İSLAM’DA RAMAZAN DAVULU VARMI?  

 Kazım Balaban

Halk arasında bir söz vardır. ‘’Kızını boş bırakırsan ya Davulcuya gider, ya Zurnacıya’’

Halk bazı meslek dallarını küçümsüyor mu? Hayır. Tersi olsaydı herhalde çöpçüye, nalbanta, çobana, bohçacıya veya çerçiye de buna benzer deyimler söylenirdi. Çünkü halk davul ve zurnayı üretim değil, eğlence aracı olarak görüyor. Böyle olunca da üretmeden tüketimi öne alan meslek guruplarına sıcak bakmıyor. Böylece genelde düğünlerde, festival gibi eğlenilecek alanlarda davul zurnayı dinliyor.

Ancak son yıllarda davul – zurna ikilisinden davul başka alanlarda da öne çıkmaya başladı. Özellikle ramazan ayında Sünni vatandaşları sahura kaldırmak için sokaklarda çalınarak. Diğer sokak mesleklerinde çalışan bekçi, çöpçü, seyyar satıcı için bir çalışma düzeni olmasına rağmen Ramazan davulcusu için bir düzenleme yok. Yaz ramazanlarında davulcu canı istediği sokakta, canı istediği manilerle davulunu inletiyor, buna da ‘’Ramazan eğlencesi’’ deniyor. Hatta bazı yerlerde daha da ileri gidilerek buna dini bir misyon yüklenerek ‘’İslam dini’’ ile ilişkilendiriliyor ve onaylandırılmaya çalışılıyor. Peki bu doğru bir ilişkilendirme mi?

Nikâh yani evlenmek de Allahın emri ve İnsanlar evlenirkende davul zurna çaldırıyorlar. Ancak bir düğün konvoyu gece saat 4’de davul zurna çalarak sokakları şenlendirse insanlar haklı olarak buna itiraz ederler. Peki o halde Ramazan davulcusunun ayrıcalığı neden kabullendirilmeye çalışılıyor.

‘’Efendim yüzyıllardır süren İslami bir gelenekmiş ve hoş görülmesi gerekiyormuş’’

Önce adını doğru koyalım. Yüzyıllardır süren bir gelenek değil, sadece bazı kentlerde süren bir gelenektir. Köylerde ramazan davulu çalma diye bir gelenek istisnalar haricinde pek görülmedi. Üstelik pek çok İslam ülkelerinde de böyle bir uygulama yok. Yüzyıllardır devam eden geleneklere bakılmak isteniyorsa düğünlerde davul zurna çalınma geleneğidir. Üstelik sadece kentlerde değil köyler de devam etmektedir. Ayrıca sadece Sünni vatandaşlar tarafından değil, her etnik köken ve inançta yer bulmuş bir gelenektir. Dolayısı ile Ramazan davulcusuna yüklenmek istenen işlev ne kültürel, ne de inançsal olarak genel kabulden öte sadece Sünni vatandaşların bir kısmı tarafından kabul gören bir gelenektir.

Ramazan ayında oruç tutulması Kuran-ı Kerim’de pek çok ayette geçtiğinden İslami /Sünni bir gelenektir. Ancak Alevilerin çoğu Kuran-ı Kerim’de belirtilmesine rağmen tarihi bazı ayrışmalardan hareketle Ramazan’da oruç tutmazlar. Bunun yerine Muharrem Yası ve yasa bağlı olarak Ogundu Orucu, Hızır Orucu, Nevruz Orucu tutarlar ki bunların hepsi tıpkı Ramazan gibi İslami inançlardır ve bu Oruçları da Sünni vatandaşlar tutmazlar.

Kısaca açıklayalım.

·         Muharrem Yası ve Ogundu Orucu, İslam Peygamberinin torunu Hz. Hüseyin’in aile fertleri ile birlikte melun Yezit (lanet olsun) tarafından şehit edilmesinin yas ve orucudur (12 gün bazı yerlerde 10 gün).

·         Hızır Orucu, Kuran-ı Kerim’de (Keyf Süresi) geçen Hızır ve Musa menkıbelerinden esinlenilerek tutulur (7 gün, bazı yerlerde 9 gün).

·         Nevuz Orucu ise Hz. Ali’nin doğum günü olduğuna inanılarak tutulur. (Bazı yerlerde 12 güne kadar tutulur) 

Yukarıda tanımladığımız oruçlar hakkında çok sayıda İslam kaynaklarında yer verilir. Aleviler ayrıca örneğin oğlan askerden gelince, ağır hastalıktan veya borçlardan kurtulunca, evlât sahibi olunca da şükür oruçları tutarlar. Yer yer Ramazan’da 3 gün oruç tutan Alevilere de raslanır. Alevilerin Ramazan’da oruç tutmaları asimile olmaya yatkınlık veya çekincelerden değildir. Benim annem de uzun yıllardan bu yana ‘’Kapı komşu hakkı’’ adına Ramazan’da 3 gün oruç tutar. Bu kapı komşu hakkı terimi, komşularla barış içinde yaşama arzusunun dışa vurumudur. Sadece Ramazan orucunda değil, pek çok alanda bunun yansımaları vardır. Örneğin Anadolu’da yaşayan Ermenilerin bazı Hristiyan gelenekleri onların bu toprakları terk etmelerinden sonra en az 50 sene daha devam etmiştir. Ermenilerin ‘’Yeni yıl’’ anlamına gelen ‘’Kağan veya Gağan’’ gelenekleri Anadolu’da Aleviler tarafından devam ettirildi. Son yıllarda Noel Baba şenlikleri, Çam Ağacı süslemeleri Anadolu insanının hoşgörüsünün bir sembolü olarak büyük şehirlerde kültürel alanda tekrar canlanmaya başlamıştır. Bütün bunlar İslam dinin hoşgörüsü temelinde ve onunla barışık olmanın yansımasıdır. İslam dini 622’de ‘’Sizin dininiz size, bizim dinimiz bize’’ denilerek o dönem her türlü inançla barışık yaşamayı mukavele haline getirmiş ve tarihte Rıza Şehri Beyannamesi (Medine Vesikası) olarak da yer almıştır.

Hz. Muhammed bir Hadis’de şöyle buyururlar. ‘’Bütün insanlar eşittir, birbirlerine sadece bilgi ve takvada üstünlük sağlarlar’’

Alevi /Bektaşi inancı bunu Hünkâr Hacı Bektaş Veli’nin ‘’72 Millete aynı nazarla bakınız’’ sözü ile içselleştirmiş ve ‘’Kapı Komşu Hakkı’’ adı ile yaşamının içine almıştır. Bundan dolayıdır ki İslam dinine inananlar örneğin Kurban tığlandığında (kesildiğinde) kurbanın üçte birini yoksula, üçte birini de Kapı Komşuya dağıtmayı gelenek haline getirmişlerdir. Dikkat edilirse burada ‘’Yoksul’’ veya ‘’Kapı Komşu’’ tanımında inanç tanımı konmamış sadece yoksul, veya komşu tabiri öne alınarak barış ve bir arada yaşama öğesi öne çıkarılmıştır.

Alevi /Bektaşi’ye göre ‘’Hakka giden binbir yol vardır, bizimki de bunlardan biridir’’ denilerek tüm inançlara saygı duyulur.

Bu konuda Hasan Dede isminde bir Alevi /Bektaşi ozanın Eşrefoğlu’na dönük deyişinde şöyle der.

Adem vardır cismi semiz,
Abtest alır olmaz temiz,
Halkı dahl-eylemek nemiz,
Bircümle vebal bizdedir.

Kimi Sofu kimi Hacı,
Cümlemiz hakka duacı,
Resulü Ekremin tacı,
Aba, hırka, şal bizdedir.

Kuldur Hasan Dedem Kuldur.
Manayı söyleyen dildir.
Elif Hakka doğru yoldur.
Cim arasan Dal bizdedir

Sünni kardeşlerimizin bir kısmı inancı gereği Ramazan oruçlarını tutarlar. Herkesin buna saygı duyması, oruç (niyet) tutanların ibadetlerini huzurlu şekilde yerine getirmelerine kolaylık sağlamaları gerekir. Ancak burada da oruç tutuyoruz diye başka insanların da rahatsız edilmemeleri gerekir.

Ramazan davulu İslam inancında yoktur. Kuran’da, Hadis’lerde, geriye dönük olarak İslam termonolojisinde yoktur. Zaten Türkiye dışında çoğu İslam ülkelerinde de hiç yoktur. Türkiye’de ise sadece şehirlerin bir kısmında vardır. Ayrıca da İslam olarak değil, İslama iliştirilen kültürel bir eklenti olarak vardır.

Ramazan Davulcusunun davulunu nerede ve nasıl çalacağının maalesef tanımı da yoktur. Saati, yeri, mahallesi, süresi belirlenmemiştir. Davulcu keyfine göre belirlediği zaman diliminde davulunu çalarak gecenin sessizliğini yırtmakta, genç, yaşlı, çocuk, hasta demeden herkesi uykudan uyandırmaktadır.

Başta Aleviler olmak üzere milyonlarca insan bir ay süre ile bu Davul gürültüsüne maruz kalmakta, ‘’Aman bir gerginlik olmasın, komşularımızın inançlarına saygı duyalım’’ diyerek sineye çekmektedirler. Üstelik verdiği rahatsızlık yetmiyormuş gibi davulcu daha sonra gelip kapı kapı dolaşarak ‘’sizi bir ay süre ile uyandırdım, bahşişimi verin’’ diyerek bahşiş istemekte, Aleviler kendilerini rahatsız eden davulcuya bahşiş vermekte cömert davranmadıkları için üstüne birde sitemlere maruz kalmaktadırlar.

Bazı kentlerde ise Ramazan Davulcusu bilerek Alevilerin yoğun olduğu sokaklara dalmakta, bile bile ve inadına uzun süre davul çalarak onları terörüze etmektedir.

Günümüzde Ramazan Davulu adeti inancın değil, çağdışılığın bir göstergesidir. Herkesin evinde saat, telefon, alarm sistemi gibi araçlar vardır. İnancını yaşamak isteyen –ki bu onun çok doğal hakkıdır- komşusunu rahatsız etmeden inancını yaşamalıdır. Zaten doğru olan ve İslâma yakışan da oruç tutularak nefislerin kontrol altına alınması, yoksulun, kimsesizin, ötekileştirilmişin hallerini anlamaya çalışmaktır.

Bu sene Ramazan’la birlikte Türkiye’de ilginç bir takım gelişmeler yaşandı. Hoşgörüye hizmet etmesi gereken ve adına ‘’Hoşgörü ayı’’ denilen Ramazan giderek bir baskı unsuru olmaya başladı. İstanbul /Taksim’de 4 kişi oruçlu olmadıkları gerekçesi ile taşlandılar. Trabzon’da iftara 45 dakika kala bir kahvede çay içmek isteyen 4 kişi linç edilmek istendi. Malatya /Sürgü’de ise ‘’Biz Aleviyiz, oruç tutmuyoruz. Burada davul çalma’’ diyen aile yüzlerce kişi tarafından 3 gün üst üste saldırıya uğradı, linç edilmek istendi. Üstelik ahırı yakıldı ve ‘’Sizleri Madımak’takiler gibi yakacağız, burayı terk edin’’ terörüne uğradılar.

Belediye başkanı ‘’huzurları için’’ aileye göç etmeyi önerirken aynı teklif aileyi koruması gereken bölge Jandarma Amirinden de geldi. İnsan aklı almıyor bu barbarlıkları ve yaşananları.

‘’Göç edin’’ tavsiyesinde bulunanlara ve bir kısım İslami basına göre Alevi aile "sizin davulunuzu da susturacağız, ezanınızı da susturacağız" dediği için saldırı olmuş.

Olaya ve provakasyonun mazeretine bakınız.

Saldırıyı meşru göstermeye çalışanlara soruyorum.

• Var sayalım ki aile bunu söyledi. Size bu ailenin evini yakma hakkını kim verdi?
• Siz savcı mısınız? Hakim misiniz? Din polisi misiniz? İslamın bekçisi misiniz?
• Her tepeniz attığında elinize kibrit alıp evleri, otelleri, ağılları yakma hakkı İslamın neresinde?
• Siz, insan yakma geleneğinin Rönesans öncesi ortaçağ Hristiyan batının bir geleneği olduğunu ve İslamla bir ilgisinin olmadığını biliyor musunuz? Papalık (Katolik kilisesi) yüzyıllar sonra din adına yapılan bu cinayetlerden dolayı özür diledi. Siz Hristiyan batının terk ettiği ve özür dilediği bu barbarlığı yüzyıllar sonra İslama monte etmeyi nasıl başardınız?
• Siz yargı ve adalet denen bir kavramdan haberdar mısınız?  Siz suçlunun resmi kolluk kuvvetleri tarafından yargıya götürüldüğünü, yargının, zanlıyı dinledikten sonra gerekirse ceza verdiğini biliyor musunuz?
• Sizin modern hukuk diye bir kavramdan haberiniz var mı? Modern hukukta suç ve ceza ilişkisinin caydırıcılık, kamu vicdanı ve yeniden topluma kazandırılma boyutlarıyla değerlendirildiğini, ayrıca tutuklu ve hükümlülerin bir takım haklarının olduğunu biliyor musunuz?
• Siz suç veya hatanın bireysel olduğunu, küçük çocuklar da dahil olmak üzere linç edilmek istenen ailenin bütün bireylerinin suçlu ve cezalandırılması davranışını İslamın neresine koyacaksınız?
• Sevgi ve adalat içeren İslam dinini barbarlık olarak gösterme hakkını kim verdi size?

Bir de düşünmeden ‘’Biz Aleviyiz, oruç tutmuyoruz. Burada davul çalma’’ sözünün provakasyona sebep olduğunu iddia edecek kadar İslam dininden uzaklaşmışsınız. Belli ki İslamı hiç ama hiç bilmiyorsunuz. Modern hukuku bir yana bırakalım, İslam dini yüzyıllardan bu yana özel durum içerdiği için bazı suçlulara ceza bile vermez.

·        İslâm dini suç işlemiş olsalar bile 7 veya 8 yaşından küçüklere ceza verilmesini doğru bulmaz,

·        İslâm dini aklı ziyanlara (deli / divane) kısmi tecrit dışında ceza verilmesini doğru bulmaz,

·        İslâm dini uyurgezerlere /uykudan ani uyanma hali /şok durumlarında işlenen suçlara ceza verilmesini doğru bulmaz.

Alevi aile davul gürültüsü ile uykudan uyanmış ve henüz toparlanmadan önce yanlış bazı sözler söylemiş olsa dahi bu durum İslama göre suç teşkil etmez. Ayrıca modern hukuk şarhoş olanı, birtakım etkili tıbbi ilaç alanları, uyuşturucu alanları, belgelemeleri halinde şeker ve sinir hastalarının cezalarını ‘’Şuurları yerinde iken suç işlemedikleri’’ gerekçelerini göz önüne alır. Ayrıca her suçun da ağırlığına göre ayrı bir cezası vardır.

Peki bu insan yakma ve linç nerden geliyor?

Basına açıklama yapan davulcu ise şöyle diyor;

‘’Dava benim davam değil, İslamın davası’’

İyi de bu adama İslam bekçiliği görevini kim verdi? kime bağlı çalışıyor? Yetkisini nereden alıyor? Anayasanın hangi maddesinde ona özgü maddeler konmuş?

Bu adam İslam bekçiliği yetkisini Diyanetten mi alıyor? Müftülükten mi? Cami imamından mı? Muhtarlardan mı?

Nereden?

Yoksa gönüllü İslam bekçisi mi?

Bu tür cahil adamları kim kullanıyor? Kim provake ediyor? Ülke içinden bazı güçler mi? Yoksa Büyük Orta Doğu Projesi (BOP) kapsamında yabancı güçler mi bunları kullanıyor?

İslam medyası bu olayı kınaması gerekirken neden kıyısından, kenarından davulcuyu, dolayısı ile bu linç kültürünü İslam adına korumaya kalkıyor? 

Ramazan ayı yüzyıllardır barış ve hoşgörü ayı olarak bilinir. Ramazan sonunda da Bayram olur. Küsülüler barışır, komu, komşu bir birini ziyaret eder, sevgi ve kaynaşma egemen olur. Hal böyle iken bu ayı ‘’Hoşgörüsüzlük ayı’’ haline dönüştürme hakkını kim, nereden alıyor?

Bu insanlar Hz. Muhammed’in ‘’Dinde zorlama olmaz’’ Hadisinden habersizler mi? Yoksa İslam adına bu güzel dine tamemen aksi istikamette yeni bir rol mü biçiyorlar?

Muhabbetlerimle

Kâzım Balaban

7 Ağustos 2012 / Viyana

Kazım Balaban / Viyana

Cem Vakfı Genel Başkanı ve Vakıflar Federasyonu Onursal Başkanı Prof. İzzettin Doğan tam bir yıl aradan sonra tekrar Viyana’da. Geçen yıl Prof. Doğan’ı Viyana Alevi Kültür Birliği kendisini Viyana’ya derneği davet etmişti. Bu yıl ise Avusturya Cem Federasyonu davet ediyor.

Alevi toplumu her ne kadar kendi içinde çok seslilik gösteriyorsa da bu çok sesliliğin bir kutuplaşma ve gerilim aracı olması değil, tam tersine Aleviliğin engin felsefi birikiminin bir zenginliği olarak yansıtılması gerekiyor.

Aleviler ve onların oluşturdukları kurumların yöneticileri en azından nezaketen de olsa kendi aralarında ki farklılıklarını koruyarak ancak bir birlerinin düşüncelerine de saygı duyarak kendi aralarında diyalogda bulunmaları gerekir.

Viyana Alevi Kültür Birliği (VAKB) bu açıdan çok önemli bir başlangıç yaptı ve Cem Vakfı Genel başkanı Sn. Prof. İzzettin Doğan ile Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu Dedeler Kurumu Başkanı Sn. Cafer Kaplan Dedeyi bir açıkoturum için Viyana’ya davet etti. Aslında Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu Genel Başkanı Sn. Turgut Öker’de bu açık oturuma davet edilmişti, ancak Sn. Öker zamanı olmadığı için katılmayınca VAKB planladığı proğramını değiştirmeden devam etmek zorunda kaldı. Zaten bu iş için salon kiralanmış ve gerek Sn. Doğan ve gerekse Sn. Kaplan zamanlarını bu açıkoturuma göre planlamışlardı. Sn. Kaplan şimdi sebeplerini açıklama ihtiyacı duymadığımız bir takım gerekçelerle bu toplantıya katılamadı. Dolayısı ile Prof. Doğan’ı havaalanında çiçeklerle karşılayan VAKB bu açıkoturumu muazzam bir katılımla gerçekleştirdi ve bütün Alevilere, ‘’Dünyanın bütün Aleviler Birleşiniz’’ mesajı gönderdi.

Daha önceki tarihlerde Hollanda ve Almanya’da kurulan ve diğer Avrupa ülkelerinde de kurulma çalışmaları devam eden Cem Federayonlarına Sn. Doğan’ın katıldığı bu açıkoturum sonrası bir Federasyon daha eklendi ve Avusturya Cem Federasyonu kuruldu. Şimdi de Avusturya Cem Federasyonu, Almanya, İsviçre, Hollanda Cem Federasyonlarının desteği ile Prof. Doğan’ı Avusturya’ya davet ediyorlar.

Avusturya’nın coğrafi yapısı Türkiye’den oldukça küçük olmasına rağmen coğrafi olarak biraz üçgene benziyor. Başkent Viyana ülkenin tam doğusunda bulunurken, şimdi Prof. Doğan’ı ağırlayacak olan  Bodensee Alevi Derneğinin bulunduğu coğrafya ise ülkenin tam batısında bulunuyor. Aralarında yüzlerce km. mesafe var. Dolayısı ile batı bölgesinden geçen sene Sn. Doğan’ı dinlemeye gelemeyenler bu sefer yakın mesafe avantajından yararlanacaklar.

Ancak geçen yıldan bu zamana kadar geçen sürede bir çok gelişmeler yaşandı. Bu gelişmelerin en önemlisi Cem Vakfının 28 Aralık’ta İstanbul’da düzenlediği 4. Anadolu İnanç Önderleri Toplantısı ile 18 / 19 Nisan’da Ankara’da düzenlenen ‘’Tarihten Günümüze Alevilik’’ adlı sempozyumu oldu.

İnanç kurultayında Aleviliğin tanımı yeniden ‘’Hakk- Muhammed- Ali / İslamın Özü’’ olarak perçinlenirken Alevilik sempozyumunda ise Türkiye’nn bir çok önemli araştırmacı sosyolog ve ilahiyatçıları devlete ‘’Alevilerin artık gecikmiş haklarını veriniz’’ çağrısında bulundular.

Cem Vakfı ve Alevi Vakıflar Federasyonu yöneticileri bu arada bir kaç defa Hükümet ilgilileri ile görüşmeler yaptı ve başta ‘’Cem Evleri Alevilerin inanç yeridir’’ talepleri olmak üzere çeşitli konuları görüştüler.

Alevi – Bektaşi Federayonu da başta 9 Kasım’da Ankara’da büyük bir miting olmak üzere benzer taleplerini gündeme getirdiler. Bu gelişmelerin hepsi oldukça sevindirici. Ancak en sevindirici olanı da şudur. Alevi kurum yöneticileri 26 Mayıs’ta Reha Muhtar’ın yönettiği CNN TV proğramına çıkarak hükümetten talepleri konusunda paralel görüşler dile getirdiler.

Alevilerin haklarının talep edilmesi için Devlet yöneticileri ile görüşme sürecinde Prof. İzzettin Doğan’ın büyük çabaları oldu. Çünkü bu hakların talep edilmesi Alevilerin ortak talebidir. Ancak Aleviler arasında ki görüş farklılıklarının da giderilmesi, en azından asgariye indirilmesi, ortak taleplerde birlikte hareket edilmesi, ‘’Alevilik İslamın dışıdır’’ gibi Aleviliğin temel inancına ters düşen açılımlardan Alevilerin arındırılması, Diyanet İşleri Başkanlığının Alevilere de hizmet veren bir yapıya dönüştürülmesi veya benzer bir yeni yapılanmanın oluşturulması, Alevilere yönelik Sünnileştirme gibi asimilasyonların kadırılması…vs. pek konuda artık Alevilerin ortak hareket etmeleri zorunlu hale gelmiştir.

Bütün bunların sağlanması elbette Alevi kurumları arasında ki diyalogların güçlendirilmesinden geçer. Bunun için VAKB bir çok projeler hazırladı.

Bu projelerden biri ve belki de en önemlisi Prof. İzzettin Doğan ile Hacı Bektaş Dergâhı Postnişini Sn. Velayettin Ulusoy’un da bulunduğu bir geniş yelpazede önemli Kurum temsilcilerinin bir araya gelerek hem aralarında ki diyaloğun daha da güçlendirilmesi, hem de ortak taleplerde paralel hareket edilmesi konusunda Alevi tabanından gelen isteklere yanıt vermek olacak.

Sn. Velayettin Ulusoy bir rahatsızlık geçirdiği için (bu arada kendisine yeniden geçmiş olsun diyelim) yaz sezonu öncesi VAKB bu projeyi gerçekleştirilemedi. Sn. Ulusoy’a kısa bir süre önce VAKB tarafından gönderilen mektupta bu davet yenilendi.

VAKB bu projeyi çok önemsemektedir. Zira Hacı Bektaş Dergâhı Postnişini Sn. Velayettin Ulusoy, 5 Ocak 2009’da Milliyet Gazetesine verdiği röpertajda Aleviliği İslamın özü olarak gördüğünü vurgulamakta ve Alevilerin % 99,dan fazlasının da kendilerini böyle gördüğünü deklare etmektedir. Sn. Ulusoy ‘’Alevilğin tanımını’’ böyle yaptığına göre Alevilerin kendisinden bu konuda olan beklentilerine de yanıt vermek durumundadır. Umarız Sn. İzzettin Doğan gibi o da VAKB tarafından kendisine yapılan bu daveti kabul edecektir.

VAKB bu arada tarihi bir girişimde bulunarak Avrupa ülkelerinde bir ilke daha imza attı. VAKB geçtiğimiz Nisan ayında Avusturya’nın ilgili devlet dairesine başvurarak Avusturya’da ‘’İslamın özü olan Aleviliğin resmi olarak tanınması’’ talebinde bulundu. Konu uzmanlarından alınan bilgiye göre bu yasal bir süreç olarak bir kaç sene devam edecek ve Alevilik bir kaç yıl sonra ‘’İslam dininin batıni bir yorumu’’ olarak Avusturya makamları tarafından resmen tanınacaktır. VAKB bir yandan Viyana’da temelini attığı Cem evini tamamlamaya çalışırken buna paralel olarak Alevi toplumunun geleceğini ilgilendiren en önemli konuda kolları sıvamış durumdadır.

VAKB’ne paralel olarak Avusturya Alevi Birlikleri Federasyonumuz (AABF) de Avusturya da ilgili kamu dairesine benzer bir başvuru yapmış bulunmaktadır. Ancak bu konuda AABF’nin başvurusunda Alevilik İslamın içinde gösterilmemiş, bir nevi özgün bir inanç olarak takdim edilmiştir. Bu durum AABF ile VAKB arasında görüş farklılığına sebebiyet verdiği için VAKB Dedeler Kurumu, Almanya Alevi Akademisi Başkanı Mustafa Düzgün Dedenin de hazır bulunacağı bir toplantıda bu konuyu Alevi Dedeleri ile görüşme ihtiyacı duymuş, Avusturya’da bulunan Alevi Dedelerini davet ederek onların fikrini alma cihetine gitmiştir.

Alevi Dedelerinin fikri bu açıdan Avusturya’da yaşayan Aleviler için son derece önemlidir. Dedeler bu konuda VAKB başvurusunu desteklerlerse (ki öyle görünüyor) yapacakları bir deklarasyonla bu projeyi sahiplenmiş olacaklardır.

Ancak AABF yöneticilerinden yapılan açıklamalara göre Hacı Bektaş Veli Dergâhı Postnişini Sn. Velayettin Ulusoy’un bu konuda AABF yönetilerine bir mektup gönderdiği ve AABF’nin başvurusunu desdeklediği açıklanmıştır. 5 Ocak 2009’da Milliyet Gazetesinde yayınlanan röpertajında Sn. Velattin Ulusoy kendisine Devrim Sevinay tarafından kendisine sorulan soruya şöyle yanıt vermektedir.

Velayettin Ulusoy : ‘’Bu çok saçma bir tartışma konusudur, çünkü biz "on iki imamları" andığımızda onlar kimdir? Peygamber kimdir? Hacı Bektaş Veli kimdir? Bunların hepsi İslam. O halde kimse Alevilik İslam’ın dışında diyemez. Bunu dediğiniz zaman siz Alevi Bektaşiliğe sadece dışarıdan bakmışsınız demektir. Bugün Alevilerin yüzde 99.9’u da İslam’ın içinde olduğunu bilir, "Elhamdülillah Müslümanız, Aleviyiz, Bektaşiyiz" derler. "Allah Muhammed Ali" diye bir üçleme vardır’’

Basına, dolayısı ile kamuoyuna bu açıklamada bulunan Sn. Ulusoy’un, Avusturya ilgili makamlarına verilen ‘’Alevilik’’ başvurusunda Aleviliği ‘’Özgün yani İslamın dışında ayrı bir inanç’’ olarak tanıtan AABF yöneticilerine mektup vererek desteklendiğinin iddia edilmesi, Sn. Ulusoy’un bazı gelişmelerden doğru haberdar edilmediği anlamına gelmektedir. VAKB bu konuda Sn. Ulusoy’a kısa bir süre önce bir mektup gönderip gelişmelerden haberdar etmiş ve kendi açıklamasına ters düşen bu tanıma verilen desteğin geri çekilmesini temenni etmiştir.

Ancak takdir edilir ki bu tür görüş aykırılıkları Alevilerin birlik ve beraberliklerine yarar getirmeyecektir. Aleviler Yüzyıllarca kendi aralarında ki sorunları mahkemelerde aramak yerine Dedelerine, Mürşitlerine danışarak, onların özellikle Cemlerde aldığı kararlara uyarak gidermişlerdir. Bir Alevi büyüğü olarak Sn. Velayettin Ulusoy’a, VAKB tarafından yapılan daveti kabul ederek sonbaharda Viyana’ya misafir olarak gelmesi ve bu sorunu Alevi teamülleri, Alevi inancı doğrultusuda giderilmesi için çaba göstermesi talep edilmektedir.

VAKB, Avusturya’ya bir yıl aradan sonra tekrar gelen Sn. İzzettin Doğan’a da aynı çağrıda bulunmakta ve hem bir Dede ve hemde önemli bir kurumun yöneticisi olarak Alevileri arasında ki bu sorunun giderilmesine katkı sunmaya davet etmektedir.

Avusturya’da yaşayan Alevi kardeşlermiz Sn. Doğan’ın iki konuda daha çaba göstermesini talep etmektedirler.

Birincisi, VAKB tarafından yakında yapılacak olan Dedeler Konseyinin alacağı kararı desdeklemesi,

İkincisi de CEM TV’nin başta Almanya olmak üzere Avrupa’da da bürolarının açılarak Avrupa’da yaşayan Alevilerin özlemlerine yanıt vermesidir. Avrupa’da yaklaşık 1 Milyon Alevi yaşamakta ve bu Aleviler CEM TV’nin ekranlarında yeterince yer almamaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti Devletimiz yıllardır yurt dışında yaşayan 4 Milyon civarında olan vatandaşlarına duyarsız kalmış, onlar için bir Yurtdışı Bakanlığı bile kurmayarak onları ihmal etmiştir. CEM TV’nin yurtdışı bürosunun açılması en azından bu vatandaşların çoğunu sevindirecek, onların üvey evlat olmadıkları duygusunu verecektir.

Babası Hz. Ali şehit olunca, onun vasiyeti ile İmamet ve Hilafet makamlarını üstlendi. Bu süre içinde Ehli Beyt’e aşırı düşmanlık güden ve yıllarca hilafet için savaşan Muaviye ile savaşmak durumunda kaldı. Muaviye, 3. Halife Osman’ın asiler tarafından katledilmesini bahane ederek, ama gerçek niyeti Halife olmak istediği için daha önce Sıffeyn Savaşında da Hz. Ali’ye karşı savaşmıştı. Ancak Hz. Hasan’ın bazı ordu  komutanları Muaviye tarafından rüşvet karşılığında Hz. Hasan’a karşı cephe almaya başladılar. (2)

Bu durumda Hz. Hasan mecburen Hilafeti geçici olarak Muaviye’ye bırakmak ve barış imzalamak zorunda kaldı. Anlaşma maddelerinden en önemli 2 maddesi ’’Halka adaletli davranmak’’ ve ’’Muaviye öldükten sonra Hilafetin Hz. Hasan’a tekrar iade edilmesidir’’ (3)

Böylece Muaviye hilafeti hile ile ele geçirdi. Ancak hemen sonra Irak’ta yaptığı bir hutbe barış anlaşmasının şartlarının ortadan kalktığını beyan etti. Bütün bu gelişmelerden sonra Muaviye tarafından anlaşmanın Hz. Hasan ile ilgili boyutunun da ortadan kaldırılması gerekiyordu. Bunun için Hz. Hasan’ın hanımı Cüde’yi ’’ Hz. Hasan’ı zehirlediği takdirde oğlu Yezit ile evlendireceğini’’ vaat ederek İbnil Hakem adındaki özel doktoruna hazırlattığı zehiri yardımcılarından Mervan’a verip, Emevilerden Kuttame adındaki bir kadın tarafından Cude’ye ulaştırarak onu kendi eşi eliyle zehirleterek şehit etti. Amacına ulaşan Muaviye daha sonra sahte üzüntü belirtileri göstererek, Cüde ile yaptığı anlaşamayı bozarak onu idam ettirmiş ve tüm sorumluluğu onun üzerine atmıştır.

Şehadet tarihi hakkında 25 Mart 670 veya 18 Eylül 670 olarak iki farklı tarih bilinmektedir. Babası Hz. Ali’nin 24 Ocak 661 veya 28 Ocak 661 tarihinde Şehit edildiği göz önüne alınırsa Hz. Hasan’ın İmameti 10 yıla yakın sürmüştür.

Hz. Hüseyin ve diğer Ehli Beyt bendeleri, Hz. Hasan’ın cenazesini dedesi Hz. Muhammed’in yanına defn etmek istemişlerse de, Ebu Bekir’in kızı Aişe (Ayşe), yanına topladığı bir miktar savaşçı ile cenaze kafilesinin önüne çıkarak ’’ Kendisinin Hz. Muhammed’in eşi olduğu vesilesi ile Hz. Hasan’ı, Peygamberin yanına defn ettirmeyeceğini’’ beyan ederek tarihte Fil Vakası olarak anılan bir çatışma çıkartmış ve Hz. Hasan’ın naaşını oklatmıştır. Bunun üzerine cenazede gerginlik istemeyen kafile İmamın naaşını Medine’de Baki mezarlığında defn etmişlerdir.

Dipnotlar :

1.      Menakıb-ı İbn-i Şehraşub, c.4, s.21 ve 25. Zehair-ul Ukba, s.67 ve 121.

2.      İrşad-i Müfid, s.172. Menakıb-ı İbn-i Şehraşub. c.4, s.33. Fusul-ul Mühimme, s.144.

3       İrşad-ı Müfid, s.172. Menakıb-ı İbn-i Şehraşub, c.4, s.33. Abdullah b. Müslim b. Kuteybe’nin "El-İmamet-ü ves-Siyase" kitabı; c.1, s.163. Fusul-ul Mühimme, s.145. Tezkiret-ül Havas, s.197.

Kazım Balaban

Hz. Ali’yi şehit eden bir Harici’dir. Hariciler, Hz. Ali taraftarları içinden çıkan bir guruptur. Hz. Ali Halife olduktan sonra ona başkaldıran ve onu tanımayan Muaviye ile Hz. Ali arasında çeşitli ihtialflar çıktı. Kılıç zoru ile müslüman olanlardan olan Muaviye eskiden beri kin güttüğü ve fırsatlar kolladığı Hz. Ali’ye karşı Osman’ın öldürülme olayını bahane ederek savaş açtı. Sıffeyn savaşı denilen bu savaşı Hz. Ali kazandı. Ancak Muaviye hile ile başka çelişkiler yarattı ve Hz. Ali taraftarları arasında huzursuzluklar çıkarttı. Bu huzursuzluklar sonucu Hz. Ali taraftarları içinden çıkan Harici’ler hem Hz. Ali ve hemde Muaviye’nin ortadan kaldırılmasını planlayarak Hz. Ali’yi şehit ettiler. Muaviye ise yaralı kurtuldu.
Hariciler bu olaydan sonra hep Hz. Ali taraftarları ile savaşarak varlıklarını sürdüren bir gurup olarak günümüze kadar geldiler. Bugün Afrika’nın kuzey taraflarında, Cezayir, Tunus ve Trablus’un bâzı yerlerinde, Doğu Afrika’da, Zengibar’da Maksat ve Oman’da bir miktar mensupları vardır. Asıl merkezleri Zengibar’dır
Alevi inancında Hz. Alinin doğum tarihi 21 Mart’tır ve bugün Nevroz (Newruz) Bayramı kabul edilir. Aleviler arıca bugünün başka kudsiyetlerine de inanırlar. Nevruz da kimi yörelerde 9 güne kadar oruç tutulur, kurbanlar kesilir, kabirler ziyaret edilir ve sadakalar dağıtılır. Ateşler yakılır, halaylar çekilir, türküler söylenir, yaşama coşku ile bağlanarak umutlar yinelenir. Nevruz Alevilikte bir neşe ve Barış bayramıdır.
Hz. Ali, İslam Peygamberi Hz. Muhammed’in amcasının oğludur. Onun yanında büyümüş ve eğitimini önemli ölçüde ondan almıştır. İslamiyet’i ilk kabul eden kişidir. Ayrıca Hz. Muhammed’in kızı Hz. Fatima ile evlenmesi vasıtası ile onun damadıdır. Hz. Muhammed’in ‘’Ehl-i Beyt’im’’ yani ailem dediği kişilerden biridir. Hz. Fatima’dan doğan çocukları vasıtası ile Peygamber soyunun sürdürücüsüdür.
Hz. Peygamber, kendisinden sonra Halifenin kim olması gerektiği konusunda belirttiği beyan ve Hadisleri doğrultusundan yerine Vekil bırakmak istediği kişidir.
Hz. Peygamber bir çok Hadis ve sohbetinde kendisinden sonra Hz. Ali’yi Halife olarak tanıtmıştır. Ne var ki Hz. Peygamberin vefatı ile verilen sözler unutulmuş ve Hz. Ali ile bazı taraftarları Hz. Peygamberin defin işlemleri ile ilgilenirken, diğerleri acele tarafından Ebu Bekir’i Halife seçerek bir oldu-bitti vakası ile Hz. Ali’nin hakkı olan Halifelik makamını gasp etmişlerdir.
Hz. Muhammed’in Halifelik makamını Hz. Ali’ye layık görmesi ve onu önermesi elbette sıradan bir akrabalık ilişkisi olamazdı. Böyle olsa Hz. Muhammed’in kendi diğer bazı akrabalarını da bu mantıkla gözetmesi gerekirdi. Hz. Muhammed bir Hadislerinde Hz. Ali’yi kast ederek ‚’’Ali’nin on sekiz özelliği var ki, bunların hiç biri bu ümmetten hiç kimsede yoktur’’ buyurmuşlardır. Bu özelliklerden bir kısmı sadece akrabalık ilişkisi ve benzeri anlamlarla değerlendirilse bile, diğer başka özellikleri muhakkak ki Hz. Ali’nin olağanüstü birikim ve yeteneklerinden kaynaklanıyordu.
Hz. Muhammed ‚’’ Ben İlim şehriyim, Ali onun kapısıdır, İlim isteyen kapısına gelsin’’ derken, diğer bir yanı ile de muhakkak ki Hz. Ali’nin bilgeliğine dikkat çekiyordu.
Hz. Ali’nin en önemli özelliklerinden bir kaçı, insani ahlâk, yiğitlik, mazlumu koruma, cömertlik, yardımseverlik, erdem, vefa, olgunluk ve yola bağlılık konusunda  “güvenilir olmak”tır. 1400 yıllık tarih boyuna dillere destan olacak ölçüde sevenlerinin gönlünde taht kurmasının hikmetlerinden biri budur.
Alevi – Bektaşiliğin temel ahlak ilkesi olan “Eline, Diline, Beline sahip olmak” anlayışı Hz. Ali’de  simdelenir. Onu bu yolun ana ilkesi haline getirir. Onun günsel yaşam ilkeleri ve yüzlerce söz ve konuşmalarını içeren deyimlerini bir araya getirdiğimizde bu anlamın ne kadar doğru olduğu çok net bir şekilde ortaya çıkar.
Hz. Ali’nin öğretileri arasında en çok öne çıkan öğelerden biri onun büyük ilim sahibi olması ve bunu insanlarla paylaşmak istemesidir. Ayrıca ilimi iyi anlamak, halkın yararına kullanmak, yolu gözetmek anlaşılmalıdır.
Gereksiz ve yanılgılı konuşmamayı özellikle gözetmekte, barış içinde ve hoşgörülü olmayı telkin etmektedir. Zulmü ve insanlara haksızlığı şiddetle men etmekte, defalarca haksızlığa uğranılsa dahi, insanların kendilerine haksızlık edenlere zulüm yapmamalarını ısrarla vurgulamaktadır.
Her türlü yalan, dolan, iftira, ikiyüzlülük ve kem sözden insanları caydırmaya çabalar. Mütevaziliği ve alçakgönüllüğü öven, cahil ve yeterince erdem sahibi olanlardan mesafeli durulmasını öneren, dayanışmayı, dürüstlüğü ve adaleti bayrak edinen bir ulu zattır Hz. Ali. İnsan olmanın temel ilkelerinden biri olarak da nefsin köreltilmesini (kontrol altına alınmasını) tavsiye eder ve uygular.
Hiç bir insanı kınamayı hoş görmediği gibi, insanları mensup olduğu kavimler (ırklar) konusunda da eşit tutar. İnsan haklarına son derece uyan ve saygı duyan, Kul hakkını kutsal gören, insanların kula hakkına riayet etmelerini, müslüman olmasalar dahi tüm insanlara adaletle yaklaşılmasını telkin eder.
Kimsesizleri, yetimleri, dulları, köleleri, yaşlıları, bedensel özürlüleri ve çaresizleri korur. Onlara toplumun dayanışma ruhu ile sahip çıkmalarını, onlara umut verilmesini ister.
Hz. Ali, gönül zenginliğini, mal zenginliğinden üstün tutar. Erdemi, olgunluğu; kişinin kendisini bilmesi olarak görür. Dünyevi tutkulardan uzak mutasavvıf bir kişilik sergiler. Şöhret ve zenginliği önemsemez. İnsanların gönül gözünü açmalarını ve tasavvufa yönelmelerini telkin eder.
Tarihin akışı boyunca binlerce devlet yöneticisi, kahraman, imparator ve din adamı yaşamıştır. Bunların kendi çaplarına göre etkileri olmakla birlikte çoğu unutuldu veya adeta unutulma noktasın gelindi. Hz. Ali ise unutulması bir yana araştırılıp incelendikçe, gizemi ve büyüklüğü daha da arttı. Günden güne daha da fazla bir ilgi ile aranılan bir Evliya oldu.
1400 yıldır dünyanın pek çok farklı coğrafyalarından milyonlarca kişi “Medet ya Ali” diyor. Eşiğine yüz sürmek, kapısına kul olmak dileği ile feryad ve figan ediyor. Yalvarıyor. Yakarıyor. Ona yakın olmanın hayali ve umudu ile çırpınıyor. Onu anıyor. Onu okuyor, deyişlerinde, semahlarında, ayinlerinde ve muhabbetlerinde derin bir coşku ile yad ediyor.
Bunun nedenlerine bakınca karşımıza pek çok olağanüstü özelliklerle donanmış bir dahi ve ulu Evliya çıkıyor.
Hz. Ali hem din adamı ve hem de büyük bir din alimidir.
O hem olağanüstü bir bilgi ile donamış bir filozof hem birikimini  toplumu ile paylaşan bir bilge.
O hem arı, hem de arıtıcı.
O hem bir asker hemde bir kahraman.
O hem zengin, hem de yoksul.
O hem devletin başındaki Halife hem de bir işçi veya köylü.
O hem toplumsal hem de siyasal bir önder.
O hem hatip, hem de bilgisine ve kalemine erişilmez bir yazar
O hem zahiri, hem de batini bir sır.
O hem başta, hem sonda.
O hem insan, hem nur.
O hem yaratanın nuruna ulaşmış bir yaratıcı, hem de yaratılmış fakir bir kul.
O hem gözlerin, hem de kalplerin görmeye çabaladıkları deha.
O hakkında yüzyıllardır ’’Sırrı hakikatına eremedik’’  denilen Veliullah

Tarihler boyunca pek çok ünlü yazarlar, ünlü araştırmacılar derler ki:
“Eğer denizler mürekkep, bütün ağaçlar kâlem olsa, Âdem oğulları yazıcı olsalar, cin tayfası da hesap tutsalar; Yâ Ali, senin fazîletlerini tamamlayamazlar.”
Yine alimler derler ki:
“İmâm-ı Ali’yi seven saadete erişmiştir, ona düşman bulunan şakî’dir, her türlü günahı işleyen hayduttur. İmâm-ı Ali’yi sevmek îmandan gelir, ona düşmanlık küfür ve nifâktandır.”

Kazım Balaban

Bu prejenin temel özelliği şuydu.
1-    Herkesin (her kabilenin) inancı ve kültürü kendisine ait olacaktı ve diğerlerini bunu kabul etmeleri konusunda zorlamayacaktı.
2-    Her inanç ve her kabile bu anlaşmaya göre eşit haklara sahipti ve hiç birinin bir diğerinden üstünlüğü yoktu.
3-    Anlaşmaya dahil olan inançlar ve kabileler savaşta ve barışta bir birlerine destek olacaktı. Bir birlerine yardım edeceklerdi.
4-    Anlaşmaya katılan kabileler eğer anlaşma yapmayan kabilelerle savaşırlarsa, anlaşmayı imzalayan diğer kabileler onlara destek olacaktı.
5-    Anlaşma yapan kabileler kendi aralarında savaş(a)mayacak, bir sorun olursa Hz. Muhammed onlara hakem olacaktı.

Özetle bu şekilde biçimlenen bu proje aslında İslam dininin temel yapısını oluşturmaktadır. Bu konuyu hem Ayetler (Kuran) ve hem de Hadisler (Peygamberin sözleri) çok sayıda örnek ile desteklemektedir. . ‘’Dinde zorlama yoktur… (Bakara : 256) ‘’
‘’Sizin dininiz size, benim dinim banadır. (Kâfirun : 6)’’. ‘
’’ O halde (Resûlüm), öğüt ver. Çünkü sen ancak öğüt vericisin. (Gasiye : 21)’’

Hz. Muhammed’in diğerleri üzerinde hiç bir ayrıcalığı ve fazlalığı yoktu.
Zaten Mekke’den geldiği için hiç bir kabile ile önceden sorunu yoktu. Onun hakemliği üzerinde anlaştılar.
Hz. Muhammed ve beraberinde ki heyeti bunu kaleme alarak Toplumsal Barışa sundular. Alevi ozanların deyişlerinde dile getirdiği gibi metni Hz. Muhammed açıklamış ve Hz. Ali’de kaleme almıştır.

Pir Sultan’ım eydür şad olup güldü
Kabe-i şeriften bir nida geldi
Hakkın emri ile dört kitap indi
Okuyan Muhammet yazan Ali’dir’ (1)

İslam inancı burada özellikle 2 noktada dikkat çekicidir.

1-    İnsanlar neye inanırsa inansın bu inancında serbesttir. İnsanlar kendi inançlarını başkalarına inansırmak isteyebilir ama burada şiddet kesinlikle olmayacaktı.
2-    İslam olanlar ve olmayanlar bir birlerini kucaklayacak, barış içinde bir arada yaşamaya özen göstereceklerdi. Hz. Ali’nin sözlediği ve daha sonra Hacı Bektaş Veli tarafından da teyid edilen ‘’Biz 72 Millete aynı nazarla bakarız’’ deyimi bu şehrin insanlarına, bu platforma dahil olmuş topluluklar için söylenmiştir.

İslam dini o dönemde Medine’de çok önemli birçok toplumsal barış örneğine sahne oldu. Özellikle yoksullar ve  Musahiplik (Yol kardeşliği) konusunda yönelik çok geniş dayanışma örnekleri sergilendi.

•    Yeminlerinizin “akid ile) bağladığı kimselere de kendi paylarını verin.. Şüphesiz Allah, her şeye şahittir..” (Nisa : 33),
•    İman edip de Allah yolunda hicret ve cihad edenler, (muhacirleri) barındıran ve yardım edenler var ya, işte gerçek müminler onlardır. …..Bir de akraba (musahip) olanlar, Allah’ın kitabına göre, birbirlerine daha yakındırlar…. (Enfal : 74, 75),
•    Daha önceden Medine’yi yurt edinmiş ve gönüllerine imanı yerleştirmiş olan kimseler, kendilerine göç edip gelenleri severler ve onlara verilenlerden dolayı içlerinde bir rahatsızlık hissetmezler. Kendileri zaruret içinde bulunsalar bile onları kendilerine tercih ederler. Kim nefsinin cimriliğinden korunursa, işte onlar kurtuluşa erenlerdir. (Hasr : 9), 
•    ’’Komşusu aç iken kendi tok yatan bizden değildir. (Hadis)

İslam dini öncülüğünde şekillenen bu proje doğal olarak diğer alanlarda da kendini gösterecekti. Bu da Rızalık temelinde şekillenen Toplumsal Barışın en önemli ayağını oluşturan Kapı – Komşu ilişkileridir.
İslam inancının Kapı – Komşu ilişkilerini Kurban Bayramı somutunda ele alacak olursak;

•    Kurban Kesildiğinde bu kurban 3 parçaya bölünür.  Bir parça Ev halkına. Bir parça Yoksullara, diğer parça ise Kapı – Komşuya dağıtılır.
•    Burada dikkat edilirse Yoksul Müslüman denilmiyor. Sadece yoksul kavramı geçmektedir. Doğal olarak yoksullar çeşitli inançlardan olacaklardır.
•    Aynı durum burada değinilen Kapı – Komşu kavramı için de geçerlidir. Müslüman veya Şii / Sünni / Alevi komşu denilmiyor. Sadece Komşu deniliyor.
•    Kapı Komşu kavramında erkek veya kadın komşu kavramı da yoktur. Komşuluk öğesi cinsiyet üzerine kurulu değil.
•    Komşu kavramı her hangi bir etnik veya ırk üzeinde de kurulu değil. Mesalâ İslam dininde ’’Lokmanızı (kurbanınızı) Arap komşuya veya zenci birine verin’’ açıklaması da yok. Son derece net bir şekilde sadece ’’Komşu’’ ibaresi geçmektedir. Görülüyor ki Kurban lokmasının verilme alanı her türden etnik, dini, ırki ve cinsi farklılığı tamamen ortadan kaldıran ve bunu eşitleyen bir ibaredir. İslamın Yüceliği ve Evrenselliği de zaten buradan gelir.
•    Aynı durum bayramlaşma, lokma dağıtma (örneğin Aşure veya başka bir hayır yemeği) için de geçerlidir. Komşuların inancı ve etnik kökeni burada gözetilmez.
•    Kurban bayramında insanlar ve komşular bir birlerini ziyaret edecek, dargınlar barışacak, küçükler el öpecek, büyükler sevgi aşılayacaklardır. Tüm bu özellikler yukarıda izah edilen ‘’Komşu’’ kavramı doğrultusunda yer alacaktır.

Eski çağlarda et bulmak şimdiki gibi kolay ve nispeten ucuz değildi. Yaşam (alım) düzeyi şimdiki zamandan oldukça geriydi. Kırsal alanda olanlar belki evden veya avlanarak et ihtiyaçlarını bir türlü karşılayabilirlerdi ancak şehirlerde durum oldıkça farklıydı. Yoksulukları nedeniyle et alamayanlar böylece hem ‘’Yoksul’’ hem de ‘’Kapı- komşu hakkı’’ kontenjanından yararlanıyordu.
Eskiden devletlerin şekillenmesi çok daha farklıydı. Sosyal dayanışma genellikle Vakıf benzeri statü verilmiş belli kurumlar aracılığıyla sağlanıyordu. Bunların gerek sayıları ve gerekse imkânları sınırlıydı. Belki yoksulu gözetme konusunda ciddi bir işlerlilikleri vardı ama komşuluk ilişkilerinin sevgi- sayfı- barış temelinde şekillenmesinde fazla etili olmalarının koşulları yoktu. Dolayısı ile adaklar, lokmalar, Kurbanlar burada komşular arasında ciddi bir Toplumsal Barış projesine hizmet ediyordu. Bu gelenek zamana göre kısmen biçim ve içerik değiştirmişse de bu toplumsal motivasyonununu yitirmeden günümüze kadar gelen ve daha da ileri gidecek olan güzel bir dini gelenektir.

Tamamen gönüllük (Rızalık) temelinde gelişen bu geleneğin devam ettirilmesi hepimizin görevi olmalıdır.

Muhabbetlerimle sözü Pir Sultan Abdal’ın bir dörtlüğü ile noktalayalım.

Güzel aşık cevrimizi
Çekemezsin demedim mi?
Bu bir Rıza lokmasıdır
Yiyemezsin demedim mi?

Kâzım Balaban / 11 Aralık 2008 / Viyana

Dipnot :
1. Abdülbaki Gölpınarlı/ Pertev Naili Boratav, Pir Sultan Abdal, Der Yay., 1991, s.131)

Emevi içtihadını savunan bazı köktendinciler sanki başka işleri yokmuş gibi sürekli Atatürk’e çatar ve onu kötülerler. Üstelik onu dinsiz ilan ederek İslam düşmanı gösterirler. Atatürk’ün insanlığa, ezilen dünya halklarına ve İslam dinine yaptığı büyük katkıları görmek yerine, onu kötüleyerek İslamı savunduğunu sanırlar.

Son söyleyeceklerimizi baştan söyleyelim. Atatürk birkaç yüzyılda değil bin yılda bir gelen bir dehadır. Ve sadece Türkiye’ye değil, ortadoğu haklarına ve mazlum uluslara da umut olmuştur. Ama Atatürk’ün çok önemli bir özelliği daha vardır. O da İslam dinine yaptığı büyük hizmettir. Atatürk ve TBMM Halifeliği kaldırarak İslamın Sünni inancına çok büyük bir hizmette bulunmuşlardır. Ne söylemek istediğimizi daha iyi açıklamak için Osmanlı döneminde bazı kronolojik olaylara kısaca göz atalım.

·         24 Nisan 1512 : Yavuz Sultan Selim ağabeyleri Korkut ve Ahmet’i, çocukları ile birlikte öldürerek ve onların cesatlerine basarak tahta çıktı. Çok sert ve korkusuz olduğu için kendisine Yavuz denir. Trabzon valiliği döneminde 3 sefer Gürcüler üzerine (Yıl 1508), sefer yaptı. 23 Ağustos 1514’de İran Şahı, Şah İsmail (Hatayii) ile Çaldıran savaşı yaptı ve kazandı. 15 Eylül 1514’de Tebriz’den Karabağ’a yürüdü, 12 Haziran 1515’de Turnadağ zaferi ile Dulkadiroğlu beyliğine son verdi. Daha sonra güneye inerek 24 Ağustos 1516’da Mercidabık savaşı ile Mısırı aldı. 19 Eylül 1516’de Hama’yı, 21 Eylül 1516’da Humus’u, 27 Eylül 1516’da Şam’ı, 30 Aralık 1516’da Kudüs’ü, 2 Ocak 1517’de Gazze’yi alarak tüm Arap yarımadasını ve Mezopotamyayı Osmanlı topraklarına kattı.

·         29 Ağustos 1516 : Osmanlı İmparatorluğunun 9. Sultanı Yavuz Sultan Selim,  Mekke’de 3. Mütevekkil’den Halifelik mühürlerini alarak kendini Halife ilan etti. O tarihten sonra Osmanlı Sultanları ayrıca da Halifedirler. Yavuz Sultan Selim Halife olduktan sonra Mısır ve Arap Yarımadasından 2000 kadar Arap / Sünni / Hanefi Uleması getirerek Osmanlı yapısını tümden değiştirdi. Onun döneminde Şeyh-ül İslamlar ilk defa ‘’Aleviler mum söndürüyor, Kızılbaş katliamı sevaptır, malları size helaldır’’ fetvası ile Alevilere saldırıldı. Sadece Erzincan / Kemah bölgesinde Yavuz tarafından katledilen Kızılbaş sayısı binlerce oldu.

·         6 Temmuz 1517 : Gerida kalan Mukaddes Emanetler, Halifelik yetkisini Halife 3. Mütevekil’den devralan Osmanlı Sultanı Yavuz Selim’e teslim edildi.

·         14 Haziran 1826 : Padişahı Sultan 2. Mahmut döneminde, adına sonradan Vaka-i Hayriye denilen bir oprerasyon ile, Osmanlı İmparatorluğunun kendi askeri olan ve genellikle Bektaşilerden oluşan Yeniçeri Ocağı askerleri öldürülerek kanlı bir şekilde kaldırıldı ve Asakir –i Mansure-i Muhammediye adlı yeni bir askeri teşkilat kuruldu. Yeniçeri Ocağını kaldırmak için 1793 yılında Nizam- ı Ceddid adlı bir askeri ocak kurulmuş ve hazırlıkları uzun yıllar sürdürülmüştür. Vaka-i Hayriye operasyonunda Padişah’ın emriyle Ebusuut Camii’nde Sünni tarikat şeyhleri toplattırılarak istenilen karar alındı ve bu karara dayalı olarak kimi Bektaşi Tekkeleri kapatıldı, kimi tekkeler de yıktırılarak postnişin ve babaları sürgün edildiler. İstanbul’da 7 tekke yıktırıldı, diğerleri ise kapatıldı. Tekke Babalarından 3 kişi idam edildi, 8 kişi sürgün edildi. Hacı Bektaş Dergahına da Nakşibendi Şeyhleri atandı, Postnişinler sürgün edildi.

Yukarıda ki tarih notlarından şunu öğreniyoruz.  Osmanlı Devleti 1516 yılına kadar Hilafetle yönetilmemiş, Hilafet, Yavuz döneminde getirilmiş.

Gene yukarıda ki tarih notundan anlıyoruz ki Yavuz, Hilafeti getirmekle kalmamış, beraberinde 2 bin kadar Arap köktendinci Din adamını da getirerek Osmanlı Devletinin yapısını yukarıdan aşağıya değiştirmiştir. Bu değişim sonucu dünyanın en büyük İmparatorluğu olan Osmanlı önce duraklama devrine, ardından da gerileme dönemine doğru hızla sürüklenmiştir.

Bu dönemde özellikle 2 konuda büyük yanlışlıklar yapılmıştır. Bir yandan bilim ve teknikten uzaklaşılarak bunlara ‘’Gâvur icadı’’ denilip cephe alınmış ve dışlanmış, diğer yandan da devletin sınırları içinde yaşayan İslam topluluklarına, özellikle Şeyhülislam fevtaları ile Alevilere büyük baskı ve katliamlar yapılmıştır. Bu katliamlarla Türk Aleviler hedef alınarak sistemin dışına itilmiş, Osmanlı Devleti hızla kendi sonunu hazırlamıştır.

Hilafet sistemi Osmanlı’da Alevi ve Bektaşileri dışlarken, aynı zamanda bilimi ve aklı esas alan çağın gereksinimlerini red ederek bunu savunanları hedef yapmış ve Osmanlının özellikle geri kalmasına sebep olunmuştur. Avrupa Rönesans hareketi ile hızla ilerlerken Osmanlı da hızla çöküşe sürükleniyordu.

Bütün bunlar çeşitli kaynaklarda yazılıp çizilmekte, Yavuz’un Hilafeti Osmanlıya getirmekle sadece bu devlete değil, tüm bölge devletlerine ve dünyaya ne kadar büyük kötülük yaptığı bilinmektedir.

Biz bu yazımızda başka açıdan bu Hilafeti sorgulayalım.

Eğer bir ülkeye Hilafet gelmiş ise o ülkenin Halifelerinin aile ilişkilerini de ona göre düzenlemesi gerekmez mi? Ama Osmanlı’ya baktığımızda tam tersini görüyoruz. Hilafetle beraber her açıdan tam bir sefalet sergilenmekte olduğunu görürüz.

Bunu Padişah (Halife) Anaları gözü ile irdelediğimizde hiç bir Halifenin annesinin İslamdan gelmediğini görürüz.

HALİFE ANALARI

* Yavuz Sultan Selim’in annesi; Ayşe takma adlı Pontuslu bir Rum,
* Kanuni Sultan Süleyman’ın annesi, Polonya Yahudilerinden Helga yani Hafza Sultan,
* 2. Selim’in Annesi Yahudi kökenli Roksalan yani Hürrem Sultan,
* 3. Murat’ın Annesi Yahudi kökenli Raşel yani Afife Nurbanu Sultan.
* 3. Mehmet’in Annesi Venedikli Sofia Bafo yani Safiye Sultan.
* 1. Ahmet’in Annesi Yunan kökenli Helen yani Handan Sultan.
* 1. Mustafa’nın Annesi İspanyol kökenli Sinderella Violetta Sultan,
* Genç 2. Osman’ın Annesi Sırp kökenli Evdoksiya yani Mahfiruz Sultan.
* 4. Murat’ın Annesi Rum kökenli Anastasya yani Mahpeyker Kösem Sultan.
* 1. İbrahim’in Annesi Rum kökenli Anastasya yani Mahpeyker Kösem Sultan. (Sultan 4. Murat’ın kardeşidir)
* 4. Mehmet’in Annesi Rus kökenli Nadya yani Turhan Sultan.
* 2. Süleyman’ın Annesi Sırp kökenli Katrin yani Dilaşüb Sultan
* 2. Ahmet’in annesi Polonya Yahudisi Eva yani Hatice Muazzez Sultan.
* 2. Mustafa’nın Annesi Girit Rumlarından Evemia yani Emetullah Rabia Gülnus Sultan.
* 3. Ahmet’in Annesi Girit Rumlarından Evemia yani Emetullah Rabia Gülnus Sultan. (Sultan 2. Mustafa’nın kardeşidir)
* 1. Mahmut ‘un Annesi Aleksandra yani Saliha Valide Sultan.
* 3. Osman’ın Annesi Rus kökenli Sırp kökenli Maria yani Sehsuvar Valide Sultan.
* 3. Mustafa’nın Annesi Gürcü veya Fransız kökenli Janet yani Mihrisah Sultan.
* 1. Abdülhamit’in Annesi Annesi Fransız kökenli İda yani Rabia Şermi Sultan.
* 3. Selim’in Annesi Cenevizli Agnes yani Mihrişah Sultan.
* 4. Mustafa’nın Annesi Bulgar kökenli Sonya yani Ayşe Saniyeperver Sultan.
* 2. Mahmut’un Annesi Fransız kökenli Aimee Rivery yani Nakşidil Sultan.
* 1. Abdülmecit’in Annesi Rus Yahudilerinden Suzi yani Bezmi Alem Valide Sultan.
* Abdülaziz’in Annesi Roman kökenli Besime yani Pertevniyal Valide Sultan.
* 5. Murat’ın Annesi Fransız kökenli Vilma yani Şevkefza Sultan.
* 2. Abdülhamit’in Annesi Çerkez veya Ermeni kökenli Virjin yani Tirimüjgân Sultan
* 5. Mehmet Reşat’ın Annesi Rum veya Arnavut kökenli Sofia yani Gülcemal Sultan.
* Vahdettin’in Annesi Çerkez kökenli Henriet yani Gülistan (Gülustu) Sultan.

Halife İslam dininde bu dini Peygamberden sonra en üst düzeyde temsil eden kişiye denir. Ancak İslam dininde yaşanan Tarihi bazı olaylardan dolayı Alevi toplumu Hz. Ali’nin 661’de şehit edilmesinden sonra Hilafetle arasına kalın bir sınır çekmiş, onunla bağını koparmıştır. Küçük bir istisna olarak Hz. Hasan dönemi ve Emevi Devletinin yıkılması sonrası oluşturulan Abbasi Devletinin ilk 23 yılı dışında istisnasız bütün Hilafet Devletleri ile bağını koparmış, hatta onun hedefi olmuştur. Dolayısı ile Hilafet Aleviliği değil Sünniliği temsil etmektedir.

Bu açıdan baktığımızda Halifeler, Sünni inancında da İslamın en üst temsilcisidirler. Ve açılımları onları bağlar. Ancak Sünni kardeşlerimize haksızlık etmemek için bunu eklemekte yarar var. Hilafet Türk Müslümanların değil, pratikte Arap Bedevilerin, başka bir deyimle Emevi içtihatını savunan bir makam durumuna geldiğinden Türk Sünnileri de genellikle tatmin etmemekte, onları da huzursuz etmektedir.

Bu açıklamalardan sonra Osmanlı Hilafetine bir de şu açıdan bakalım.

·         İlk Halife Yavuz Sultan Selim. 24 Nisan 1512’de Babası ve ağabeylerini çocukları ile birlikte öldürdü, onların cesatlerine basarak tahta            çıktı.

·         Kanuni Sultan Süleyman, Tahta çıkmak için hazırlık yapan oğlunu idam ettirdi.

·         2. Selim, Halife olunca erkek kardeşlerini öldürdü.

·         3. Murat, Halife olunca erkek kardeşlerini öldürdü.

·         3. Mehmet, Halife olunca 19 erkek kardeşini öldürdü.

·         1. Ahmet, 13 yaşında Halife oldu. Halife olunca bazı kardeşlerini öldürdü, bazılarını da hapsetti.

·         1. Mustafa, 2 defa Halife oldu. 22 Kasım 1617’de İlk Halife olduğunda 25 yaşındaydı. 26 Şubat 1618’de saray darbesi ile Hilafetten uzaklaştırıldı. Sonra 19 Mayıs 1622’de tekrar Halife oldu. Ve 10 Eylül 1623’de tekrar Şeyhül İslam fetvası ile Halifelikten indirildi. Ağabeyi 1. Ahmet’in Hilafeti döneminde 14 yıl sarayın bir odasında Hapis tutuldu. Hilafet ve devlet işlerini Annesi İspanyol kökenli Sinderella Violetta Sultan idare etti.

·         Genç 2. Osman, 14 yaşında Halife oldu. Yeniçeri ayaklanması sonucu Yedikule zindanında boğularak öldürüldü.

·         4. Murat, 11 Yaşında Halife oldu. Kardeşi deli İbrahim dışında tüm kardeşlerini öldürttü. Halife olunca içkiyi yasakladı ancak kendisi sürekli içerdi.

·         1. İbrahim, Halife olunca çevresindekilerla geçinemediği için 8 Ağustos 1648’de boğularak öldürüldü. Saray da herkes ona Deli İbrahim dedi. Saray Havuzunda balıklara yem diye madeni para atmakla ünlendi.

·         4. Mehmet, 6 yaşında Halife oldu. Hilafeti yıllarca Annesi Rus kökenli Nadya yani Turhan Sultan ve saray kadınları idare etti. 8 Kasım 1687’de bir saray darbesi ile Hilafetten indirildi ve 6 Aralık 1693’de ölene kadar saray çevresinde göz hapsinde tutuldu

·         2. Mustafa, oda İcraatlarında diğer Halifelerden geri kalmadı. 22 Ağustos 1703’de Edirne’de meydana gelen ve İstanbul’a da sıçrayan isyan sonucu 1 Ekim 1703’de Hilafetten indirildi. İsyan, Şeriat isteyen Patrona Halil tarafından başlatılmıştı.

·         3. Ahmet, Askeri darbe ile Halife oldu. Askeri darbe ile Hilafetten indirildi.

·         3. Osman, dengesiz davranışları olan bir Halifedir. Bir gün sadrazam Hekimoğlu Ali Paşa’ya kızarak, ’’Ben seni azleder ve hamal başı Ali ustayı vezir ederim’’ diyecek kadar hayatın gerçeklerinden uzaktır.  Sadrazam da ’’Evet yaparsınız, lâkin hamal Ali Paşa olur, Hekim Ali Paşa olamaz’’ cevabini verir.

·         3. Selim, çeşitli saray entrikalarının içinde bulunduğu Halifelikten saray darbesi sonucu indirildi. Ve kendisinden sonra halife olan 4. Mustafa’nın emri ile 28 Temmuz 1808’de öldürüldü. Yeniçeri Askeri teşkilat yerine "Nizam-ı Cedid" adıyla yeni bir ordu kurdu. Ancak gücü Yeniçeriliği kaldırmaya yetmedi.

·         4. Mustafa, kendinden önceki Halifeyi öldürttü. Kendisi de Alemdar Mustafa Paşa tarafından başlatılan isyanda Hilafetten indirildi. Ve kendisinden sonra Halife olan 2. Mahmut’un emri ile öldürüldü.

·         2. Mahmut, 23 yaşında Halife oldu. Yeniçeri ocağını kaldırdı ve Aleviliği / Bektaşiliği yasakladı. Şeyhül İslam desteği ile kavuk yerine Fes giyilmesi mecburiyeti getirdi.

·         1. Abdülmecit, 16 yaşında Halife oldu. Hilafeti saray Saray entikaları içinde geçti.

·         Abdülaziz, Saray darbesi ile Hilafetten indirildi ve daha zonra zehirletilerek öldürüldü.

·         5. Murat, 3 Ay Halifelik yaptı. Deli olduğu gerekçesi ile 31 Ağustos 1876’da Halifelikten indirildi.

·         2. Abdülhamit, Meclis açacağı vaadi ile Saray darbesi yaparak Halife oldu. Meclisi açtı ancak kısa süre sonra kapattı ve yıllar sonra tekrar açmak zorunda kaldı. Ülkeyi sıkıyönetimle idare etti.

Şimdi şu tabloya kısaca göz atınız. Bir yandan darbelerle görevlerinden uzaklaştırılan, diğer yandan tebaası tarafından öldürülen, hapsedilen, sürgüne gönderilen Halifeler.

Bir yandan çocuk yaşta Halife yapılanlar, diğer yandan Deli olduğu iddiası ile görevden alınanlar.

Bir yandan Gayri Müslim saray kadınları tarafından yönlendirilen Halifeler, diğer yandan gayri Müslimler dışında hiç bir Türk yada Müslüman kadınla evlenmeyen Halifeler.

Bir yandan Haremler, diğer yandan cariyeler.

Bir yandan zevk ve sefa, diğer yandan eza ve cefa.

Bir yandan halkının bir kısmını ‘’Mum söndürüyorlar’’ iftirası ile katleden, diğer yandan bilime düşman Halifeler.

İşte size kendilerini İslam dinin en üst temsilcileri olarak lanse eden Osmanlı Halifelerinin sefaleti.

İslam dini bir sevgi ve Tasavvuf dinidir. Kucaklayıcıdır. Paylaşıcıdır. Ama en önemlisi bilimi önemseyen bir dindir. Bundan dolayıdır ki Kuran’ı Kerim’in ilk ayeti (Alak : 1-4) ‘’Oku’’ diye başlar. İslam dini okumayı, bilmeyi, öğrenmeyi emreder. Hz. Muhammed bundan dolayı bir Hadis’inde ‘’Beşikten mezara kadar ilim öğreniniz’’ der. Başka bir Hadisinde de ‘’İlim Çin de de olsa gidip öğreniniz’’ der.

Dolayısı ile bilimi önemser. Ancak Osmanlı Halifelerinin bir kısmı 4. Ahmet örneğinde de görüldüğü gibi 6 yaşında Halife oldular.

Halbuki İslam dini Halifesi Bilimde, Fen’de, Matematik’te, Tıb’da …vs. bilgi sahibi olması gereken insanların içinden seçilmeliydi. İslam dini bir çocuk tarafından temsil ediliyorsa o Hilafet İslamı temsil edebilir miydi?

Veya öyle bir din düşünelim ki o dini temsil eden en üst temsilci, daha alt düzeyde temsilciler tarafından görevden alınsın veya askeri darbe ile görevden alınmış olsun?

Öyle bir din düşünelim ki o dini temsil eden en üst temsilci, Genç Osman örneğinde görüldüğü gibi daha alt düzeyde kişiler tarafından öldürülmüş olsun?

Öyle bir din düşünelim ki o dini temsil eden en üst temsilci, Deli İbrahim örneğinde olduğu gibi anormal biri olsun. Dini hiç bilmesin.

O Hilafet bu durumda neyi temsil etmiş olabilir?

Öyle bir din düşünelim ki o dini temsil eden en üst temsilciler ülkenin en güzel kızları ile Haremler kursun, odalarını cariyelerle doldursun. Hatta bazı Halifelerde görüldüğü gibi bambaşka cinsel fanteziler içinde olsun. Ancak bu Halifeler aynı zamanda Şeyhül İslamları aracılığı ile bir kısım yurttaşlarını ‘’Mum söndürüyor’’ iftiraları ile hedef yapsın, ve halkları bir birine düşman yapmış olsun.

Bir de son Halifelere kısaca göz atalım.

4 Temmuz 1918 : Son Osmanlı Sultanı 6. Mehmet Vahdettin 100. Halife oldu. Vahdettin, Hilafeti döneminde önce Almanların, sonra İngilizlerin mandasını savundu. Atatürk’ün başlattığı Kurtuluş Savaşına karşı İngilizlerin yanında yer aldı. Beraber çalıştığı Şeyhül- İslamlar, Musa Kazım Efendi, Dağıstanlı Ömer Hulusi Efendi, Hayderi Zâde İbrahim Efendi, Mustafa Sabri Efendi, Dürrizade Abdullah Efendi, Medeni Mehmed Nuri Efendi olmuşlardır. Bunlardan Sadrazam Damat Ferit Paşa ile Seyhül -İslam Dürrizade Abdullah, Ulusal kurtuluş savaşına en fazla karşı çıkanlar oldular. Ankara Hükümeti 1 Kasım 1922’de Hilafet ve Saltanatı bir birinden ayırdı ve Saltanatı aynı gün kaldırdı. Vahdettin 17 Kasım 1922’de aile bireyleri ile birlikte İngiliz savaş gemisi Malaya ile İstanbul’u terk etti ve Malta’ya daha sonra oradan Hicaz’a gitti. Mekke’de bir süre kaldıktan sonra İtalya’nın San Remo şehrine giderek vefatına kadar orada kaldı. Vahdettin’in ülkeyi terk edişi ile 101. Halife Abdülmecit oldu. Ancak 3 Mart 1924’de Ankara Hükümeti  431 sayılı kanun ile Hilafeti kaldırdı ve ertesi gün Halife ile aile bireyleri ülke dışına çıkarıldı.

Atatürk, Osmanlı Halifelerinin önce İslam dinine, sonra İslam coğrafyası halklarına ve en sonra da tüm dünya insanlığına ne denli zararlar verdiğinin bilincindedir. Onun kaldırdığı Hilafet, İslam dininin Hilafeti değildir ve olamaz. Bu Hilafet olsa olsa Emevii ideolojisi olabilirdi. Bu ideoloji tüm çirkinliklerini Din maskesi altında yapan zalim ve zulümün bayrağıdır.

Bu ideoloji kendi tebaası olan Müslüman halkına da düşmandır. Bundan dolayı ulusal Kurtuluş savaşında Emperyalistlerin yanında yer aldı. Bunu yaparken de Cihad çağrısı yaptı ve müslüman halkları kandırdı. En son Halife de zaten kaçarak onlara sığındı.

Bunlar için İngiliz Başbakanı bakın neler söylüyor ?
4 Ağustos 1922 : İngiltere Başbakanı Lloyd George, Avam Kamarasında yaptığı konuşmada, "…Mustafa Kemal büyük bir general ve büyük bir yurtsever olabilir; ama Müslümanların başı İstanbul’dadır, Halifedir" dedi.

Atatürk işte bu Hilafeti kaldırdı. Ve kanımca İslam dininin saygınlığını kendi çirkin emellerine alet eden bu Hilafeti kaldırarak en büyük iyiliği de İslam dinine yaptı. Onun yerlerde sürüklenen temsilcilerini yetkisiz kılarak bunların İslam dinini temsil edemeyeceğini ortaya koydu.

İslam dinine inananlar bundan dolayı Atatürk’e şükran borçludurlar.

Kazım Balaban / Viyana 17 Kasım 2008

Emevilerin getirdiği İslam Anlayışına, Arap İslamı veya Araplara özgü bir İslam diye değerlendirme yapan anlayışları sorgulayıp, bu İslamı Hilafete büründürüp Çaldıran’da Şah İsmail ile yaptığı savaş sonrası Osmanlının başına bela eden Sultan Yavuz’u başka açılardan da irdeleyebiliriz. Bunun için önce Arap kavimlerine kısaca göz atalım.

Bir çok insan Arap coğragyasına ve onların yaşadığı sefil yaşama bakarak İslam dinini Araplarla özdeşleştiriyor. Bu büyük bir yanılgıdır. Tarih sayfaları, Arap kavimlerinin dünyanın en büyük medeniyetlerini oluşturan bir çok açıdan son derece dinamik bir toplum olduğunu gösteriyor. Arapların yaşadığı alanlar olan Kuzey Afrika, Mısır, Arap yarımadası ve Mezopotamya coğrafyalarına baktığımız da, İslamın bu topraklara egemen olmasında sonra tahribattan kurtulan verilerle bunun kanıtlanması mümkündür.

Dünyaya damgasını vuran dünyanın en büyük medeniyetleri ve harikalarının çoğu bu coğrafyada yaşanmıştır. Mısır Piramitlari, Babil Kulesi, Bağdat’nın Cennet Bahçeleri bunun için örnek gösterilebilir. Ayrıca Helenist medeniyetlerin oluştuğu Ege topraklarına, Tarihi İpek yoluna coğrafi olarak yakın olması gibi dünyanın diğer önemli şaheserlerini yaratan medeniyetlerden de coğrafi olarak uzak olmaması faktörleri bir araya getirildiğinde, üstü toz kaplamış fotoğrafı sezinlemek mümkün olabilir. Bunun yanında bütün dünya arkologlarının ve teologlarının uzun yıllar üzerinde kapsamlı olarak çalışmalarına rağmen ne yapımı, ne de gizemi üstünde ki perdelerin aralan(a)madığı Mısır Piramitlerini göz önüne aldığımızda eski Arap medeniyetlerinin boyutu hakkında tahminde bulunulabilir.

Arap dil(ler)i de eski tarihlerde son derece zengin bir dildi. Bu dille pek çok aktarım kolaylıkla sağlanabiliyordu. Araplar bu dil sayesinde dünyanın en büyük medeniyetlerini meydana getirmişlerdi. Bu dil sayesinde en güzel edebiyat yazıları yazılmış, en güzel şiirler kaleme alınmıştır.

Eski Arap toplulukları bu dil(ler) sayesinde bilimde, matematikte, astrolojide, tıb’da harikalar yaratmıştı. Bu dil sayesinde şakıyarak coşkulu müzik yapılabilmiş, ve bu dil sayesinde kıvrak halk dansları sergilenebilmişti.

Ancak dünyada oluşturulan tüm büyük uygarlıklar gibi bu coğrafya da bir süre için dinlenmeye çekilmiş ve tarih sahnesinde ki etkinliğini geri plana almıştı.

Halife Ömer döneminde 635 – 645 yılları arasında bu medeniyetlerin artıklarının depolandığı en büyük kütüphaneler yakılmış, yıkılmış, ve belgeleri haftalarca hamamlarda yakıt olarak kullanılarak eski medeniyetlerin üstü örtülmüştü. Tarih notları Halife Ömer’in döneminde İskenderiye’de bulunan 400 bin civarında ki belgenin bu şekilde hamamlarda küle döndürüldüğünün ağıtını yakmaktadır.

Bugün dünyanın her neresine bakarsak bakalım şehirlerle kırsal bölgeler arasonda ciddi bir farklılık görmekteyiz. Kentler genelde otorite ve hiyerarşiyi temsil ederken, taşralar genellikle feodal geleneklerin etkin olduğunu göstermektedir. Kentlerde kurallarını beylerin ve kralların koyduğu göreceli bir düzen görülürken, taşra daha ziyade tarım ve hayvancılığın kendine özgü şekillendirdiği özelliklerle öne çıkıyordu. Ve doğal olarak taşra da kanunlar daha gevşek uygulanıyor, beylerin ve kralların otoriteleri daha az etkin oluyordu. Bu fotoğrafa kente uyum sağlamayan veya merkezi otorite ile sorunlu olan ancak otoriteye baş kaldıran kesimleri de dahil ettiğimizde merkezi otoritenin dinamizminin önce taşra da sorgulandığını ve ona baş kaldırıldığını görürüz.

Merkezi otoritenin can damarı olan gıda maddeleri ve giyim- kuşam taşıyan kervanların genellikle taşra da  soyguna uğradıkları görülür. Merkezi otorite bir yandan ticaret kervanlarından ticareti uygun hesaplarla yapıyor, bir kısmından da güvenlikleri veya toprak bastı şeklinde vergi alarak gelir oluşturuyordu. Ticaret kervanları bu yüzden yanlarında çok fazla silahlı koruyucu taşımaz, onları koruyacak belli otoritelere vergilerini vererek geliş- gidişlerini sürdürürlerdi. Zaten yüzlerce silahlı koruyucunun binlerce km. yolda kervana eşlik etmeleri ekonomik olarak da kervan sahiplerini sarsardı.

Ancak her şeye rağmen zaman zaman kervanlar soyguna uğrar, malları eşkıyalar tarafından talan edilirdi.

Kervan sahipleri dünyanın her yerinde soyguna uğramışlardır. Ancak gerek bölge otoritelerinin kervan sahiplerini kollamaları ve gerekse iştah kabartan gelirler yüzünden kervanla ticaret tarihte hiç bir zaman kesintiye uğramamıştır.

Bir kervanın her hangi bir bölgede soyguna uğraması, o bölge üzerinde söz sahibi olan otoriteye başkaldırı olarak algılanır, otorite sahibi mevcut askeri güçleri ile soyguncuların peşine düşerek onları etkisizleştirmeye çalışır, yakaladıklarına da- biraz da başkalarına göz dağı vermek için – çok ağır cezalar uygulardı. Bu yüzden eşkıyalar genellikle kervan sahiplerinden ziyade daha küçük soygunlarla yetinmek durumunda kalırlardı.

Ancak Mezopotamya bölgesi için bu kurallar göreceli olarak daha başka farklılıklar içermektedir. Kervan soygunları Mezopotamya bölgesinde güneye inildikçe, başka bir deyimle çöller arttıkça başka bir biçime bürünmektedir. Çöllerin uçsuz bucaksız ve su kaynaklarının sınırlı oluşu yanında, var olan su kaynaklarınının çöllerde nerelerde bulunabileceği konusunda gezgin kervan sahipleri bilgisizdi. Böyle tehlikeli bölgelerden geçerken yanlarına çöl bölgelerini iyi bilen klavuz almaları gerekirdi. Ancak soygun sonrasında bu klavuzların kervan sahiplerine çöl eşkıyalarının kaçacakları / saklanabilecekleri muhtemel alanları gösterme istekleri fazla değildi. Çünkü sonuçta kervanlar gelip geçecek ve o bölgenin kendine özgü kuralları daha sonra devam edecekti. Bu kuralların başında da soyulan kervan sahiplerine yol gösteren klavuzların başına daha sonra nelerin gelebileceği sorusuydu.

Kaldı ki kervan sahiplerinin yük taşıyan at, katır, deve gibi hayvanları, ağır yük ve uzun yol göz önüne alınarak hazırlanıyordu. Deve dahil çöl yaşamına yabancı hayvanın bu uçsuz bucaksız kum vadisinde doğaya karşı fazla direnci olamazdı. Netice de çöl eşkıyalarını soygun sonrası takip edecek ve mallarını kurtaracak güçlerin hem kendileri, hem de hayvanları çöl ortamına elverişli değillerdi.

Çöl coğrafyasına yakın yerlerde soygun planlayan çöl eşkıyaları kendi yaşadıkları çöl bölgelerini iyi tanıyorlardı. Kendileri ve hayvanları bu coğrafyanın özelliklerine yatkındı.Çöl de su kaynaklarının hiç bulunmadığı alanlarda kervan soygunu öncesinde gerek görürlerse bir miktar su saklayarak kervan sonrası o yöne kaçıyor ve önceden gizledikleri sularını da yanlarına alarak çölde kaybolup gidiyorlardı. Kervanı basılan kişilerin böyle durumlarda onları kovalama ve mallarını kurtarma şansları artık yok denecek kadar azdı.

Ticaret kervanları doğu Asya’dan batı Avrupa’ya kadar uzanan uzun yolda doğrudan veya aralıklı seferler yapıyorlardı. Bunun dışında elbette kuzeyden güneye doğru da yer yer irili ufaklı yüzlerce kervan ticaret yapıyorlardı. Kervancılık her yerde riskli bir meslekti. Ancak çöllerin bulunduğu coğrafya da ise böylece daha da fazla risk teşkil ediyordu. Ve doğal olarak bu kervanların bir kısmı da bütün tehlikelere rağmen çöllerin hakim olduğu coğrafyaya seferler yapıyorlardı.

Bedevilerin yaşadığı, başka deyimle bir nevi Çöl Köylülerinin yaşadığı coğrafya da kervan soygunlarının riski az olduğu için bu durum çöllerin bulunduğu alanlarda kendine özgü bir kültür ve ahlak geliştirmiştir.

Soygun ve talana bir nevi doğal geçim kaynağı olarak bakılıyordu. Soyguncular için sorgulanan ahlaki boyut, kervan sahibinin tanıdık bir aşiretten veya yakın bölgeden olup olmamasına orantılıydı.

Bu ahlaki yapılanmanın bir benzerini yakın çağda Avrupa ve Amerika’da da görmek mümkün. Soygun ve talan, yüzlerce yıl kolonist Amerikalı ve Avrupalının doğal geçim kaynağı sayılmış, başta yoksul Afrikalılar olmak üzere tüm Afrika kıtası ve güney Asya sahilleri kolonistler tarafından soyulmuş, talan edilmiş, yakılmış ve yıkılmıştır. Bugün Asya ve yoksul ülkelere küçümseyerek bakan ABD ve Avrupa’lıların dedeleri Milyonlarca Afrika’lıyı hoyratça yerinden / yurdundan ederek köle yapıp satmış, ailelerini parçalamış, direnenleri de vahşice katletmiştir.

Amerikalı ve Avrupa’lının yaptıkları sadece bunlar değildi elbette. Onlar girdiği ve kendilerine yurt edindiği yerleri de aynı barbarlıkla talan etmiş, Amerika kıtasında asıl yerli Kızıl Derilileri ’’Kovboy’’ filmlerinde gördüğümüz gibi barbarca katlederek toprakları üstüne oturmuştur.

Bu durum Güney Afrika’da halen görüldüğü gibi tüm Afrika’da kıtasında soyguncu beyazları üstün ırk yapacak ve ayrıcalıklar tanıyacak kadar ölçüsüzleşmiştir.

Amerikalı ve Avrupa’lının yüzyıllarca bir birleri ile yarışarak sürdürdükleri bu ahlaksızca soygun, katliam ve talanı, kendileri açısından doğal geçim kaynağı görülmesi nasıl bu kıtalarda meşru bir zemin bulmuşsa, çöl bedevileri içinden çıkan eşkıyaların soygunları da aynı şekilde kendi coğrafyalarında meşru geçim kaynağı görülüyordu. Hatta bu konuda Avrupalı ve Amerikalı haydutlar, meslektaşları çöl bedevilerinden daha da barbarlardı. Ayrıca icraatlarını çok daha sistematik ve kapsamlı yapıyorlardı. Çöl bedevileri soyup kaçarken, onlar ayrıca katlediyor ve halkları köleleştiriyorlardı.

Arap çöl köylülerine özgü bu talan anlayışını bir tarafa not edip esas konuya dönelim.

Mekke’de Semavi dinlerin atası olarak bilinen Hz. İbrahim tarafından yapıldığına inanılan Kâbe ve sonradan düzenlenen çevresi, süreç içinde bir birleri ile kavgalı Arap kavimleri için o dönem kutsal bir mekâna dönüşmüştü. Hangi tarihlerden itibaren şekillendiği tarafımızdan fazla netleşmemiş bir süreçten sonra 5. Yüzyılda putlara tapan Arap kavimlerin ortak kutsal mekânına dönüşmüştü. 360 civarında irili ufaklı sergilenen putlara Arap kavimleri bağlılıklarını ifade etmek için üzerinde anlaştıkları ateşkes dönemlerinde gelip ziyaret ediyor ve çeşitli adaklar sunuyorlardı.  Bu ziyaretler döneminde hem göreceli bir ticaret yapılıyor hem de Kâbe’nin ziyaretçilerinin dikkatlerini Mekke’ye çekiyordu. Bu dönemde kurbanlar alınıp satılıyor, su kaynakları birere gelir kapısı olarak değerlendiriliyordu.

Kâbe’nin bu özel statüsünden istifade eden bir aile vardı. Ümeyyeoğulları denilen Kureyş ailesi bu ticaretin rantını elinde tutuyor ve ciddiye alınan bir aile muamelesi görüyorlardı.

Hz. Muhammet 612 yılında İslam dinini ilan edince en büyük tepki uzak akrabaları olan bu Ümeyyeoğullarından geldi. Aile yeni dinin bölgede etkin olması halinde Arap kabilelerin artık Kâbe’yi ziyaret etme ihtiyacı duymayacaklarını ve dolayısı ile rant olanaklarını yitireceklerini düşünüyorlardı.

Böylece Mekke’de ilk ciddi muhalefet bu aile tarafından başlatılmış oldu.

Bu ailenin gerek aile ilişkileri, gerek sosyal yaşamları ve gerekse bölgede ki etkileri kervan soyan, yol kesen çöl haydutlarının ahlaki değerleri ile ciddi bir örtüşme gösteriyordu.

Başka bir deyimle Ümeyyeoğulları, çöl haydutluğunu, Mekke ileri gelenleri olarak, fırsatçılık – çıkarcılık anlayışlarını Kâbe sorumluları kimliği ile örterek / gizleyerek sergiliyorlardı.

Bu ailenin yeni dine tepkileri çevrelerinden de destek görünce Hz. Muhammed ve İslam dinini benimseyenler zorunlu olarak bu toprakları terk edip Medine’ye yerleştiler. Medine’lilerin yeni dine doğrudan cephe almalarını gerektiren rant sorunları yoktu. Doğal olarak yeni dine önyargısız yaklaştılar ve çoğunluğu kısa sürede bu dini benimsediler.

Medine de bulunan putperestler ve başka dinden olanlar da bu yeni dine aynı şekilde ciddi bir muhalefet göstermeden yaklaştılar. Mekke’lilerin tehditleri ve Medine üzerine 3 defa savaş açmalarına rağmen onlar genelde Hz. Muhammed’e olumlu yaklaştılar.

Mekke’liler bu yeni dinin gelecekte bölgede gelişip kabul görmesinden ve giderek rant gelirlerinin tehlikeye girmesinden endişe duydukları için onları Medine’de de rahat bırakmadılar. Bedir (624), Uhud (625) ve Hendek (627) yıllarında 3 büyük savaşla haritadan silmek istediler. Ancak bir başarı elde etmedikleri gibi Ümeyyeoğullarının pek çok ileri geleni yaşamını bu savaş meydanlarında kaybettiler.

Bu durum, Mekke’lilerin yeni dine rant nedeniyle karşı çıkmalarının yanına bir de intikam ve nefret duygularını da ilave ettirdi.

ve Hz. Muhammed öncülüğünde Medine’liler 630 yılında Mekke’yi işgal ettiler. Hz. Muhammed eski düşmanlarına yeni dini kabul etmeleri halinde barış vaad ettiği için onlar da bir anda eski inançlarından vaz geçerek yeni dini kabul etmiş göründüler. Aleviler bu sahte din değişimine ‚’’Kılıç zoru ile imama gelenler’’ deyimini kullanmaktadırlar.

Medine’liler her ne kadar yeni dini kabul etmiş görünseler de gerçek hiç de öyle değildi. Ümeyyeoğulları pusuya yatarak sessizce fırsat kolladılar ve ilk fırsat Hz. Muhammed’in Hakka yürüme (8 Haziran 632) tarihinde karşılarına çıktı. Hz. Muhammed’in Gadirhum’da ( 23 Şubat 632) yerine Vekil tayin ettiği Hz. Ali’yi değil yerine Ömer’le anlaşarak, Ebu Bekir’i getirilmesine destek sundular.

İlk 3 Halife döneminde Ümeyyeoğulları giderek toparlandı ve eski güçlerini elde ettiler. Ve Hz. Ali’nin Halife olmasına cephe alarak ilk isyan bayrağını 656’da başlattılar. İsyanlar çeşitli entrikalarla pek çok alanda farklı farklı biçimlere bürünerek devam etti ve Hz. Hasan’ın Muaviye tarafından şehit edilmesi (670) ile sonuçlanmış oldu.

Halifelik makamının Muaviye’nin ölümü ile Ümeyyeoğulları tarafından hemen Krallığa dönüştürüldüğünü görüyoruz. Çöl fırsatçılığı dini derhal en üst seviyeden siyasete alet etmeyi başarmış oluyordu.

10 Ekim 680 Kerbalâ Vakası sonrasında Hz. Hüseyin’in kesilen kellesi Yezit’in önüne getirildiğinde Yezit elindeki değnek ile kesik kelleyi dürterek şu tarihi sözü söyler.

’’ Ey katilin oğlu. Baban ve ataların, benim atalarımı Bedir’de katlettiler. Atalarım mezardan kalksa da Bedir’in intikamının alındığı bu mutlu günü görseler. Çok şükür bu mutluluğa eriştim’’

Yezit’in bahsettiği Bedir savaşında (624) Yezit’in dedeleri İslam dinine karşı savaşıyorlardı. Kerbala vakasında ise (680) Yezit artık İslam dininin Halifesi olmuş durumdadır. Ancak orada İslamın tarafını değil, İslam öncesi çöl haydutluğunun değerlerini savunan atalarının anlayışı ile konuşmaktadır. Ve doğal olarak aynı anlayışın da savunucusu durumundadır.

Ümeyyeoğullarının İslam dinime karşı çıkışlarının esas sebebi yeni dinin bçlgede kabul görmesiyle rant kapılarının kesilmesiydi. Ancak aynı anlayışı sürdüren Ümeyyeoğulları ve taraftarları süreç içinde İslam dininin başına geçmiş ve daha güçlü hale gelmişlerdi. O halde İslamı da kendilerine benzetmeleri ve geleneksel çıkarlarına alet etmeleri gerekiyordu. Öyle de yaptılar. Ve İslam dinini yeniden yapılandırdılar.

Soygun, kin, talan ve insana yakışmayan her türlü ahlâk dışı değerler, ’’İslam dini’’ adı altında soyguncu çöl bedevilerinin egemen olduğu Emevi İslam devletinin temel maddeleri oldu.

Emevi İslamının teokratik, sosyal yapısı yeniden değiştirilerek ve İslam dini ile tüm bağları kopartılarak alt yapısı tamamlandı. Yapılan çalışmalarla Hz. Muhammed ve Hz. Ali tarafından oluşturulan ’’İman ve İkrar’a dayalı İslam dini mevcut haritada çok cılız hale getirildi. Bunun işin sağlanması için kişiliksiz Ulemalar devreye sokulup tüm dinsel terimler yeniden oluşturularak sahte Hadislerle ve uyduruk beyanlarla İslam dini ters yüz edildi. Süreçte yeni yapılanma ile talan ve rant daha da gelişti, sistemleşti ve çok geniş bir coğrafyada egemen oldu.

Emevi İslam anlayışına uymayan ve direnen tüm unsurlar başta ’’Ehli Beyt’’ soyundan gelenler olmak üzere en ağır şiddet ve yaptırımlarla etkisiz hale getirildi. Ve soyguncu çöl talancılığının adı İslam dini oldu.

Osmanlı Padişahı Yavuz Sultan Selim’in Memlükleri yıkarak getirdiği İslam böyle bir İslamdı.

(devam edecek)

Kuran’ı Kerim, Kutsal Kitaptır. Peygamberimiz Hz. Muhammed bu Kutsal Kitabı insanoğluna tebliğ etmek için gönderilmiştir. Bu yüzden de Peygamberlerin içinde Resul (Kendisine ayrıca Kitap inen) olarak değerlendirilir.
Kuran’ı Kerim, İnsanları yeni dine davet eden bir çağrı (davet) kitabıdır. Bu Kitap 3 ayrı kategoriye bölünerek değerlendirilir.
1. Kuran çağrı kitabı olduğu için tüm insanları yeni dine (İslam) çağırır. Tüm insanlar bu yeni dine davet edilir. Herkesin Kuran’ı Kerim’e iman etmeleri beyan edilir. Böylece içeriğin bir bölümü çağrı olarak kabul edilir. ‘’ O halde (Resûlüm), öğüt ver. Çünkü sen ancak öğüt vericisin. (Gasiye : 21)’’
2. Kitabın ikinci bölümü Kuran’ı Kerim’den önce inen diğer Semavi dinleri anlatır. Kuran’ın diğer Semavi dinlerin devamı olduğu beyan edilir. Daha önce gelen diğer Peygamberlerin de varlığı kudsiyetle anılır ve diğer Kitapların da Allahın buyruğu olduğu teyid edilir. Ancak daha önceki Semavi dinlere inanan Cemaatlerin süreç içinde Kutsal kitabın içeriğinden ayrı düştükleri için, diğer inançların artık doğruyu temsil etmediği için hükümlerinin kalmadığı izah edilir. Aleviler Kuran’da ismi geçen diğer Semavi din Peygamberlerini de kendi Peygamberleri olarak kabul ederler. Tüm Kitaplar, Suhuflar (Kutsal sayfalar) ve Peygamberlerin aynı Allahın elçisi olduklarına, ve hepsininde aynı kudsiyeti içerdiğine, bu inanç bütünlüğünün ezelden bu yana (Kalü Bela) aynı doğrultuda olduğuna inanırlar. ‘’ İşte siz öyle kimselersiniz ki, onlar sizi sevmedikleri halde siz onları seversiniz. Siz, bütün kitaplara inanırsınız.. (Ali İmran : 119)’’
3. Kuran’ı Kerim pek çok Sure ve ayetinde güncel sorunlara yönelik çözümler içerir. Ancak bizzat Kuran’ı Kerim’in iniş dönemi içerisinde, daha önce inen bazı ayetler, yeni inen ayetlerle hükümsüz kılınır. Başka bir deyimle, koşulların değişmesi sonucu daha önceleri geçerli olan ayetler, aynı konu hakkında yenileri geldiği için devreden çıkarılır. Bu da yaşamın yorumlanmasının durağan olmadığını, Kudsiyetin yaşama ve olgulara çağdaş persfektik sunulmasına açık olduğuna işarettir. Hz. Ali bir sözünde ‘’Çocuklarınızı şimdiki zamana değil, onların geleceği zama göre eğitin (hazırlayın)’’ buyurmuşlardır. Kuran’ı Kerim’in bu bölümünde gelecekle ilgili bazı vurguların ve değerlendirilmelerin (çözümlemelerin) yapılması da aynı bakış açısı ile irdelendiğinde bütünlük arz eder.
Bu vesile ile Kuran’ı Kerim esasta yeni bir dine çağrı kitabı olarak da algılanabilir.

Rıza Şehri / Medine Şehri Beyannamesi ise bu çağrıyı dikkate alan, ancak buna rağmen kendi örf gelenek ve inaçlarını devam ettirmeyi isteyerek gelen toplulukların bir arada yaşama beyannamesidir. Başka bir deyimle, yeni dinden rahatsız olmayan ancak ona tabi olmayan, onu benimsemeyen insanların da bulunduğu bir ortak platformdur. Kuran’ı Kerim’in hükümleri bu konuyu destekleyicidir. ‘’Dinde zorlama yoktur… (Bakara : 256) ‘’ ‘’Sizin dininiz size, benim dinim banadır. (Kâfirun : 6)’’. Herkesin kendi içinde kendi dini kurallarına uyan ancak ortak platformda diğerinin inancına dokunmayan ve onu yadırgamayan bir yapılanmadır. Hz. Ali’nin sözlediği ve daha sonra Hacı Bektaş Veli tarafından da teyid edilen ‘’Biz 72 Millete aynı nazarla bakarız’’ deyimi bu şehrin insanlarına, bu platforma dahil olmuş topluluklar için söylenmiştir. Hz. Muhammed ve Hz. Ali, 622 yılında Mekke’den Medine’ye göç (Hicret) ettikten sonra orada çok ciddi açılımlara öncülük ettiler. Bunlardan biri Musahiplik, diğeri ise 200 kadar kabile, topluluk, gurup, aşiret ve inanç gurubu ile bir platformda anlaşıp onları Rıza Şehri kapsamı etrafında bir arada tutmaktır.
Rıza Şehri Beyannameleri ve uygulamalarında hukukun üstünlüğü esas alınır. Bu toplulukta Peygamber Hz. Muhammed dahil, hiç kimsenin ve gurubun başka kişi ve guruplar üstünde hükümranlığı yoktur. Hiç kimseye fazladan ayrıcalık ve üstünlük tanınmamıştır. Guruplar içerde serbest, ortak platformda eşit statüde konuşlandırılmışlardır. Sadece Hz. Muhammed için, guruplar arasında uzlaşmaz çelişkiler oluştuğunda ‘’Hakem olma’’ hakkı tanınmıştır. Gurup ve topluluklar, tasa da ve kıvançta aynı kader ortağı olmuş ve bu pratikte de uygulanmıştır. Bu yüzden günümüzün deyimi ile Rıza şehrine, Demokrasi ve Hoşgörü platformu da diyebiliriz.

İmam Cafer Buyruğu ise, Hz. Muhammed’den çok sonra 12 İmamlardan İmam Cafer Sadık tarafından günün şartlarına göre yeniden derlenip dizayn edilen bir İnanç Rituel Kitabıdır. Bu kitap sadece inananlara yöneliktir. Rıza Şehrinde ortak platformda birleşen gurupları kapsamaz. İçeriği onları bağlamaz. Onlara her hangi bir sorumluluk yüklemez. Sadece ve sadece Ehli Beyt dostlarına (Tevella), başka deyimle Hz. Muhammed’in getirdiği İslam dinine İnananlara yöneliktir. (Aleviliğin temel inanç kaynaklarına İmam Cafer Buyruğu dışında ayrıca Erdebil’li Şeyh Safi’nin ‘’Menakubu’l Esrar Behcetü’l Ahrar’’ adlı Buyruğu da ekleyebiliriz.)

Bu durumda Hz. Muhammed’i getirdiği yeni din ve sunduğu Kutsal Kitap Kuran’ı Kerim dışında onu icraatleri ile anmak gerekecektir. Aleviler Rıza Şehrini o denli benimsemiş ve bilinçaltına yerleştirmişlerdir ki, en ufak bir sorunda içeriği sevgi ve hoşgörü içeren ‘’Rızalık‘’ kelimesini kullanırlar.

Konu hakkında birkaç Örnek verelim.
• Herhangi bir delikanlı herhangi bir kızı sevmektedir ve onunla evlenmek istemektedir. Ailesi önce kızın, sonra ailenin Rızalığını arar. Rızalık almak burada gönüllülük anlamında kullanılır.
• İki komşu arasında sorunlar çıkmıştır. Ortaya Dede veya başka sözü dinlenilir aracılar girerler ve her iki tarafı Rızalık noktasında uzlaştırır ve barıştırırlar.
• Ortada bir Cenaze vardır ve Cenaze kaldırılacaktır. Konu, komşu ‘’Rızalık vermeye gider’’. Cenaze de Rızalık verilir ve öyle uğurlanır.
• Lokma dağıtılacaktır, aş yenecektir. Tüm lokmalar dağıtılır ve cemaate sorulur. ‘’Elimde yoktur Tart (veya turt) ile terazi, herkes hakkına oldu mu Razı?’’ Cemaat Rızalık verir ve lokmalar yenir.
• İş gücüne ihtiyaç vardır ve ortak iş gücü sergilenecektir. Her ailenin gücüne göre Rızalık alınarak İmece yapılır ve diyelimki köy yolu tamir edilir. İşgücü verme durumundan yoksun bulunan ailelere Rızalık verilir ve sorun edilmez. Bu Örnekler çoğaltılabilir.

Tarihe Rıza Şehri / Medine Vesikası olarak geçen ve toplam 47 maddeden oluştuğu bilinen ortak anlaşma metni Hz. Mumammed tarafından şekillendirilmiş ve Hz. Ali kaleme almıştır. Alevi Ozanlarının deyişlerinde dile getirdiği ‘’Okuyan Muhammed, Yazan Alidir’’ betimlemelerinden biri de bu vesikadır.

Pir Sultan Abdal bir deyişinde şöyle buyurmaktadır.
‘’Pir Sultan’ım eydür şad olup güldü,
Kabe’i Şeriften bir nida geldi.
Hakk’ın emri ile 4 kitap indi
Okuyan Muhammed, yazan Ali’dir’’

Rıza Şehri uygulamalarına kısaca göz attığımızda bu birlikteliğin özünün sevgi, hoşgörü ve demokrasi olduğunu görürüz. Hz. Muhammed Rıza Şehri Beyannamesini 622 yılında oluşturdu ve 632 yılında Hakka yürüdü. Bu süre içinde bir tek defa olsun Rıza Şehri Beyannamelerinin dışına çıkılmadı. Orada sevgi ve barış ortamı oluşturuldu. Komşu hakkı yerleştirildi. Hz. Muhammed bir Hadisinde ‘’Komşusu aç olarak yatan bizden değildir’’ buyurarak ortaya ciddi bir konu, komşu hakkı yerleştirildi. Dikkat ediniz Hz. Muhammed burada ‘’Müslüman Komşusu aç olarak yatan bizden değildir’’ demiyor. Sadece komşu diyor.
Kapı, komşu hakkı olarak kültürel değerlerimize yansıyan, orada yer bulan ve benimsenerek günümüze kadar süregelen pek çok uygulama Rıza Şehri uygulamalarından kalmadır. Bu uygulamaların bir kısmı dinsel kavramlar içinde yer buldu ve zaman zaman dini ritüellere kadar girdi. Örneğin bir insan kurban kestiğinde bu kurban etinin bir kısmı bölüştürülüp kapı komşuya Hakk Rızası için ikram edilir. Kapı komşuya ikram edilen Kurban eti için o komşunun İslam dininden olma zorunluluğu yoktur. Rızalık denilen uygulama Cemlerde de görülür. Örneğin bir konuda suçu / kusuru görülen bir kişinin yargılanması Rızalık esasın göre uygulanır. Kusurlar Ceme katılan Canların önünde ve onların fikri alınarak, sorumlulukda onların da söz sahibi olma esasına dayanarak sağlanır. Rızalık o kadar hassas temeller üzerinde kuruludur ki, Cem de suçu sabit görülen kişiye verilen Ceza da ailesinin mağdur olmaması, ailesine ve çocuklarına olan sorumluluklarını devam ettirmesi için kişi sadece toplumdan izole edilir. Başka bir deyimle kişi Cem de kendisi hakkında verilen izole yaptırımı sonucu, Rıza Şehri insanlarının kendi aralarında ki ilişki ve muhabbetlerinin dışında tutulur. Kişi Rıza Şehri kurallarını ihlal ettiği için o şehrin özellik ve güzelliklerinin dışına alınır.

Pir Sultan Abdal bir deyişinde şöyle buyurur.
Güzel aşık cevrimizi
Çekemezsin demedim mi?
Bu bir Rıza lokmasıdır
Yiyemezsin demedim mi?
Kurban Bayramı ve benzeri özel günlerde konu komşunun bir birleri ile bayramlaşmaları, helâlleşmeleri, bir biri ile barışık olmaları hepsi Rıza Şehri uygulamalarıdır. Alevi geleneklerinin çoğu oradan kalmadır. Bu ilişki toplumda sosyal bir ihtiyaç olduğu için kültürümüzde de geniş bir etki alanı bulmuş ve ‘’Konu Komşu bir birinin külüne muhtaçtır’’ sözleri ile güncel yaşamın önemli bir yerini işgal etmiştir.
Rıza Şehri uygulamaları tamamen Gönüllülük esasına göre sağlanmıştır. Kişinin Rıza Şehrine girmesi için herhangi bir zorlama olmadığı gibi, girmeyenler için bir dışlama da söz konusu değildir. Ancak Rıza Şehrinin hoşgörü, paylaşım ve sevgi kurallarının o şehre dahil olan insanlar tarafından ihlal edilmemeleri için kişi veya guruplar sorumlulukları konusunda bilgilendirilirler.

Rıza Şehrinde Dış Kapılar Kilitlenmez.
Rıza Şehrinde Şiddet yoktur.
Rıza Şehrinde Mutluluk ve Acılar paylaştırılır.
Rıza Şehrinde Zorlama yoktur.
Rıza Şehrinde Yalan, dolan, fesat, kin ve iftira yoktur.
Rıza Şehrinde insanlar eşit statüdedirler, kimsenin üstünlüğü ve önceliği yoktur.
Rıza Şehrinde her şey Rızalık ile olur, Rızalık ile sağlanır.
Rıza şehri tasa ve kıvançta birleşen insanların şehridir. Rıza şehrine yoksullar doyurulur, çıplaklar giydirilir, yüzler güldürülür.
Rıza Şehri, Rızalığa Razı olanların şehridir.

Rıza Şehri uygulamaları Hz. Muhammed’in Hakk’a yürümesinden sonra Ehl-i Beyt ve onu seven dostları (Tevella) tarafından sürdürülerek günümüze kadar geldi. Alevilerin, Ehl-i Beyte bu denli bağlı olmalarının bir nedeni de Rıza Şehrinin sevgi şehri olmasıdır. Tüm farklı fikirlerin orada bir değişik çiçek tarlası gibi sergilenmesi ve kabul görmesidir. Alevilerin temel İnanç Kaynaklarının içinde Rıza Şehrinin de bulunması bu güzellik ve muhabbetten dolayıdır. Orası Kamil insanların şehridir.
Rıza Şehri insanlarının farklı etnik köken ve inançlardan olması bu şehrin ayrı bir güzelliğidir. Hz. Muhammed ve Hz. Ali toplumsal uzlaşmayı orada sağladılar. Orada oluşturdular ve orada oturttular.
Musahiplik bu şehirde kabul gördü ve kudsiyete bürünerek günümüze kadar geldi.
Hz. Muhammed ile birlikte Hicret eden Canlar orada ayrı ayrı mekânlara yerleştirildiler.
Hz. Muhammed ile birlikte olan Canlar oradan çıktılar. Onun için canını seve seve veren insanlar oradan çıktılar.
Rıza Şehri ilk İnsan Hakları Evrensel Beyanname şehridir.
Rıza Şehri Barış ve demokrasi şehridir. Hukukun üstünlüğü en geniş anlamda ilk defa orada sağlandı.
Rıza Şehrinin bu güzelliklere sahip olması Hz. Muhammed ve Hz. Ali ile sağlandı. Oranın ilk toplumsal barış ve sevgi mimarları onlardır.
Hz. Muhammed’in ve Hz. Ali’nin geride bıraktığı en önemli eserlerinden biri işte bu şehrin örnek uygulamalarıdır. Bu güzel insanlar o güzide eserleri ile sevilir ve gönüllerde taht kurarlar. Alevilerin derin Ehli Beyt sevgisinin temelinde bu güzellikler yatar.
Rıza Şehri uygulamalarından 1326 yıl sonra Batı dünyası öncülüğünde çok övündükleri Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi (1948 yılı) hazırlanmıştır. Ancak hemen peşinden Birleşmiş Milletlerde Kurucu Konsey üyesi 5 Ülkeye (ABD, Rusya, Çin, Fransa ve İngiltere) Veto Hakkı vardır, ama Rıza Şehri Mimarı olan Hz. Muhammed ve Hz. Ali, bu metni kendileri hazırladıkları halde metne böyle bir ayrıcalık konulmamış, pratikte de uygulanmamıştır. Kendilerine Veto hakkı koyan ülkelerin en büyük yanlışlığı da buradadır. Dünya barışının halen sağlanmamasında Rıza Şehri uygulamalarının bulunmamasıdır. Bu da Hz. Muhammed ve Hz. Ali’nin ne kadar büyük ve çağdaş şahsiyetler olduklarının ayrı bir delilidir.

Muhabbetlerimle
Kâzım Balaban / Viyana