KURBAN BAYRAMI – Seyyid Ali Kızıldeli Sultan ve Alevilik >> 12 İmamlar, 4 Kapı 40 Makam

10 MUHAREM (ÂŞÛRÂ) TARİHTEKİ ANLAMI

Rıza Aydın — Sun, 20 Dec 2009 14:36:19 +0000

“Allah bana haber verse
Yezid’de suç yoktur dese
Ben böyle istedim dese
Ona lahnet ona lahnet”
Feyzullah ÇINAR.- Bana lahnet.
Kalan Müzik arşiv serisi

10 MUHAREM (ÂŞÛRÂ) TARİHTEKİ ANLAMI
Rıza Aydın

Anadolu’da Kızılbaş – Alevi diye adlandırılan toplumlarca, Muharrem ayının ilk 12 günü yası- matem günleridir; bu on iki gün boyunca cem olup (bir araya gelip) muhabbet eden canlar Hüseynin Kerbela’daki direncini, Yezit’in bunlara yaptığı vahşeti anarak bu vesile ile tarihsel bilinçlerini tazelerler.

Bizim yörede, çeşitli zamanlarda çeşitli amaçlar için cem yapılır(dı). Bunlara yapılış amaçlarına uygun adlar verilirdi ya da verilirmiş. Bunlar Abdal Musa cemi, Hızır cemi, adak cemleri, görgü cemleri, Aşura cemi ile muhabbet cemleridir.

Her yıl, zamanı gelince mutlaka olan cemler, Abdal Musa cemi ile Hızır cemidir; bunlar her yıl yaklaşık olarak aynı mevsimde yapılırdı. Hızır cemi kışın bitip, karların kalkmasının istendiği sıralarda yapılırdı, bu cemde kurban edilmez mihmanlara çörek börek ikram edilir, birde gavut topu yapılırdı, cemde garba yelinin esmesi için dualar edilirdi; buna gavut cemi de dediğimiz olurdu. “Garba Yeli” esince karları eriten bir yeldi. Mevsimi gelince bu yelin eseceği sırada Hıdır Ellez cemi olur gavut yoğrulurdu. Abdal Musa cemi Kış ayına denk gelir.

Bunun dışında görgü olup yola girecek kişiler için görgü cemi yapılır, düşkünler, dargınlar burada görülürdü, buda ihtiyaca göre yapılırdı. Adak kurbanları da böyle ihtiyaca göre adak adayan kişinin isteğine göre yapılırdın. “İhtiyaç hasıl oldukça” yapılan birde muhabbet cemleri, muhabbet için yapılan toplantılar vardı. Muhabbet erbabı bir aşığın ya da bir dedenin mihman olarak geldiğinde, onunla konuşmak için köylü toplanıp cem olurdu. Böylesi bir konuk geldiğinde, o konuğun bir konak evi, yani misafir kaldığı bir evi olurdu, o mihman, konuk olduğu o hanede kalırdı ama o konuğu her hane evine davet ederek, bir muhabbet sofrası kurar o mihman vesilesiyle köylüyü toplayarak (Cem olup) birlikte yemek yenir muhabbetler edilirdi. Öyle konuklar olurdu ki geldikleri köyde bir ay, iki ay, bazen daha da fazla o köyde kalır, bu süre içinde de her hanede bir gün muhabbet ceminin olmasına vesile olurdu. Bu muhabbet cemleri de -babamın tabiriyle söylersem – “ihtiyaç hâsıl oldukça olurdu.”

Bugün geriye baktığımda, bu muhabbet cemleri sayesinde Nesiminin “Gerçek aslımız sorarsan /biz muhabbetten geliriz / Kabdan kaba süzülerek aşk ile hasıl oluruz” dediği gibi, bu kültürün, yöreden yöreye, kuşaktan kuşağa süzüle süzüle yetkinleşerek bu günlere gelmesi sağlanmış. Bu muhabbet cemleri bize oturmamızı, kalkmamızı, söze nasıl kadir olunup nasıl konuşmamız gerektiğini, bir kişinin gönlünün nasıl alınacağını, yememizi, içmemizi, gelen bir dostu – mihmanı nasıl ağırlamamız gerektiğini bize gösterirdi; kısacası bunlar farkında olunmadan geleneğin gücüyle yaşamın içinde bizlere öğretilirdi. Burada destursuz yenilip içilmez, destursuz konuşulmazdı, oturmadan kalkmaya her işin bir adabı vardı. Bir ozanımız “Aşığın derdi çok amma / Sırrın ishar eylemez / Söylemesi terki edep / Çünkü destur olmadan” dediği gibi, bu cemlerde insana dair – Aleviliğe dair aklınıza gelebilecek her şey muhabbete konu olur, usulünce üzerinde muhabbetler edilip tartışılırdı. Muhabbette sınır yoktu. Öyle olurdu ki bu muhabbetlerde aşığın söylediği deyişin bir sözü konuşulur, burada murat edilenin ne olduğu hatta bunun şöyle dense daha uygun olmaz mıydı diye o deyiş üzerine iyileştirmeler onarmalar yapılırdı. Bu yüzden deyişlerimiz bu tarihsel yolculuğumuz sırasında her geçen gün olgunlaşarak bu günlere gelmişlerdir. Anadolu’daki oluşan bu kültürel söylem birliğinin, ortak dilin oluşmasında, ortaklaştığımız bu duyguların gelişmesinde bu muhabbet cemlerimizin, bu muhabbet cemlerinde bulunan gezici ozanların Dedelerin büyük katkısı olmuştur. Tekkelerde, ocaklarda yetkinleşen muhabbet erbabı Dedeler – Âşıklar buradan aldıkları ışığı bütün cem-i cümle yaymak için, bu muhabbetin asaletini yeniden bu âleme hakim kılmak için “baş açık ayak yalın” diyardan diyara dolaşarak bu kültür elçiliğini, bu kültürün taşınmasını hakkıyla yerine getirmişlerdir. İrşad edilen kişinin işi aldığı o ışığı başka bir cana da yayıp onu da irşad etmesidir. Bunu yapmak için o kişi ruhunun bütün güzelliklerinden yararlanarak onu ortaya koyardı; güzel – güzel konuşur bunun için sazlardan, semahlardan, ozanların dizelerinden, bu yolun yolcusu olup bu topluma mal olmuş bu yolla ismi özdeşleşmiş kişilerin sözlerinden yararlanırdı. Örneğin, Emlek bölgesinin Kızılbaş köylerinde muhabbet cemlerinde bulunan bu muhabbet erbabı kişiler dedeler- âşıklar buradan kalkıp Kaz dağlarındaki Kızılbaş köylerine de konuk olur buralardan topladığı bilgiyi, görgüyü dili, edebiyatı oralara da taşırlardı. Alevilerdeki bu ortak duyuşun düşünüşün nedeni budur. Bu yüzden, Nesimi o dizelerinde dile getirdiği hakikatten dolayı yerden göğe kadar haklıdır. Bizim gerçek aslımızı sorup merak edenler olursa, işte bu muhabbetlere baksınlar; her şey burada gizli.

Muharrem yası matemi her yıl değişik zamanlarda olurdu ama mutlaka yapılırdı. Bu ayda yapılan muhabbetlerin ağırlıklı konusu Muharrem ÂŞÛRÂ olayıydı. Şehirlerde demokratik Alevi hareketini oluşturan dernekler süreci başladığından buyana bu muharrem sohbetlerini derneklerimizde ya da derneklerimizin düzenlediği ev ortamlarımızda yapıyoruz. Bu muhabbetlerimizde, insanlığa ait, bizlere ait her şey gündeme gelip üzerine muhabbet edilse de ağırlıklı gündem konumuz Âsûra oluyor. Burada maksat Hüseyin’i anlamak, bunun için empati (duygudaşlık) yaparak onu hissetmektir. Bunun için O’nun gibi aç susuz kalınır. Bu asla Ramazan orucuyla karıştırılmamalıdır. Bu klasik bir oruç değildir, Nesimi’nin “biz bir oruç tutarız ramazana benzemez” dediği gibi bu ona hiç mi hiç benzemez. Burada önemli olan Hüseyini hissetmek, O’nun gibi aç susuz kalıp onun gibi haksızın, arsızın karşısında eğilmemeyi bükülmemeyi haksıza boyun eğmemeyi öğrenmektir. Hüseyni direnişin özü budur. Kızılbaş, Hüseyin gibi tek başına olup darda kaldığı zaman Hüseyni düşünür, aklına Pir Sultan gelir. O güçsüzde olsa, esirde düşse, ipe de çekilse doğru yolundan sapmaz, haksızın karşısında eğilmez, bükülmez onuruyla yaşamak için gerekirse canını yoluna koyar; Hüsyinden Pir Sultana, Pir Sultandan Nesimiye, Nesimiden Seyit Rıza’ya, Seyit Rızadan Hüseyin İnana, ondan ona ondan buna onlardan da günümüzün Kızılbaşlarına uzanan onurlu çizginin özü budur. Bu yüzden Pir Sultan “Şimdi bizim aramıza / Yola boyun veren gelsin / Sevdasıyla dalgasıyla hakikati bilen gelsin / Kişi halden anlayınca Hakikati dinleyince / Üstüne yol uğrayınca ayrılmayıp duran gelsin / Pir Sultanım Çelebiye / Eyvallahım var Veliye / Yoldaşına yol diliyle / Yolun sırrın soran gelsin” diyor. Bu muhabbet cemlerinde işlenilen öz budur.

Muharrem ayı boyunca, ele bıçak alınmaz, bir canlının canı incitilmez, su içilmez. O ayda köylünün bir malı hastalansa onu kesmez ölürse mundar ölür, ağaç bile budanmaz.

Aşura Muharrem ayının onuncu günü demek, Aşur Arap dilinde on, onuncu demek; bu deyim, bu söyleniş buradan geliyor. Bizim 12 Eylül, 12 Mart dediğimiz gibi, o gün onlarda yaşanılan bu olayı anmak için bu adı verilmişler, kısaca Âşûrâ ONUNCU GÜN demişler. Peki, ne olmuş bu Muharremin onuncu gününde, şu olmuş: aynı zamanda Sünnilerin Halifesi de olan, bu göreve yani Emevi Tahtına babası Muaviye’den sonra gecen Halife Yezit (Yani 6. Halife) iktidarının önünde bir engel olarak gördüğü Hz. Muhammed’in torunu, İmam Ali ile Fatima’nın oğlu İmam Hüseynin kellesini Kerbela’da kestirmiş. Hüseynin kellesini bir sancağa takarak Kerbela’dan Başkentleri olan Şam’ görüp Şam sokaklarında Hüseynin kellesiyle top oynar gibi oynayıp eğlenmişler. Bu ziynetin sonunda Hüseynin kesik başı Halife Yezidin sarayına getirilip bir tepsi içinde Halifelik makamında oturan Yezid’e sunulmuş. Orada “Elerindeki değnekle Hüseynin dişerine vurduklarını, sonrada Halife’nin şu şiiri söylediği” bilinir: “Keşke Bedirde bulunan büyüklerim sağ olsalardı da bu hâli görselerdi ve sonrada bana, sevinerek, elin vâr olsun diye seslenselerdi. Toplumun ulularını öldürdük, toplumun öcünü aldık; Hâşimoğulları saltanatla oynadılar; yoksa ne gelen bir haber var, ne inen bir vahiy. Bende anamın oğlu olmayayım Ahmed oğullarından yaptıkları işlerin öcünü almazsam.” Halife Yezidin önderliğindeki Emeviler bunu bir zafer olarak görüp, o günü bayram günü diye ilan ederek bu günü her yıl bayram diye kutlamışlar. İşte bu vahşetin yaşandığı gün, Muharrem ayının onuncu günüymüş; on muharrem yani âşûrâ tabiri oradan kalmış; bu olayın yaşandığı tarihi zaman dilimi ise İsa’nın doğumundan 680 yıl, Muhammed’in Mekke’den Medine göçtüğünden 61 yıl sonra yaşanmış. Bu tarihi, bugünkü kullandığımız güneş yılı ile anlamak ya da öyle kavramak istersek bu vahşet İsa’nın Doğumundan sonra 680 yıl sonra 18 Ekim’de yaşanmış. Araplar ay takvimi kullanırlar, Kameri denilen bu ay takviminde bir yıl 354 gün olduğundan dolayı bu ay her yıl 11 gün önce gelir; yani Hicri de denilen Kameri ay takvimine göre hesaplanan Âşûrâ – On Muharrem günü bu yüzden her yılın değişik zaman dilimlerinde gelmektedir.

Bir ara, Hüseynin anılmasını, her yıl onun tam olarak şehit edildiği 18 Ekimde yapalım diye önerilmişti; ama bu öneri sonraları gündemden düştü, niye gündemden düştü onu bilmiyorum. Sanırım gelenekleşmiş anlayıştan kopulamadı.

Bu önemli olayı bu olaydan sonra Emevi devletinin resmi güçleri ile buna karşı olanlarca kendi çıkarlarına, kendi duyuş kendi düşünüş şekillerine göre, yani onların kendi anlayışlarına, kendi kavrayışlarına uygun olarak anılmış. Bu iki kutbun bu olaya nasıl görüp bunu nasıl andığına kısaca bakalım.

Bu olay, Emevi Hükümdarı olan 6. Halife Yezit ile onun taraftarları tarafından hayırlı bir olay olarak anılıp, Âşûrâ günü bayram günü olarak ilan edilmiş. Çünkü bu olayla Yezit’in Emevi imparatorluğunu kurmasının önünde hiçbir engel kalmamış, Yezidin dolayısıyla da Emevi iktidarının önü açılmıştı. Emevi devleti resmi olarak 661 yılında kurulmuş 750 yılında yıkılmıştır ama etkileri onun mantığı daha uzun bir süre bilinçlerde yer etmiştir. Yaklaşık olarak bir asır süren Emevi iktidarı boyunca topluma empoze edilen bu zihniyetin etkileri insanlık tarihinin bilincinde derin izler bırakmıştır, kolay kolayda silinememektedir. Çünkü bu süre İnsanlığın bilinci açısından çok uzun bir süredir bu yüzden insanlığın bilincinde söküp atmak kolay değildir. Bunların koyduğu kurallar, yaptıkları propagandalarının etkileri günümüzde de hala sürmektedir. Bu etkiyi birçok yerde görmek mümkündür.

Emeviler iktidarları boyunca bayram günü olarak kutladıkları Âşûrâ gününün, dünyadaki hayırlara vesile olan en önemli gün olduğunun propagandasını yapmışlardır. Emevi Propagandasına göre, bu Âşûrâ günü öyle hayırlı öyle kutsal bir gündür ki, bu gün gözlerine sürme çekerlerin gözleri bir daha ağrı görmeyecektir, o gün evine, eşine dostuna coluğuna çocuğuna bir şeyler alanın evine darlık girmeyecektir, çünkü bugün yapılan her iş hayırlı her iş kutsal olduğu için Yüce Allah’ın bu zaferi, (Hüseyini Kerbela’da yenilmesini) Yazit’in ordularına bugün nasip ettiğini söyleye gelmişlerdir. Emevi devletinin taraftarlarına göre on Muharrem (yani Âşûrâ) öyle bir kutsal gündür ki bu güne kadarki bütün iyiliklere vesile olan gelişmeler, insanlığa faydalı olan bütün kutsal günler, örneğin bütün peygamberlerin doğum günleri bu güne denk gelmiştir; insanlığa faydalı olan her şey bu gün başlamıştır. Bu yüzden Yüce Allah bu zaferi Yezit’ın ordularına kutsal Âşûrâ günü nasip etmiştir; çünkü bu gün hayırlara vesile olmuş hayırlı bir gündür. Emevi propagandistleri bir asır’a yakın iktidarları boyunca 10 Muharremde (Âşûra gününde) olan hayırlı günleri şöyle anlatırlarmış:
“KUTSAL KİTAPLARDA VE TARİHTE 10 MUHARREM:
Arapça’da 10 "Aşr" demektir, Aşura’da 10 Muharremdir. Kutsal kabul edilen kitaplarda, Mısır, Sümer ve Hitit tabletlerinde tarihin önemli olaylarına yapılan atıflar hep muharrem ayına
özellikle de 10 Muharrem’e verilen önemi, kutsallığı anlatır. Bu günde şunlar olmuştur:
1- Adem’in Havva ile buluştuğu gün.
2- Nuh’un tufandan kurtulduğu ve gemisinde kalan yiyeceklerden"AŞURA" pişirdiği gün.
3- Hz.İbrahim’in Nemrud’un attığı ateşten kurtulduğu gün.
4- İshak veya İsmail Peygamberin kurban olmaktan kurtulduğu gün.
5- Yakup’un oğlu Yusuf’a kavuştuğ ve gözlerinin tekrar görmeye başladığı gün.
6- Eyyüb’ün ağır dertlerinden kurtulduğu gün.
7- Yunus’un balığın karnından kurtulduğu gün.
8- Musa’nın Firavun’un gazabından kaçarken Kızıldeniz’in yarılıp kendisine yol verdiği gün.
9- İsa’nın semaya (Göğe) çekildiği kabul edilen gün.
10- Hz. Muhammed’in Mekkelilerin zulmünden kurtulmak için Mekke’den Medine’ye Hicret ettiği (göçtüğü) gün.
Saydığımız bütün bu önemli olaylar Muharrem ayı içerisinde, özellikle 10 Muharrem "AŞURA" günü meydana geldiği, eski kadim toplumların kitabelerinde, tabletlerinde ve kutsal kabul edilen kitaplarda (Zebur,Tevrat, İncil ve Kur’an) geçmektedir.
Rivayete göre Hz. Muhammed Mekke’den Medine’ye 10 Muharrem günü Hicret etmişti. Medine’ye vardığında Yahudi’lerin "AŞURA" orucu tuttuğunu görünce nedenini sordu. Yahudiler Tanrı’nın bu günde Hz.Musa’yı ve "Ben’i İsrail’i" Firavun’un zulmünden koruduğu gündür. Hz. Musa şükür için oruç tutardı, bizde tutarız dediler. Bunun üzerine Hz. Muhammed " Biz Musa’ya sizlerden daha yakınız diyerek O’da oruç tuttu, ashabına da tutturdu ve "AŞURA" pişirip dağıttı. (Sahih-i Buhari Hadis no:945.DİB yayınları)”.

Bu alıntıyı, 10 Muharremi (yani Âşûrâ gününü) anlatan Alevi bir dostumuzun yazısından aldım. Ama ne acıdır ki bazı alevi arkadaşlar gibi oda bu Emevi propagandasının doğruluğuna inanmış. Hem bu dostumuz rencide olmasın hem de boşu boşuna bir tartışma yaratmayım diye bu dostumuzun adını anmıyorum. Ama bilinmeli ki bu kuyruklu yalanların kaynağı Buhari. Tarihin hiçbir döneminde yalan söyleyenden vergi alınmadığı gibi Buhari’de bu hizmetlerinden dolayı ödüllendirilmiş. Tarihi sorgulamadan olduğu gibi kabul edersek bu tür kazalar ne yazık ki hep başımıza gelecek. Anılan kitapların sonundaki fihristlere bakarsanız Âşûrâ sözcüğünün ne Kur’an ne Tevrat’ta nede Zebur’da geçmediğini göreceksiniz. Buhari’nin söylediklerinin gerçekle bir akrabalığı olsaydı bu söz en azında Kur’an’da bir kez bari anılırdı buralarda âşûrâ diye bir sözcük geçmiyor, merak eden bu kitapların sonundaki indekslere baksın.

Bu Emevi anlayışının bir etkisi olarak bugün hala ÂŞÛRÂ denilince aklına tatlı çorbayı getiren var. Geçtiğimiz yıllardan birinde Türk Hava Yollarının çıkardığı dergide AŞURA başlığı altında sadece Aşura aşı tanıtılıyordu. O zamanlar bunu ibreti alem için eşe dosta göstermiştik. İşte bu, bu Emevi anlayışının bir kalıntısıdır.

Bu Emevi propagandasının yalan olduğunu ben her yıl lisanî münasiple anlatırım; bunun içinde aşağıda aktaracağım Abdülbâki Gölpınarlının yazısını internette yayınlarım, eşe dosta gönderirim. Geçen yıl âşûre güne denk gelen, SÜREK DERGİSİ’nin o ayki sayısında da bu yayınlandı ama ne acıdır ki bunu en yakınımızda olan dostlarımıza bile anlatamamışız. Hala bu kuyruklu yalanları, adi propagandayı bize yapıyorlar.

Bakın, bu konularda derin bilgisi olduğuna inandığım A. Gölpınarlı şöyle diyor:

“Âşûrâ, Arapça onuncu gün anlamına gelir; (Arap takvimine göre düzenlenen), Hicri yılının ilk ayı olan Muharrem ayının onuncu gününe bu ad verilir. Hicretin 61. yılı Muharremin onuncu günü ( Miladi:18 Ekim 680), İmam Hüseyin, Muâviye’nin oğlu Yezîd’in emriyle Kerbelâ’da Kufe ve Şam ehlinin büyük bir ordusu tarafından, kendisine uyanlarla (yanında bulunan 72 kişiyle) beraber şehîd edilmiştir. Bunu unutmayan, her yıl, bu yası tazeleyerek Ümeyye oğullarına düşmanlığı güçlendiren Ehlibeyt taraftarlarına karşı, o günü bir bayram günü -olarak- tanıtma gayretine düşen karşı taraf da, Âdem Peygamber’in o gün yaratıldığına, yerlerin, göklerin, Cebrâil’in, meleklerin o gün halk edildiğine, Nuh Peygamber’in o gün tufandan kurtulduğuna, Yusuf’un o gün zindandan çıktığına, Yakub’un gözlerinin –o gün- açıldığına, Yunus’un balık karnından –o gün- halâs olduğuna, bütün peygamberlerin, dertlerden, belâlardan o gün halâs olduğuna, o gün sürme çekenin göz ağrısı görmeyeceğine, ehline – ayâline bir şeyler, evine yiyecek – içecek alanın, darlık çekmeyeceğine… hâsılı o günün bir bayram günü olduğuna, hattâ Hazreti Peygamber’in o gün doğduğuna dair hadisler uydurmuşlar, o günü bir bayram günü gibi kutlamışlardır ( Süyûti: El Leâl’il- Masnûa Fi’l- Ahâdis’il Mevzûa: Kahire 1317.c. s.61-64). Aliyy’ul – Kaari de bu yalan hadislerin bir kısmını “ Mevzûâtu Kebir” inde nakleder ve bunların, İmâm Hüseyin’in katilleri tarafından uydurulduğunu da bildirir. …
Bütün bunlara rağmen gene de Ehlisünnet arasında, o gün Nuh Peygamberin gemisinin karaya oturduğu, gemide kalan hubûbâtı karıştırarak bir “Selamet Çorbası” yaptığı inancı yayılmış, aşure yapmak, eşe dosta dağıtmak, bir adet olup kalmıştır.” Abdülbâki Gölpınarlı. “Tasavvuf’tan dilimize geçen Deyimler ve Atasözleri”. Sayfa 33-34

Emevi iktidarına karşı olanlar -her hangi bir nedenle olursa olsun ona karşı olanlar-, Hüseyni sevenler, Şiiler, Kızılbaşlar – Aleviler Muharrem ayını hep yas ayı, Hüseynin matem ayı olarak anıp bu vahşetinden dolayı hem Yezit’i hem de Emevi iktidarına lanetleyip kınamışlardır. Önceleri bu anmalar Kerbela’da yapılır, bunun için oraya gidilirmiş, Hüseynin torunu İmam Bakır “Her gün Âşûrâ, her yer Kerbala” diyerek bu anmanın her gün her yerde yapılması gerektiğini söyleyerek önemli bir çığır açmıştır.

Kızıl başların bu konuya nasıl baktığına gelince: Kızılbaşlar hayır ile şerrin Hak’tan geldiğine inanmazlar. Bu tartışma, adı dillere destan HÜSNİYE adlı kitabın “Hayır ve Şer Hakkında Tartışma” adlı bölümünde uzun uzadıya yapılır. Uzunca tartışılan bu bölümün bir yerinde Hüsniye, şöyle diyor: “Peygambere kadere inananların kimler olduğunu sorduklarında, ondan şu cevabı aldılar: “Hem kötülük yapıp hem de bu fillerinin sorumlusu olarak Allah’ı gösterenlerdir. Allah, yapacağımız kötülükleri ezelden yazmış, çizmiş diyenlerdir.” Hüsniye kitabı Harun Reşid’in Sarayında Sünni ulama ile Hüsniye’nin yapmış olduğu tartışmayı nakleden bir kitaptır. Bu tartışmada şöyle diyor Hüsniye, “Allah kâfiri kâfir, küfrü küfür olarak yaratmış olsa, kâfirin iman getirmeye gücü ve imkânı olmaz. Buna rağmen, kendisinin yaratıp taktir ettiği küfr için kâfire işkence eder ve azap çektirirse, bu açık bir zulüm olur. … Bir çocuğun elini bağlayıp suya attıktan sonra, çıkarıp, niçin elbiseni ıslattın diye dövmek zulüm ve gaddarlık değil de nedir? … Allah küfrü kâfirde, zulmü zalimde ve kötülüğü kötüde yaratmış olsaydı, insanları peygamberler aracılığıyla doğru yola davet etmek saçma bir davranış olmaz mıydı? … Eğer Allah kâfirin küfrünü kâfirde yaratmış olsaydı, kâfirler bu davranışlarıyla Allah’a kayıtsız şartsız itaat etmiş olurlardı. Çünkü madem onların öyle olmasını Allah istemiştir, küfürleri Alah’ın emrini yerine getirmekten başka bir şey değildir.” Lütfi Kaleli bu konuda “Şah Hatayi ve Pir Sultan” adılı kitabında: “İnsanları iyiliğin ve kötülüğün Tanrıdan geldiğine inandırmak kötülük yapanları korumak demektir” diyor. Sayfa: 112.
Hamdüllah Çelebi’ye, yargılanması sırasında, Kadılar bu konuyu da soruyorlar, o mahkemedeki bu tartışmanın o bölümünü olduğu gibi buraya alıyorum:
Kadı: “Şeyh Efendi, hem Allah’a inanıyoruz diyorsun, hem hayr-ı şerik-i min Allah-ı teâlaya inanmıyorsunuz. Hayrın, şerrin Allah’tan geldiğine niçin inanmıyorsun? Bu sapıklık değil mi? Bu küfür değil mi?”

Hamdüllah Çelebi’nin cevabı: “Efendi Kadı Hazretleri, Allah hayır yaratır, çünkü bizim yaradılışımız fitrat-ı ilahi hayırdır. Görmemiz, duymamız, söylememiz, yememiz, içmemiz, gözümüz, kulağımız, hayırdır. Elimiz, ayağımız hayır için yaratılmıştır. Kişi bunlarla yaptığı kötülükten mesuldür. Allah’ın adı ve sıfatları içinde acıyan, bağışlayan, esirgeyen, seven, af eden, nimet veren adları olduğu halde şer veren şeyler, kötü, kötülük, şer adı yoktur.

Kötü olayın faili fiildir. Suçlu o fiili işleyendir. Mücrim mahkemeye geldiğinde kadı cezayı mücrime verir. Allah’tan geldi şeytandan geldi diye başka fail aramaz.

Niğde’den Gelen Müftü: “Şeyh Efendi, Allah’tan kork, Peygamberden utan! Her şeyi yaratan Allah’ın kuvvet ve kudretine küfrü kafirlik yapıyorsun. Hayrı şerri, kazayı kaderi yaratan Allah’tır. Küllü şeyin halikin ayetine inkârın var senin.”
Hamdüllah Çelebi’nin cevabı: “ Efendi Müftü Hazretleri, insan hayra da şerre de bizzat kendisi vesiledir. Hayrı da kendi yaratır. Şerri de kendi yaratır.

Hayrı yaratıp hayırlı hayır iş yapana Allah ecri lütüf verir, hayırdan faydalanan kullardan dua alır. Mükâfat, devlet maaşı, taltif alır. Şerri yaratan şer iş yapar. Şerri işleyen Allah’tan günah cezası alır. Kullardan beddua ve hapis cezası alır.

Kişi kazayı da kendi yaratır. Mesul kendisi tutulur. Biz Müslümanlar kadere inanmayız. Eskiden beri kaderci değiliz. Bize böyle yerleşmiş böyle devam eder.
Biz Müslümanlar her işimizde Allah adını anarak, Allah adına hayır işleri yaparız. Şer iş ise Allah adına Allah namı hesabına yapılmaz. Bu da böyle biline.”

Eğer hayır ile şer Allah’tan gelseydi, Hüseynin büyüklüğünün de sebebi Allah olacaktı, Kerbela’daki vahşeti yaşatan Yezidin vahşetinin sorumlusu da yine Allah olacaktı. Burada hiç biride ne kahraman nede suçlu diye nitelenemeyecekti. Çünkü bu bir tiyatro sahnesinden farksız olacaktı; bir tiyatroda sahnede oyun oynayanlar değil o oyunda o eserin yazarı – senaristi sorumludur. Her oyunda, rol alan herkes senaryodaki kendilerine verilen role göre rollerinin gereğini yaparlar, bunda bir sorumlulukları olmaz; bu rollerinden dolayı suçlanamazlar.

İşte bu tartışmalara bir şiirle yanıt veren Feyzullah Çınar şöyle diyor:
“Allah bana haber verse / Yezid’de suç yoktur dese / Ben böyle istedim dese / Ona lahnet ona lahnet.” Feyzullah Çınar’ın Arşiv kaseti Kalan yayınları.

Âşûrâ bir yazgı değil tarihi süreçlerin sonucu yaşanılan bir dram bir vahşetin yıl dönümüdür. Aleviler bu olayın yasını tutup bunu anarak hem bilinçlerini tazelerler, hem uğradıkları travmaya karşı ruhlarını rahatlatırlar hem de bu vesileyle insanlığın böyle bir şeyi bir daha yaşamaması için çalışırlar. Konu birçok açıdan değerlendirilebilinir ama biz bu günlük konun bu yanını aydınlatmakla yetineceğiz. Çünkü hem bu yazının yayınlanacağı derginin sayfalarındaki yerimiz bu kadar hem de okurumuz şimdilik uzun uzadıya yayılmış yazıları okumaya alışkın değil. Sözü köyümüzden derlediğim iki nefesle bağlıyorum.
Aşk ola.

Bugün mahi muharrem yası matem Ali evlattır
Hüseynin matemidir ağlayacak vakti sahattir
Tutar matemini bizle şahidanı diri etmez
Hüseynin matemini tutmak mühip bana ibadettir

Derildi kerbelaya ehli Küffe askeri Şamlar
Hüseyin Ali eshabın şehit eylediler cümle
Suzuz koydu nihayette o şaha kıldılar hamle
Nazar kıl ya Muhammet gör bu ümmetler ne ümmettir

Şimil melun çekip hançer hüseynin başını kesti
O mundar payını (ayağını) şahın mübarek başına bastı
Hicap eylemedi haktan o nazik başını kesti
Nasıl kıydı behey zalim bu evladı Muhammettir

Hüseynin başını alıp ehli beytin yanına vardı
Bakıp çün hazreti Zeynep Hüseynin başını gördü
Dizinin üstüne alıp yüzünü yüzüne sürdü
Dediki vvaaahh ciğer köşem bu haletler ne halettir

Ümmül Gülsüm kapanıp yerlere hem bağrı tutuştu
Gelip feryada Şehriban gözünden kanlı yaş saçtı
Anı görüp ehli beytin içine bir velvele düştü
Nazar kıl ya Muhammet gör bu ümmetler ne ümmettir

Figan etti İmam Zeynel yetim kaldım dedi yarap
Anı gördü hemen katletmeye vardı o Şimil kelp
İmamın üstüne düştü o demde hazreti Zeynep
Dedi zalim gel insaf et elin çek gayri mürvettir

Egahi eyle efkarı Hüseynin derdine ağla
Gece gündüz hemen durma yana yana yana ağla
Tefekkür eyle ol şaha uyu ağla uyan ağla
Çihanda dert çok amma Hüseynin derdi kat katır.

Not Aşık bunu cemde söylerken her kıtanın sonuna nakarat gibi kendinden şu dizeleri eklemiş:
Ya niçin ağlamayım inlemeyim ah
Ya niçin ben bağrımı dövmeyeyim vah bana vah

Kaynak: Aşık Hasan Aydın

Kufeliler mektup saldı ya Hüseyin gel deyi
Cettine ikrar vermişiz bunu böyle bil deyi
Bütün biyata hazırız bize imam ol deyi
Gel diyerek getirdiniz ben garibim kıymayın

Atların ayağı altında şehitlerin her biri
Göğdeki melekler ağlaşır zari zai
Pare pare eylediniz oğlum Ali Ekberi
Hemdikestim hem yetimim hem garibim kıymayın

Şehribanı Zülcanah ile durmayıp avdet eyle
Revzayı Resulullahta dedeme selam söyle
Hangi peygamber ümmeti cefalar kıldı böyle
Ben Muhammedin torunu Şah Hüseynim kıymayın

Dedem Muhammet Mustafa anam Fatime bilin
Atam Aliyel Murtaza doğru Iraka gelin
Susuzluktan bitap oldum bana merhamet kılın
Ben Muhammedin Torunu Şah Hüseynim kıymayın

Söylen nazlı Sakinemi ne haldedir göreyim
Belalı bacım Zeynebin ahvalini sorayım
Son olarak şu meydana yek başıma gireyim
Ehli eyalim perişan ben garibim kıymayın

AŞİK HÜSEYİN dergahına yüz sürüp durdu egah
Nası ağlamasın gözüm çünkü şehit oldu şah
Bu sözümde hilafım yok ancak şahidim Allah
Ben Muhammedin torunu şah Hüseynim kıymayın

Bu nefesi anam Kaymaklı Navruz Aydın’dan yazdım.

28 Kasım 2009.
Rıza Aydın.
irizaaydin@hotmail.com

KURBAN

Administrator — Sat, 01 Mar 2008 13:08:07 +0000

*KURBAN GELENEKLERİMİZ.
Refik Engin

“ Her ümmete bir kurban kesecek yer yaptık ki Ulu Çalab’ın azık diye size verdiği dört ayaklı davarlar orada tığlansınlar,sizin tapacağınız tek Tanrı’dır.Hepiniz ona teslim olun, ona boyun veriniz,muştala öz yürekli alçak gönüllüleri.
Hacc Suresi ayet.34.Bedri Noyan (DEDEBABA) Türkçe Nanzum Kuran.
TÜRKLERİN İslamiyetten evvelde Kurban gelenekleri vardır.Bu gün yapılanların tamamı bu kurbanlardır.Sadece adları ve bazı uygulamaları değişmiştir.
“ Türkler müslümanlığı kabul ettikten sonra , kurban âdetlerinde de değişmeler olmuştur.Buna ramen eski itikatların izleri tamamen silinmemiştir.Hele, kızılbaş Türkmenlerde ve kısmen Bektaşilerde bu hatıralar daha canlı kalmıştır.” ( 1 )

Kurban konusu bir uluslarda ve dinlerde vardır.Önceki dinlerde kurbanı ilahlarların kızgınlığını yatıştırmak işlenmiş suçların yükünden kurtulmak nedenleriyle tığlarlardı. İslamda ise kurban tığlamak işin dış yüzüdür.Aslında o insanın gerçek bildiği yolda bütün yarar ve isteklerini malını canını feda ya hazır olduğunu anlatır.
Bektaşilerdede diğer mistik kuruluşlardada nasip almak yola girmek kurban tığlamakla başlar ve burada asıl kurban yola giren kişidir.Bu nedenle filan gün kurban olduk denir.Esas bir amaç inançla bağlanıp teslim olmak ve her şeyi bu yolda kılmaktır. Ayetin devamında da Tek Tanrı ya bağlanmak (Vahdaniyyet) konusu vardır ki amaç budur.Tek Tanrı ya bağlanmak sonunda Hak ile Hakk olmak Mir’aca erip Hak Cemaline kavuşmaktır.
Yine Bektaşilikte ikrar verme töreninde Hakk’ın ardası sayılan Mürşit katında varışa Miraç görmek denilişi bu nedenlerdir. Bedri Noyan (DEDEBABA) Manzum Kur’an daki açıklamalarından alınmıştır.Syf.337
Kurbanın geleneklerimiz içinde yeri ve önemi büyüktür. Kurbanlar ulu orta bir yerde kesilmez.Kesilecek kurbanın kanı kesimden evvel açılan bir çukura akıtılır. Sonra güzelce kapatılır.Kurban kesilecek yer gezinti yerlerin
den uzak bir köşede kesilir.Kesimden evvel anneye göre kurbanlar tekbirlenir.Tekbirleme işlemi yapılacağı zaman hane sahibi bir kaç sofra olacak şekilde yakınlarını çağırır.
Bu bazen kurbanın durumuna göre tüm köy erkeklerinin gelmesi ile de olabiliyor.Tekbirlemeye erkekler katılmaktadır. Mürşit veya bir Derviş tarafından çerağ uyandırılır. Ananemize göre kesilecek kurban tekbirlemeden evvel tuz yalatılıp su tutulur.Ancak bundan sonra tekbirleme yapılır.Tekbirleme işlemini Mürşit veya Dervişin görevlendireceği her hangi bir kişi yapabilir.Tekbirleme işlemine önce sağ ayağından başlanır.Önce eller ıslatılıp hayvanın yüzü ve kulak boynuz yanları ellinin tersi ile mest edilir.
Getirilen kaptaki su ile el ıslatılarak topuktan aşağıya sıvazlıyarak yapılır.aynı şekilde sol ayak ta yapılır.Diğer ayaklara da aynı şekilde uygulanır.Hiç bir zaman abdest aldırmada el aşağıdan yukarıya değil yukardan aşağıya yapılır.
Ayaklardan sırta geçilir.Sırtıda üç defa sıvazlanır.Abdest aldırmada her uygulama üç defa yapılır. Son defa kuyruğunun altına bir avuç su serpilirç.Hayvana son olarak su tutulur.Mürşit dua yapar tekbirler getirilir.Tekbirlenen hayvan bekletilmez hemen kesilir.
Kurban tekbir getirilirken sağ ayağı kurbanı getirenlerin biri tarafından kaldırlır.Bu kurbanı kesecek kişi olabildiği gibi kurban sahibi de olabiliyor.
Kurban kesiminden evvel mutlaka bir horoz kesimi yapılmaktadır. Aynı uygulamanın sünnet yapılırkende yapılması düşündürücüdür.Kurban getirilirken ve götürülürken kötü muamele yapılmaz.
Kurbanları kesenler genellikle tarikat kökenlilerde kurbancı Dervişleri ve Kurbancı Dedeleridir.Yanlarında yardımcıları vardır.Kurbancılar genellikle kurbanları bağlamadan keserler. Mutlaka sağ arka ayağını kesim esnasında serbest bırakırlar.Kurban kesilirken kıbleye döndürülür.Son defa su tutulur.Tekbir uygulaması Amucaların her iki tarikatında benzerlik göstermektedir.Tekbir öncesi Baba veya Derviş
Bismi Şah Allah Allah
KURBANI HALİL DELİLİ CEBRAİL FEDA İSMAİL TEKBİRE TEKBİR
ALLAHÜ EKBER ALLAHÜ EKBER LAHİ LAHE İLLALLAH ALLAHÜ
EKBER ALLAHÜ EKBER VE LİLLAHİ İLHAMD (4 defa okunur).

Burada bulunan Derviş veya Baba dua yapar.
Bismi Şah Allah Allah
Kurban sahiblerinin kurbanları kabul makbul ola ,gönül muratları hasıl ola,Hak muhammed Ali Hazreti Pir ,Balım Sultan yardımcıları gözcüleri bekçileri ola,Allah Erenlerim görünmiyen bilinmiyen kazalardan ,kuru iftiralardan muhafaza eyleye,Hanelerini şen mahmur olaKorktukları yerlere uğratmayıp umduklarına nail eyleye nuri nebi keremi Ali Pirirmiz Hacı Bektaşi Veli demine devranına yoluna erkanına Hü Doost.
Bu kurban duası Halife Halil Tiryaki Babadan yazılmıştır.
ŞEYH BEDREDDİNİ ERKANINDA KURBAN TEKBİRLEME .
Şeyh Bedreddinilerd ki kurban tekbirleme ile Bektaşilerdeki kurban tekbirleme arasında fazla bir fark olmamakla bazı farklılıklar vardır.
Önce Kurbana su gösterilir.Baba ve dede kurban tekbirinden evve şu duayı okur.Bu aynı zamanda erkanlarında çırak uyarmadada okunmaktadır.
Bismillahirrahmanirrahim
İnna fetânâ leke   fethan mubinan   liyak ferlek Allahü mateat deme   sırrı evliya ve embiya hanedan Muhammed Ali ervahi musahi Şahı Bedreddin elinden hüdaya tekbir edelim.
BER CEMAL-İ MUHAMMED KEMALİ İMAM HASAN İMAM HUSEYN ALİ RA BÜLEND-E SALAVAT, ALLAHÜMME SALL-İ ALA SEYYİDİNA MUHAMMED-İN AL-İ MUHAMMED. Ve fatiha okunur.
Allah Allah
Canların kurbanları kabul ola, muratları hasıl ola, bu kurbanlar İsmail’e inen koç kurbanın yerini tutmuş ola, tümünce sebabı ola, huzuru mahşerde altlarında Düldülle ri ola ,sıraat köprüsünü geçirmiye kısmet nasip eyleye
Bu kurban   etkbirleme ve duası Kısmet Aktaş Babadan yazılmıştır.
Amuca Kabilesi Kurban geleneklerinden sadece EKİM KURBANI ve OTMAN BABA kurbanı untulmuştur.Otman Baba Kurbanını Seyyit Ali sultan’a bağlı Kızıldeli Bektaşileride hala uygulamaktadırlar. Bu gün hala bazı köylerimizde şu kurbanlar gelenekleri yapılmaktadır.
AMUCA KABİLESİNİN   93 göçüne kadar her ilk baharda OTMAN BABA ya hayırlı yağmurlar yağması için kurbanlar kesip tığlanmak imiş.Savaşlar ve ekonomik çöküntü yıllarında oluşan göçler bu geleneği unutturmuştur.Yinede bazı köylerimizde   Otman baba ya kurban kesilip muhabbetler açılmaktadır.
Kırklarelinin DeveÇatağı köyünda Çeşmekolu Kızılcıkdere yolu üzerinde bir Otman Baba nazarlaması vardır.Her yıl Otman Baba ya bu köyde Bektaşiliğe devam edenlerimiz Derviş Ali Açıl’ ın evinde toplanarak kurbanlar tığlayıp muhabbet açıyorlar.
1.Orak Kurbanı,2.Girdi Perşembe Kurbanı,3.Çıktı Perşembe Kurbanı, 4.Kadın Kurbanı,5.Asker Kurbanı,6.Evliya ve yatır Kurbanları 7.Nasip Kurbanı, 8.Bayramlar da kesilen kurbanlar, 9.Geleneksel TOPÇU BABA ve GÜL BABA Kurbanları,10.Vefat edenin ardından kesilen kurbanlar. Ayrıca ev temeline ve yeni alınan traktör ve taksi gibi eşyaya kesilen kurbanlar,vardır.Kurban geleneğinin geçmişimiz deki uzantıları aşağıdaki örneklerden daha iyi anlaşılacaktır.
“ Yere kurban kesme ve kış mevsiminde korku ile kutlama ve su serperek kötü ruhlardan temizlenme gibi adetleri yaparlardı. “(2).
“Yılın beş ve sekizinci aylarında ruhlara kurban sunmak için toplanılırdı.” (3).
Yukarda kısa olarak belirtilen eski Türk kurban geleneklerinin kaybolmuş olduğunu söylemek yanlış olur. Hiç bir köklü gelenek kendiliğinden kaybol mamaktadır.Var oluşlarıda bir nedene bir kökene dayanması gerekmektedir.Bu idda mıza örnek 5 ve 8 ci aylarda girdi ve çıktı Perşembe kurbanlarının yapılması bazı uygulamanında aynen yapılması bunun ispatıdır.Açıklamalarda daha iyi anlaşılacaktır.
Kurban üzerine yazılmış bir nefesi yazıyoruz.

Akıl ermez yaradanın sırrına
Muhammed Aliye indi bu kurban
Kurban olayım kudretin nuruna
Hasan Hüseyin’e indi bu kurban

Ol zaman Zeynel’in destinde idim
Muhammed Bakır’ın dostunda idim
Cafer-i Sadık’ın postunda idim
Musa Kazım Rıza ya indi bu kurban

Muhammed Taki’nin nurunda   idim
Aliyyul Naki’nin sırrında   idim
Hasanül askerin    darında   idim
Muhammed Mehdi ye indi bu kurban
Aslı Şahı Merdan güruhu naci
Hakikata bağlı bu yolun ucu
Senede bir kurban talibin borcu
Muhammed Mustafa ya indi bu kurban

Tarikattan Hakikata geçenler
Cenneti alaya hülle serenler
Muhammed Ali’nin yüzün görenler
Erenler aşkına indi bu kurban

ŞAH HATAYI’m der bilirmi her can
Kurbanın üstüne yürüdü erkan
Tırnağı tesbihtir kanıda mercan
Oniki İmama indi bu kurban

1.GİRDİ PEŞEMBE KURBANI.

Hıdırelleze 3 perşembe kalınca yapılmaktadır.Yetişen ekinlerin yeşilini gösteren Yaradana bir şükran ifadesi için kesilmektedir.tüm köylerimizde kesilecek kurbanlar için belli bir miktar para kurban kesiminden bir gün evvel bir kişi tarafından toplanır.Bu paraya GROMA adı verilmektedir.
Toplanan para herkezden eşit miktarda alınmaktadır.Bazen adağı olanların adak kurbanlarını bu günde kesilmek için verdikleri de olmaktadır.Kurbanlar köylerimizde KURBANCI lar tarafından   pişirilmektedir.Bektaşiliğe ve Bedreddiniliğe devam eden köylerimizde kurbanları KURBANCI DERVİŞLERİ ve KURBANCI DEDELERİ pişirmektedir.Kurbanlar belli yerlerde pişirilir.Bazı köylerimizdeköyün ileri gelenlerin evlerinde Mürşitlerin, Dervişlerin,Dedelerin hatta Muhtarların evlerin de pişirlmektedir.Kurbanlar pişirildiği zaman her mahalle den belli kişiler kurban kabı alarak dağıtacağı hane sayısına göre pay alır ve dağıtır. Bazı köylerimizde ise belli haneler bir yere toplanarak evlerinden getirdikleri hazırlıkları ile çoluk çocuk kurban yeme yapıyorlar.Küçük kız ve erkek çocukları bu gün de birbirlerini ıslatır şakalar yaparlar.Bu şaka yapılan ve ıslatılanlar ANASININ İLKİ (ilk doğan bebeği) sonuncusu ve köyde tek isimliler ıslatılırdı.günümüzde yeni nesiller tarafından bilinmediği için uygulanmamaktadır.
Zaten hanelerimizde çocuk sayısı genellikle iki olduğun dan ayrıca yeni isimler nedeni ile tek isimli olanlarıda hesaba katarsak   bu gün uygulansa ıslanmıyan kız ve erkek çocuğu pek kalmıyacaktır.
Kurban geleneklerini tanıtımı yaparken Eski Türklerin Su serperek ruhlardan korunma yaptığını yazmıştık.Bu uygulama günümüze kadar amacı ve inancından uzaklaşarak uygulandığı halde nedeni bilinmiyen sadece görenekten dolayı yapıla gelmiştir.Bu günde hiç kimse kurbanlar kesilene kadar işe gitmez.Acil olmadıkça o gün işe gidilmez.Adında anlaşılacağı gibi PERŞEMBE günü kesilmektedir. Bir çok kurban geleneğimi zin   perşembe günü yapılamsı bu konun uzmanlarınca araştırılıp çıkarılması gerekmektedir.
Girdi perşembeden başlıyarak ,perşembe günleri eskiden çamaşır yıkan mazmış.Mecburiyet durumlarında gözden uzak yerlere asılarak kurala uymıya çalışılırmış. yine bu günde Ava gidilmez ,makas ile iş görülmez,evlerde sıva yapılmazmış. Bu tür işler daha evvelden yapılır veya sonraya bırakılırmış.
Bu gün böyle uygulamaların pek yapılmadığı gibi yeni nesillerin bilgiside yoktur.Türklerin İslamiyet evveli kurban gelenekleri din değişikliği ile sadece isim değiştirmiştir. Allah adına kesilmiye başlanmıştır.Toplumların birlik ve beraberlik inanç yönünden bir uygulama olması dolayısıyla yararlı olmaktadır.Girdi pereşembe kurbanından bir hafta sonra genellikle çiğdemler gezdirilirmiş.
2.ÇIKTI PERŞEMBE KURBANI.
Hıdırellezi dört perşembe geçtiği zaman yapılmaktadır. Bizlere yeşili gösteren Yarada na ekinlerimizin boy attığınıda gösterdi diye şükranlarını belirtmek amacıyla kesilmek tedir.YEŞİL PERŞEMBE olarak bilinir.Girdi Perşembe kurbanı ile Çıktı Perşembe Kurbanı arasında 7 Perşembe sayılır.Nedenini sorduğumuzda bilmediklerini söylüyorlar. Elimizde bu konu ile yazılı bir belge olmadığından sözlü kayıtlarda amacı tam olarak belirliyemediğinden açıklıyamıyoruz. Davarların yaylalara çıkma günü de bu günlerde oluyormuş.
Hıdır elleze bir ay kala kurbanlar kesilerek çıkılıyormuş. Bu geleneğimiz ortaasya kültürünün devamı olarak günümüz de yeşil perşembeye dönüştüğünü sanıyoruz.
Bu tür geleneklerin neden ve niçin hangi amaçla yapıldığını bilenlerde azalmaktadır.Bilgi verenlerinde konu ile ilgili bilgilerin gayet basit ve detaylara inmeden bilinmesi bu tür konularla ilgilenelere birşeyler verememektedir.
Yanlız hemen hemen her yaşlımızın söylediği söz” Böyle gördük böyle inandık devam ettirmiye çalışıyoruz diyorlar. Girdi perşembe kurbanınındaki para toplama ve evlere dağıtma veya kurban yeme aynen uygulnmak tadır.Kurbanlar kesileceği hanede tekbirlenir ehli kişilerce kesilip pişirilir.Eskiden bu tür kurbanların tekbirlenmesi ve kesilmesi en yakın tekke de kesildiği söylenmektedir. Yine acil işi olmadıkça kurban kesilene kadar mümkünse o gün   pek işe gidilmez.Kurban dağıtımı esnasında köye gelen herhangi bir kişi veya konar göçer dahi olsa hesaba katılarak onlarada pay ayrılır.ayrıca kalabalık misafi ri olan hanelere ayrıca fazla pay verilir.
Kurban kesildiği günler eskiden kadınlar ve kızlar işe gidilmediğinden fırsat bilerek köyün belli bir yerine toplanarak oyunlar oynar eylenirlermilş.Bu gün bu uygulama yapılmamaktadır.Çıktı perşembe kurbanı buğdayların başağa kalktığı zamandır.Hala uygulanan geleneklerimizdendir.
3.ORAK KURBANI.
Adında anlaşılacağı gibi orak ayında kesilen kurbanlarımızdandır.Geleneğimiz kurbanı “ kaz kes ama tez kes “ diye buyurmuştur.Diğer kurbanlarımıza nazaran bu kurbanımız cumartesi günü kesilmektedir.Girdi ve çıktı perşembe kurbanla rındaki gibi para toplanılması ve yenilmesi aynen uygulanır. Bu geleneğimiz her ne kadar Ortaasya kökenli geleneklere dayanıyorsada Amucalarda başlanılması olayı yakın zaman içinde denilmektedir.Aslında unutulan veya unutulmıya yüz tutan geleneğimizin zamanın ileri görüşlü inançlı kişilerin ce yeniden uygulama ya konulmasıdır.
Kesin olarak bilinmemekle birlikte günümüzde tahmin edilen yılı ile 1850 yılla rı başlarında Havyalı burgaz ın Belören diğer adı ile Belveren köyünde DELİ MEHMET isminde biri tarafından başlatıldığı söylenmektedir.Hali vakti iyi olan bu kişi o yılın da bereketli olması dolayısıyla tüm civar köylerede haber salarak kurban kesip tığlıyacağını söylüyor.O zaman tüm kabile ŞEYH BEDREDDİN tarikatına devam etmekte imiş.O gün den sonra tüm Amucalarda her orak başında orak kurbanı kesilir olmuş.Bu geleneğimiz bu vesile ile yeniden can
landırılmıştır.Çünkü o devrin şartlarında bir şeyi millete kabul ettirmek kolay değilmilş.Bu gün tüm Amuca kabilesinde yeşilinden sonra başağını da gördüğü için kesilen kurbanlardan sonra hasat zamanıda orak kurbanı kesilmektedir.
Yaradana kulları tarafından şükran ifadesi olarak kesilmektedir.Evlere dağıtım ve yeme diğer kurbanlarla aynıdır. Kişileri bir vesile ile toplaması kaynaştırması açısındanda yararlı olmaktadır.
Kaynak kişi.Şevket Gürses. Kılavuzlu/Tekirdağ.1947.İlkokul.
4.EKİM KURBANI.
Bu kurban geleneğimiz daha evelden Amuca köylerinde yapılıp yapılmadığını tespit edemedik.Yakın zamana kadar yapılan bu geleneğimizin niçin terk edil diğini bilemiyoruz.Yanlız yakın zamana kadar Babaeski ilçesinin Osmaniye köyü
müzde bu geleneğin yapıldığı söyleniyor.Bu kurban geleneğinin kalkmasına ne den olarak sünnileşme yolunda iken bazı bilir bilmez kişilerin halka günah korkusu yaymaları ve eski gele neklerimizin yanlış olduğunu idda etmelerinin
yol açtığı söylenmektedir.Yapıldığı yıllarda 3-4 adet kurban kesilir pişirildikten sonra köyün belli   kesimlerinde bölünerek dağıtılırmış.Bu bölgelerde herkez
daha evvel evinde hazırladığı bazı yeyecek ve içecekleri de yanında getirir miş.Bu getirilen yeyecekler orada bulunanlar ilke paylaşılır hep beraber yenirmiş.Kurbanlarda bu tür uygulamalar sadece Amuca kabilesinde değil Ali Koçlular dada görülmektedir. Gelirken yanlarında tatlılar,hoşaflar ,yoğurtlar, pideleri,çörekler,getirilirmiş.Kurbanlar köyün ileri gelenlerin evlerinde kesilir miş.Bu geleneğimiz ekim ayının hemen önünde ekime başlamadan kesilirmiş.Diğer kurbanlarda olduğu para toplanırmış.Halktan toplanan paraya yine diğer köylerimiz de olduğu gibi GROMA denilirmiş.yine bu geleneğimiz de adak lar verilirmiş.Hakk’ın yeni bir ekim döneminden bolluk bereket vermesi için yapılıyormuş.
Kaynak kişi.Halil Ulu.1935. Babaeski/Osmaniye.İlkokul

Bu gün halkın birliği açısından yararlı olan bu tür geleneklerin bilgisizliği ve cahilliği yüzünden kalkması acıdır.Müslümanlık adı altında yapılanların aslı ve gerçeği ile hiç bir ilgisi bulunmamaktadır.Geleneklerimizin niçin ve neden yapıldığını bilmiyenler tarafından ortadan kaldırılması manevi değerler yanında getireceği sorunları da düşünülmelidir.Kişisel bazı görüşler için top lumların düzenini bozmak bize yarar getirmiyecktir.

5.KADIN KURBANI(KARI).
Bu gün bir çok AMUCA Köyünde halen yapılmaktadır.Bu kurban gele neğimiz orak kurbanından evvel arpa orağı zamanı yapılmaktadır.Kadınlar belli bir yerde toplanıp ,evlerinden hazırlayıp getirdikleri yiyecekleri orada buluna herkezce yenecek şekilde paylaştırılır.Bu kurbana kadınlar ,kızlar ve küçük çocuklar katılmaktadır. Yanlızca dua’ya bir Mürşit veya Derviş gelir dua bitimin de ayrılır.Sofra kalkımından evvevl şükran dua’sını Derviş veya Mürşit (Baba) eşleri bacı analar yapar. Bu geleneğimiz eskiden belirlenen günden evvel bir kaç kişi evleri gezerek buğday ,un ve benzeri şeyleri toplıya
rak o günün şartlarında yapılacak kurbana malzeme ve fazlalığını satarak diğer ihtiyaçlarını karşılıyorlarmış. Ayrıca satılan erzaktan alınan paradan küçük çocuklara şeker alınıp dağıtılıyormuş.Kurbanlar belli bir yerde ya pıldığı gibi özelliği olan evlerde yapılmaktadır. Bu evler yatır,adına çırak olan nazarlamalar,Derviş ve Mürşit evleri olabilir.Bu kurban geleneğimizde de adaklar kesilir. Bu tür kurbanların toplumların birlik için iyi bir örnek teşkil etmektedir. Bu gibi konularda kesin yargılar ile yaklaşmamalıyız.Böyle geleneklerimizin Türk yoplumuna Müslümanlılık ile girmemiştir.Sadece isimleri amaçları değişmiştir. Çünkü Türkler müslümanlıktan evvel de Müslümanlın istediği kurallar içinde yaşıyorlardı.Türkler müslümanlığı geleneklerine uyduğu için kabul etmişlerdir. Ayrılıklar Arapların belli zaman sonra eski yaşantı ve geleneklerine dönmeleri ile Arapçılık ülküsünden bir türlü kurtulamamalarından çıkmıştır. Her millet eski inanç ve geleneklerini din değiştirse bile bırakamamıştır.Bu Türkler olduğu kadar Araplar içinde geçerli dir.Kız evlatlarının erkek evlatları yanında ikinci sıra da yer alması bize Arap lardan geçmiş kötü bir gelenektir.
Müslümanlıktan evvel Kaan karılarının savaşta ölen eşinin yerine ordunun başına geçtiği bilinmektedir.Amuca Kabilesi mensupları kadınlarına verdiği önemi onların adı ile bir kurban geleneği yaparak kanıtlamışlardır.Hala Amucaların Şeyh Bedreddinilerinde ve Bektaşilerinde kadının rızalığı olmadan Mürşit,Derviş, ve Dede olunamamaktadır. Müslümanlıktan evvel kadının yeri ve önemi Türkler arasında büyükmüş.Bunu eski destanlarda da görmekteyiz.

“ Yaradılış destanında Tanrıya insanları ve dünyayı yaratması için fikir ve ilham veren Ak -Ana bir kadındır. Türk sanat dünyası destanlarımızdaki Ak ana motifi karşısında hareketsiz kalmıştır.” (4).

DEDE korkut destanlarında kadın, Türk toplum hayatında erkeğe yakın hatta onunla her yönden ortak bir hayat sürer.At biner , silah kullanır, kısacası erkeği kadar savaş gücü olan bir kadındır. (5).
Kaynak kişi.Hanife Çetin.Kılavuzlu/Tekirdağ.1931.İlkokul.

6.NASİP KURBANI.

AMUCA Kabilesi bilindiği gibi halen iki tarikata devam etmektedir.Bu tarikatlara girenler erkanlarına göre belli kurallar içerisinde bir kurban kesmek zorundadır.Buna NASİP kurbanı denir.Bedreddinilerde ve Bektaşilerde her kişiye bir kurban kesilmektedir.Bazen Bedreddinilerde eşlerin bir kurban kestiği oluyorsada eli erdiğinde bir adet daha kesermiş.Her yola giren kişi bu kurbanını mutlaka keser. Eğer çeşitli vesilelerle hayatta iken nasip kurbanını kesememiş olan varsa geride kalan mirasçıları mutlaka vefatının 40.cı gününe kadar kesmelidir.Bektaşilerde ve Bedreddiniler de toplu nasib olduğu zaman her çiftin bir adet kurban kesmesi istenmektedir.Çünkü fazla kesilen kurbanlarının ziyan olmaması içindir.Bazen nasip alan gençlerin nasip kurbanını kestiğide görülür. Şeyh Bedreddini tarikatı mensupları diğer Ehli Beyt tarikatı mensubu kişileri nasip kurbanını kesmiş olması şartı ile içeriye almaktadırlar.Halk arasında kurban insanın diyetidir ,yola girip buna uymıyan eksik derler.Nasip kurbanı kesildiğine o gece muhabbet açılır beraber nasip
alan kar daşları mutlaka çağrılır.Bu kişiler kurbana gelir kendi kurbanı gibi hizmet ederler. Bu gece semaha nasip kardaşları nasip sırasına göre kalkarlar.
Trakya da Amuca Bektaşileri ile Ali KOÇ Babalıların mensupları arasında nasip kurbanından yola girip nasip görmiyenin yememesini isterler ve inanırlar.

7.ASKER KURBANLARI.

Bir ana ve babanın en büyük mutluluğu oğullarının askere gitmesidir.Kabilede askerliğini yapmamış kişi halk deyimi ile yarım insan sayılır.Askere giderken gönüllü gidilir. Askere gideceği gün belli olduğunda kurbanlar kesilir.Tüm köy davet edilir.Asker kurbanına eskiden duyan gelirmiş.Tarikat ehlileri,nde meydanlar açılır semahlar dönülür.Güle güle gidip gelmesi temenni edilir.Her askere giden giderken kestiği gibi gelincede keser.Askere gideceği sabah yakınları ile birlikte yemek yenilir.Sofrası gözden uzaklaşıncaya kadar kaldırılmaz.Sofranın olduğu odanın kapısı ka patılmaz.Açık bırakılır.Eğer askere giden kişi evli ise eşi ardından baktırıl maz.Yola bakanlardan olmasın diye.Askere gidecekler tüm köy halkı tarafın dan belirli köy meydanında toplanıp uğurlanır.Önce kadınların ellerini öper.Kadın lardan en son annesinin elini öper.
Eğer annesi sağ değilse en yakının elini öper.Daha sonra erkeklerin ellerini öper.Bu arada yakınlarının askere gidenin eline para sıkıştırdığı görülür.Yine en son olarak babasının veya dedesinin elini öper.Bu bir tür helallaşmadır.Zaten ihtiyarlar “Oğul gidip te gelmemek var, gelipte görmemek var “diyerek ellerini öptürürler.Herkez sık sık hayırlı haberlerini beklediklerini söylerler.ASKERLİK HER TÜRK ÇOCUĞUNUN BOYNUNNUN BORCU diyerek onu teselli ederler.Uğurlamıya gelenler askere gidenin babası tarafından lokum veya benzeri şeyler Amuca erkeklere yenge de kadınlara dağıtılır.Asker uğurlaması askerin gözden uzaklaşıncaya kadar kimse dağılmaz.Sonra herkez askerin ana ve babasına , yakınlarına ALLAH KAVUŞTURSUN GÜLE GÜLE GİDİP GELSİN derler.Kadınları bazıları askerin evine gelerek ev halkını teselli etmiye çalışırlar. Askerden gelenlere veya izine geldiğinde gözün aydın denilir. Askerin ilk mektubunu getirene çeşitli hediyeler verilir.Bazen askere gitmeden evvel delikanlılar askere gidecek evde toplanıp eylenirler.
          Yatır :Halk arasında ermişliğine inanılan keramet sahibi kişilere verilen                       ünvandır.Trakya’da yatırlara olan inanç ve sevgi büyüktür.Yatırları saygı ile anar ve ziyaret ederler.Bu konuda bir ayrım söz konusu değildir.Herkez inancında serbest ilkesi geçerlidir.Bilindiği gibi her kabile veya toplumların kabir ve yatır ziyaretlerinde bazı değişikliler vardır. Ortak yönleri veya benzerlikleri çoktur.Günümüzde yatır ziyaretleri muntazam bir şekilde inanç ve itikatla yapılmaktadır. Kurban adaklarında “Kaz kes ama tez kez “ düşüncesi hakimdir.Burada bir şeyi açıklamak istiyoruz.Biz Ehli Beyt inananları olarak , adaklarımızı ve dileklerimizi aşağıda açıkladığımız ayete göre yapıyoruz.Aslında bu uygulama ve yapıla gelen bazı inançlarımızın islâmiyet evveli Türk dini inanışlarından olan ŞAMANİZİM’in uzantısıdır.Bazı art niyetli kişiler “Allah varken ölü denmi medet istiyorsunuz “ diye söylenti ler yayıyorlar.Bunu niçin böyle yapıyorsunuz diye bir tarikat ehline sorma zahmetine katlanmışlar mı? Bu konu da ne bilmektedirler ? Bu tür iddaları ortaya atarak halkı bölmek istiyorlar. Kurban adaklarımız elbette Allah adına kesilmektedir.O yatırda   kesilmesi o Ermiş Evliyanın”Yüzü suyu hürmetine”dir.Dilekler dilenmesi ise şu ayete göre yapıla gelmiştir.
“Her ümmete bir kurban kesecek yer yaptık ki ,ulu çalabın azık diye size verdiği dört ayaklı davarlar orada tığlanır, sizin tapacağınız tek tanrıdır,hepiniz ona teslim olun ona bo yun veriniz. der.Hacc suresi 34.   ayet.
Kur’anı Kerim ,Mutu kable ente mutu , yani ölmeden evvel ölünüz demektedir.Bu gün   bu tür insanlara ,Allah yolunda ölenlere,yaşarken dünyada nefsini öldürürenlere Evliya veya ermiş   denilmektedir.Kerametleri ile tüm Anadolu ve Rum elinin fethine yardımcı olmuşlardır. Bu gibi kişilere sırf kuru inatları yüzünden dil uzatanlara ne demeli. Belli zamanlar yatır ziyaretleri hayli kalabalık olur.Bunlar tatil günleri,düğün zamanları,ve o yatırın senenin belli günlerinde hayli kalabaklaşır.Gelenler inancına ve itikatına göre çerağlar uyarır, dilekler dilenir , Kurbanbanlar kesilir,Kur’anı Kerim okunur. Niyazlar kılınır.Bazı yatırlarımızda kesilen kurbanları   tığlama yerleri bulunmaktadır. Bu gibi yerleri olan yatırlarımızda tığlanan kurbanlar yatıra ziyaret e gelenlere dağıtılır. Yatırlara boş elle gidilmemektedir.Kurban kesemiyen kişi hiç olmasa bir iki horoz götürüp kesmektedir. Çerağlar bırakılır.Bunlar bakıcıları tarafından yatıra belli geceler yakılır.Ayrıca yatırlarımıza genç kızlarımız ve kadınlarımızca el işi işlemeler bırakılmaktadır.Bunlar yatırın duvarlarına asılmaktadır. Ayrıca dilek diliyenler yatırın üzerine ,havlu ,çenber, grep gibi bazı eşyalar bırakılmaktadır.
Bunlar yatırın görevlisi tarafından belli zamanda toplanıp köy kızlarının çeyizlerine koyması için dağıtılıyormış.Yatırların bazı dertlere dileklere çare olduğuna inanılır. Adaklar kesilmesi halinde, kurban kanı adak sahibinin alnına sürüldüğü görülmektedir. Bazı yatırların üzerindeki toprağına eli ile karıştırp eline geçen nesneye göre yorumlar yapılmaktadır.Bazı yatırlarda ise yatırın yanında küçük kiremitçikler ile üst üste dizerek dilekler tutulmaktadır.. Her yatırın halk arasında anlatıla gelen bazı kerametleri vardır. Bir evliyanın birden fazla yerde nazarlaması bulunmaktadır. Evliyaların yattıkları yerde değil anıldıkları inanıldıkları yerde yaşar inancı ile var olmaktadır.
Trakya’da belli zamanlarda   en çok ziyaret edilen   kurbanlar kesilen yatırlarımız şunlardır. Kırklareli ili Kofcağız ilçesine Bağlı Topçular Köyünde MAHMUT TOPÇUBaba,yine aynı ilçenin Ahmetler köyünde GÜL Baba nazarlaması,yine Kırklreli ilinin Babaeski ilçesine bağlı Mutlu köydeki BOLCA ANA ,,Tekirdağ’ın Muratlı ilçesine bağlı Aydın köyünde SEYYİD ALİ SULTAN nazarlaması, YAYLA şenlikleri Edirne’nin Yeniköyde   yapılmaktadır.Yayla şenliklerinde asıl tekkesi ve yatırı Yunanistan’ın Dimetoka da bulunan SEYYİD Ali SULTAN ‘ kurbanlar KESİLMEKTEDİR.
Kaynak eserler

1.Bedri Noyan .Manzum Kur’anı kerim.
2.Nazif Karaçam.Efsaneden gerçeğe Kırklareli.
3.Şerif Baysalan.Hayrabolu tarihi.
4.Abdülkadir İnan .Tarihte ve bugün Şamanizm araşt.Syf.6.
5.Hamide demirel.Türk destanlarında ,güzellik,destan,masal,vedin unsurları. Syf.87.

Kaynak kişiler.
Mehmet Serez.1929.Tekirdağ.Lise.
Mehmet Şilli.1951.SarıPolat.Malkara/T.Dağ Tıp fakültesi.
Süleyman Viraca.1947.Erikler./Kırklareli..Öğretmen.

9.BAYRAMLARDA KESİLEN KURBANLARIMIZ.

Kurban bayramında hali vakti iyşi olanlar her yıl birkurban kesmiye çalışır lar.Çiğ olarak konu komşuya dağıtırlar.Genelde eskiden kurbanların en yakın bir yatırda kesildiği söylenmektedir.Bu günde bu uygulama yapılmakla
beraber hayli azalma görülmektedir.Kurban derileri hayır kurumu olan Türk Hava Kurumuna makbuz karşılığı muhtarlıklarca verilmektedir.

10.DİĞER KURBANLARIMIZ.

Kurbanlar genelde bir amacı ve inancı yaşatır.Bir ev yapılırken ,temeline mutlaka bir kurban kesilir. Traktör ve benzeri araç alınırkende sağ ön tekerliğine kurban kesilir.
Bu yazımız Nefes dergisinde 1996 yılında 33.sayısında yayımlanmıştı.Özüne sadık kalınarak genişletilerek ilaveler yapılmıştır.
Bu çalışmamız daha genişletilerek KÜLTÜR BAKANLIĞINA basım için kurula gönderilmiştir.

Kaynak: www.refikengin.com

____

ALEVİLİK TE KURBAN TÖRENİ

Administrator — Sun, 16 Dec 2007 10:34:41 +0000

ALEVİLİK’TE KURBAN TÖRENİ

KURBANIN YERİ ve TANIMI

Ali Duran Gülçiçek

Tanrı-İnsan-Doğa sevgisine ve birliğine dayanan Alevilik’te asıl kurban, nefsini tığlamaktır; „canım kurban, tenim tercüman" diyerek Mansur dârında ikrar verip ikrarında durmaktır; İlim ve irfanla olgunlaşıp erenler yolunda el ele, el Hakk’a meydana gelmektir. Alevilik’te Tanrı’ya yaklaşmanın en güzel yolu, sevgiden, güzellikten, doğruluktan, iyilikten, yani kâmil (olgun, yetkin) insan olmaktan geçer.

İbranice "korbân" sözcüğünden, Aramice yoluyla Arapçaya geçen "kurban", sözcük anlamıyla "yakın olma, yakınlaşma " demektir. Genel anlamıyla, Tanrı’ya mânen yaklaşmak, yakınlık göstermek için sunulan ve vasıta kılınan şey; kurban, adak.

Kurban olayı, tek Tanrılı dinlerden önceki çok Tanrılı dinler döneminde de vardı. Bu olay, ta Paleolotik (Taş devri) dönemine dek dayanır. İnsanlar, kendilerini kötülüklerden, kötü ruhlardan, doğal affetlerden korumak için korktukları ve korktukları için de tanrısallaştırdıkları doğa güçlerine, Tanrılara ve Tanrıçalara kurbanlar, adaklar sunarlardı. Korunma, zarara uğramama, sağlığına kavuşma, dilek ve isteklerinin yerine getirilmesi, evine bereket ve bolluğun girmesi gibi çeşitli vesilelerle sunulan kurbanlar, kanlı ve kansız kurbanlar olarak ikiye ayrılırdı.

Kanlı kurbanlar, insan, hayvan (sığır, koyun, keçi, deve, at, tavuk, horoz…) ve balık etinden; Kansız kurbanlar ise genellikle tahıl ürünlerinden, ayrıca üzüm, ceviz, zeytin, süt, yağ, şarap gibi ürünlerden yapılırdı.

Günümüzde de bu tür kansız kurbanlar halen yapılmaktadır. Örneğin Anadolu’da, özellikle Alevi toplumunda, maddi durumu yerinde olmayan ailelerde kanlı kurbanlar yerine genellikle helva, Âşûre, kuru yemiş ve kömbe gibi çeşitli yiyecek maddeleri adak olarak sunulur; ziyaretlere gidilir, ölülerin ruhuna lokma çıkartılır vs.

Tarihi kaynaklara göre, Tek Tanrı incının temel ilkelerini koyan; Allah’ı birleyen, kendini Allah’a veren ve Allah’a eş koşmayan İbrahim Peygamber’in (Halilullah’ın, İ.Ö. 1263), gördüğü rüya üzerine, Tanrı’nın emriyle Kur’ân’a göre oğlu İsmail’i, İncil ve Tevrat’a göre İshak’ı kurban ederken, Tanrı tarafından, bunun sadece bir sınama olduğunu ve bu vesileyle kendisine kurban edilmek üzere bir koç gönderilmesiyle birlikte, bundan böyle insanlar kurban edilmekten kurtuldu. Hıristiyanlıkta ise, İsa Peygamberin, insanları günahlardan arındırmak ve Tanrısal birliği güçlendirmek için kendisini kurban etmesiyle birlikte, kanlı kurban olayı ortadan kalktı. Bu nedenle Hıristiyanlık’ta kurban "kudas" yani âyin esnasında şaraba bastırılmış ekmek anlamına gelmektedir. Şarap, Hz. İsa’nın kanını, ekmek ise bedenini simgeler. Böylece diğer dinlerde insanlar kurban veya dini merasimler yoluyla Tanrı’ya yaklaşırken, Hıristiyanlık’ta Hz. İsa vasıtasıyla yaklaşır.

Yahudilik’te kurban, bir Tanrı buyruğudur, İslâmiyet’te ise Peygamber Hz. Muhammed tarafından da yapıldığı için, yapılması gereken bir vecibedir (gerekliliktir). Hanefi Mezhebine göre vacib, Şafii ve Maliki mezheblerine göre ise sünnettir.

Kameri takvimine göre Zilhicce ayının 10’dan 13’üne kadar devam eden Kurban Bayramı’na Arapçada "İd-i adhâ", "id al-azhâ" veya büyük bayram anlamında "id al-Kebir" denir. Ramazan (şeker) bayramına, "id al-fitr", ulusal bayramlara "id al-milli" denir. Arapça "zabh, zabih, zabiha" veya "nahr" sözcükleri ise boğazlama, kesme anlamında kullanılır.

Günümüzde yiyeceklerin aşırı derecede israf edildiği ve hatta çöplere atıldığı gelişmiş ülkelerde, Alevilerin bir kısmı, inançları ve yaşam felsefeleri gereğince kanlı kurbanlar (hayvan kesmek, kan akıtmak) yerine, daha çok kansız kurbanları (helva, börek, çörek, Âşûre aşı, kömbe vs.) tercih etmektedirler. Ayrıca bazı kimseler kurban kesme yerine, bu parayı fakir, hasta ve kimsesiz insanlara göndermektedirler; bazıları okul ve cemevi (kültür evi) gibi toplumsal hizmet alanlarına destek vermektedir; kimileri de kurban parasıyla, doğanın korunmasına ve yeşillenmesine katkıda bulunmak için, köyünde veya mahallesinde ağaç diktirmektedir. Tanrı-İnsan-Doğa sevgisine dayanan Alevi öğretisine ve hümanist yaşam felsefesine uyan en güzel uygulama da bu olsa gerektir.

Sonra günümüzde, özellikle gelişmiş sanayi ülkelerinde et yemiyenlerin (vejetaryenlerin) sayısı gittikçe çoğalmaktadır. Yapılan bilimsel araştırmalara göre insan, et yemeden de sağlıklı ve mutlu bir şekilde yaşayabilir ve vücut için gerekli olan temel protein birimlerini ve vitaminleri bitkilerden (sebze ve meyvelerden) de sağlayabilir. Vejetaryenlik düşüncesi Antik Yunan felsefesine kadar dayanır.Sokrates, Platon, Pythagoras, Orpheus gibi düşünürler, ta o dönemlerde kanlı kurban olayına karşı çıkarlar. Sokrates’e göre, kurban, adak olayı, Tanrı inancıyla bağdaşmayan şekilci bir davranıştır. İnançta asıl amaç, öze inmektir, içe yönelmektir; gösterişten uzak durmaktır. Platon’a göre, kurban ve adak olayı, ticari bir anlayışın ifadesidir (ben sana veririm, sen de bana ver gibi).

Vejetaryenlikten amaç: Ÿ İnsanlar gibi, her türlü canlı varlığa ve hayvanlara karşı duyulan saygı. Ünlü düşünür Voltaire, bunu şöyle açıklamaktadır: Hayvanlar konuşabilseydi, onları kesip yemeye cesaret eder miydik! Ÿ Sağlık nedenleriyle (et yemiyenlerin, et yiyenlere oranla daha sağlıklı olduklarına dair yapılan tespitler); Ÿ Hayvanlara verilen antibiyotikler ve hormonlar sonucu etlerin hastalıklı olması; Ÿ Etli yiyeceklerin pahalı olması (insanın dar bir bütçeyle bile vejeteryan olarak sağlıklı beslenebilmesi) gibi daha birçok nedenler…[1]

Aşağıdaki deyişte de ifade edildiği gibi Alevilik-Bektaşilik’te asıl kurban nefsini tığlamaktır; nefis düşmanını yok etmektir:

Evvel eşiğine koydum başımı

Aldılar içeri döktüm yaşımı

Erenler yolunda gör savaşımı

Üryân püryân olup meydana geldim

Ol demde uyandı bâtın çerağı

Rehberim boynuma bend etti bağı

Dört adım ileri attım ayağı

Koç kurban dediler inana geldim

Dört kapıda selam verdim aldılar

Pirim huzuruna yedip geldiler

El ele el Hakk’a olsun dediler

Henüz masum olup meydana geldim

Pirim kulağıma eyledi telkin

Şah-ı Velâyet’e olmuşum yakin

Mezhebim Cafer-üs Sadık- ül metin

Allah dost eyvallah pirane geldim

Yüzüm yerde özüm darda durmuşum

Muhammed Ali’ye ikrar vermişim

Sekâhüm şerbetin anda görmüşüm

İçip kana kana mestâne geldim

Yolumuz Oniki İmama çıkar

Mürşidim Muhammed Ahmed-i Muhtar

Rehberim Ali’dir sâhib-i Zülfikâr

Kulundur Şâhi’ya divâne geldim.

(Düvazdeh-i İmam)

Her sabah, her seher ötüşür kuşlar