), “Cevâhir el-‘İkdeyn” adlı kita-bında;

– Ebu Hasan Ali bin Muhammed İbin Mağâzeli el-Şafi’i(ölümü, 483 Hicri), “El-Menâkib”da;

–  Ali bin Muhammed bin Ahmed Nureddin bin Sabbâğ el-Maliki (Hicri, 784-855), “Fusul el-Muhimme li-Ma’rifet el-Eimme”de;

– Şeyh Muhibuddin Ebu’l-‘Abbas Ahmed bin Abdullah el-Tabari (Hicri, 615-694), “Zahair el-‘Ukba fi Menâkib Zevil-Kurba”da;

– Şeyh el-İslam Sadruddin Ebi İshâk İbrahim bin Muhammed el-Hamaveyni (Hicri, 648 –723), “Ferâid el-Simtayn”da;

– Şemsuddin Yusuf bin Kuz’ali bin Abdullah el-Bağdâdi el-Hanefi, Sıbt İbn el-Cuzi (Hicri, 581-654), “Tezkiretu havvâs el-Eimme”de;

– Şemsuddin Muhammed bin ‘İzzuddin Ebi Muzaffar el-Hanefi el-Zerândi, (Hicri, 693-750), “Durer el-Simtayn”da aynı yöntemi kullanarak iktidarların hışmından kurtulmaya çalışmışlardır.

(Enis Emir, Alevi Akademisi Bilim Kurulu Sempozyumu’nda sunduğu bildirgeden derlendi.)

Adı geçen bu kişiler ve daha birçokları bu tür kirli yöntemlerle canlarını kurtarmayı başarmışlar; ancak yazılı kaynakların tahrif edilmesi sonucu, Aleviliğin asimilasyonunun kolaylaştırılmasına, sorunun daha da karmaşık bir hal almasına, Sünni iktidarların Aleviliği Sünnileştirme çabalarına da katkıda bulunmuşlar.

Elinizdeki Hutbetu’l-Beyân yazmasının yazarı olan Seyyid Hüseyin İbn Seyyid Gaybi de, söz konusu aynı yol ve yöntemi kullanarak şeriat şimşeklerini üstüne çekmemeye özen göstermiş, bir miktar taviz ve ikiyüzlülük karşılığında kitabını yazabilmiş, düşüncelerini yayınlama ve de canını tende tutma fırsatını bulmuştur.

Gaybi’nin söz konusu yaranmalarını ifade eden örneklerden birinde şunlar ifade edilmiştir:

“Nitekim resûl-u hazret-i Ali Mürtezâ bu mânada buyurmuştur ki, benim gökyüzünde dört vezîrim var ve yeryüzünde dört vezîrim var. (Ve bunlar) birbirine nâzırdır. Gökteki Cebrâ’il ve Mikâ’il ve İsrâfil ve Azrâil ‘aleyhüm Ebû Bekir Cebrâ’il’e nâzırdır, Ömer Mikâ’il’e nâzırdır, Osman İsrâfil’e nâzırdır, Ali Azrâ’il’e nâzırdır (ve) cümlesinden güçlüdür. Enbiyânın dahi dördüne benim dört vezîrim nâzırdır, didi. Ebû Bekir, İbrahim Peygamber’e nâzırdır; Ömer, Musa Peygamber’e nâzırdır: Osman, Hârun Peygamber’e nâzırdır; Ali benim nâzırımdır, didi. Muhammed resûlullâh ki cem’i enbiyâdan efdâldir sallallâhu ‘aleyhi ve’s-sellem ve bu dört vezîrlerin benden gayrı değildir: Ebû Bekir gönlüm sıdkını gösterdi; Ömer dilimdir, Hakk’dan bâtılı fark itdi; Osman iki gözümdür.”

Böylece Hulâfa-i Râşidin’in, İcma’nın önceliği gibi konulardaki Ehl-i Sünnet istekleri peşinen kabul edilmiş, sıra Ali’nin vasiliği ve Ehl-i Beyt’in velâyeti konularında nelerin yazılacağına gelmiştir. Elinizdeki bu kitapta, yani Hutbetu’l-Beyân’da da görüldüğü gibi, kitabı yazan Seyyid Hüseyin İbn Seyyid Gaybi’nin, “Hûlafa-i Râşidin”meselesini kitaba katması, İmam Ali ve oğulları Hasan ile Hüseyin’e asla dostluk göstermemiş olan Ayşe’yi, Fatima ile bir arada göstermesi, söz konusu hile-i şer’iyenin bir devamı, bir benzeri değil midir? Daha sonraları istinsah edilmiş olan Safvatu’s Safa nüshasında, incelenmiş olan Türkçe metinde, böyle bir tahrifata rastlanmıyor olması da dikkate değer bir durumdur.

Gerçek böyle olduğu halde, yazılı ve temel kaynaklardan elbette vazgeçemeyiz; söz konusu hile ve çarpıtmalara parmak basmalı, gerekli açıklama ve uyarıları yapmalı ve yazılı kaynaklarımızı anlaşılır bir dile çevirmeli, toplumumuzun bilgisine sunmaya devam etmeliyiz.

Elinizdeki Hutbetu’l-Beyân da hiç kuşkusuz söz konusu bu temel eserlerin başlıcalarından biridir. Ayrıca bilim ve düşün dünyamızda saygın bir yere sahip olan Dr. Yağmur Say’ın büyük bir titizlikle hazırladığı, oldukça kapsamlı bir ön-inceleme ile birlikte eser, daha da güçlendirilmiş, amaca uygun hale getirilmiştir.

Alevi Akademisi Bilim Kurulu, “Aleviliğin Sözel ve Yazılı Kaynakları“ konusunda yaptığı sempozyumda, -ister sözel ister yazılı olsun- her iki alanda da gerekli bilimsel çalışmaların yapılmasını, doğrudan ya da dolaylı olarak Aleviliği ilgilendiren temel kaynakların Türkçe’ye çevrilmesini karara bağlamıştır.  Aradan geçen bu iki yılda söz konusu yazılı kaynakların küçümsenmeyecek bir bölümü elde edildi ve Türkçe’ye çevrilmeleri için gerekli hazırlıklar yapılmaya başlandı. Söz konusu çalışmaların bir sonucu olarak, Hutbetu’l-Beyân’nın yanı sıra Safvatu’s-Sâfa da baskıya verildi. Son derece önemli bir üçün-cüsünün de 2008 yılı içinde basımının gerçekleştirilmesi planlan-lanmıştır.

Temel eserlerin, özellikle Aleviliğin tarihsel seyrini ve Bâtini yaklaşımını -ki hali hazırda bu alanda ciddi bir boşluk ve bilgisizlikle karşı karşıyayız- ortaya koymak, tasavvufi ve felsefi boyutlarını bilince çıkarmak ve her yönüyle tam bir aydınlanmayı gerçekleşti-rebilmek bakımından önemi son derece büyüktür. Besbelli ki bu gerekli bilgilenme ve bilinçlendirmeyi hızlandıracak, içi boş propa-ganda ve tartışmaların azalmasını, yerini seviyeli ve bilimsel değerlen-dirmelere bırakmasını sağlayacak başlıca adımlardan biri, belki de başlıcası olacaktır.

Hutbetu’l-Beyân, Alevi Akademisi Bilim Kurulu üyesi Doç. Dr. Yağmur Say’ın başkanlığında, geniş bir ekibin katkılarıyla yayına hazırlandı. İstinsahın Osmanlıca yazımında karşılaşılan hatalar ve eksikler saptanarak düzeltildi. Arapça ifade ve metinler ise Bilim Kurulu Üyemiz Enis Emir’in katkılarıyla düzeltilerek metin daha bir eksiksiz hale getirilmeye çalışıldı. Ayrıca kitap olması gereken bir titizlikle gözden geçirilmiş, olabildiğince eksik ve hataları asgariye indirgenerek baskıya verilmiştir.

Hutbetu’l-Beyân elyazmasını sağlayan Hasan Çağlar Dede’ye, işin maddi külfetini üstlenerek bu eserin yayınlanmasını sağlayan Metin Aktan, Zübeyir Şahin dostlara ve Özdoğan Basımevi sahibi Ali Özdoğan’a ve Basımevi çalışanlarına ne kadar teşekkür etsek azdır.

Mustafa Düzgün
Alevi Akademisi Başkanı

KİTAP HAKKINDA AYRINTILI BİLGİ

Yayınevi: Alevi Akademisi Yayınları/5
Eserin özgün adı: Hâzâ Kitâb Hutbetü’l- Beyân
Yazarı: Seyyid Hüseyin İbn Seyyid Gaybi
Çeviren ve Hazırlayan: Yağmur Say
Kapak resmi. Halil Say
Kapak tasarımı: Okan Akyürek
Baskı-Cilt: Özdoğan Matbaa Yayın Ltd. Şti. www.ozdoganmatbaa.com
Basım tarihi ve yeri: Ankara, Kasım 2008
Isbn: 978-605-89679-0-8
Sayfa Sayısı: 554
Ücret: 20 €

Almanya’dan tüm Avrupa ülkelerine kitap gönderilmektedir.
Avrupa ülkeleri için; kitap, kargo ücreti dahil 30 €’dur.
Almanya için kargo ücreti dahil 25 €’dur.

Posta yoluyla kitap satın alacakların aşağıdaki Alevi Akademisi Banka hesabına kitap bedelini havale ederek, fatura bilgilerini e-mail adresimize göndermeleri gerekmektedir.

Alevi Akademisi Hesap Numarası
Sparkasse Bremen – Almanya Şubesi

Konto-Nr.:       11863495
Bankleitzahl:   29050101
IBAN: DE 2905 0101 0011 8634 95
BIC: SBREDE22

Adı Soyadı
Fatura Adı
Fatura Adresi
Telefon

info@aleviakademisi.org