HIDIRELLEZ GELENEĞİ

    Orta Asya’dan günümüze kadar gelmiş bir kültür kalıbı olan HIDIRELLEZ Anadolu, Rumeli ve Orta Asya’da ki halklar arasında İslam inanç motifleriyle de örtüşerek özellikle kırsal kesimde bu gün de canlılığını koruyan bir gelenektir.

    6 Mayıs günü HIDIRELLEZ Günü olarak kabul edilmekte ve ona göre törenler düzenlenmektedir. Hıdrellez inancı ülkemizde bahar bayramı geleneği ile doğrudan ilgilidir. Bütün Anadolu coğrafyasında kutlanan bu bayram Trakya’da da canlılığını korumaktadır.

    Diğer yandan inançlarımızda, destan ve efsanelerimizde görüldüğü kadarıyla “BOZ ATLI HIZIR” inancı eski Türk inançlarından Boz atlı yol tengrisi ile izah edilebilir. Bu eski Türk inancı İslamiyet’in kabulünden sonra  “Hızır Nebi veya “Hızır İlyas” Hıdrellez inancı olarak karşımıza çıkmaktadır. Halk nazarında Hızır’dan beklenen şeyler ,darda kalanlara,sıkıntıda olanlara yardım etmesi, insanlara bolluk,-bereket bahşetmesi gibi hususlardır.Ülkemizdeki bazı deyim ve Ata Sözleri bunu güzel bir biçimde aksettirmektedir.

    Yetiş ya Boz Atlı Hızır ya da Kul daralmayınca Hızır yetişmez gibi

HIDIRELEZ SÖZÜNÜN DOĞUŞU

    Hıdrellez sözünün doğuşu ile ilgili olarak genellikle iki ana görüş egemendir.

    Bunlardan birisi, karalarda gezen Hızır ile denizlerin hâkimi İlyas peygamberin buluştukları gün olan 6 Mayıs günü Hızır ve İlyas adlarının yan yana gelmesiyle oluşan Hızırilyas değişik söyleyişlerden de kaynaklanarak HIDIRELLEZ şeklinde söylenmektedir.

    Arapça, yeşil anlamına gelen Hızır bereket getiren bir Peygamberdir. Bir yıl boyunca karalarda diğeri denizlerde dolaşan bu iki Peygamber her yıl 6 Mayıs’ta yeşillik, çimenlik bir yerde buluşarak sohbet ederler. Bunun sonucunda her taraf yeşillenir, sular çoğalır ve doğa
Güzelleşir. Halk Peygamberlerin buluşma gününü kutlamak amacıyla 6 Mayıs günü toplanarak bayram yapmaktadırlar.

    Diğer görüş ise, Hıdır bir erkek, Ellez ise bir kadındır. Bu iki genç birbirlerini delice sevmektedir. Fakat bir türlü bir araya gelememektedirler. Bir gün 6 Mayıs’ta yeşillik, çimenlik Cennet gibi bir yerde karşılaşırlar. Bir birlerine doğru koşarlar, sarılıp kucaklaşır, koklaşırlar.

    Ancak bu sevince daha fazla dayanamazlar ve oracıkta can verirler. Halk bu büyük aşkı kutlamak üzere her yıl 6 Mayıs’ta toplanıp onların anılarını yâd ederler.

ANADOLU DA HIDIRELLEZ

    Anadolu’da Hızır günü zemherinin yirmi yedisi ile Şubat ayının üçüne kadar olan günler arasında yapılır. Malatya’nın Hekimhan ve Arguvan Yöresi ile Sivas’ın Divriği ve Kangal yörelerindeki Alevi köylerinde bu bayram için, kömbeler yapılır. Kavurga ve kavutlar hazırlanır, oruç tutulur. Evlilik çağı gelmiş genç kızlar ve erkekler çok tuzlu yemekler yiyerek oruç tutarlar üç gün boyunca hiç su içmezler. Perşembeyi cumaya bağlayan gece Hızır Aleyhisselam genç kızların ve erkeklerin evlenecekleri kısmetlerini rüyalarında kendilerine göstereceğine inanırlar. Tunceli Yöresinde 17 Şubat Hızır bayramıdır. Buğday kavurgası yapılır. Mezarlar ziyaret edilir. Çörekler keteler pişirilir. Varlıklı olanlar fakirlere yiyecek ve giyecek dağıtır.

    Genel olarak Anadolu’da yaygın olan Hıdrellez etkinliklerinde görülen hazırlıklar Rumeli Türklerinde de gözlenir. Bu hazırlıklar 6 Mayıs’tan önce özelikle ev ve çevre temizliğiyle başlar. Genç kız ve kadınların ev temizliği, çocuklara yeni elbiseler dikilmesi, bayram merasim kuşluğu için bol yemek pişirilmesi kimi yerlerde içki tedarik edilmesi bu hazırlıkların belli başlı olanlarıdır. Bu kutlamalar bazı yerlerde bir gün kimi yerlerde  örneğin OHRİ, İŞTİP, RADOVİŞ kentlerinde 3-4 gün sürmektedir.

    Üsküp’te Doğu Makedonya sınırları içerisinde kalan Valandova bölgesi köylerinde ve Arnavutluk’ta Hıdırellez hem Müslümanlar tarafından hem de Hıristiyanlar tarafından kutlanmaktadır. Yalnız adetlerde örf ve geleneklerde farklılık bulunmaktadır.

    Anadolu’da olduğu gibi Rumeli’de de yaygın biçimde kutlanan ve Balkan Kültürüyle de zenginleşen insan sevgisini doğa sevgisini de çok güzel bir şekilde ifadelendiren Hıdrellez Bayramı toplu eğlence geleneğinin özel bir yansımasıdır.

KAYNAKCA
1-Prof. Dr. Orhan Acıpayamlı. Türkiye’de Bahar bayramı
2-Erman Artun. Tekirdağ’da Hıdrellez geleneği
3-Prof. Dr. Arif Ago. Ohri,Radoviş ve İştip ilçelerinde Hıdırelez adetleri
4-İsmail Eren. Üsküp’te Hıdrellez adetleri

ZULME KARŞI DİRENİŞİN SEMBOLÜ
HAZRETİ HÜSEYİN.

    Tarih 10 Muharrem 61 (10 Ekim 680 ) zulme karşı direnişin sembolü olan Hz Hüseyin kelime anlamı “sıkıntı ve bela anlamına gelen KERBELA’DA Emevi ordusu tarafından kuşatıldı. Şam Valisi Muaviye Hz Hasan’la yapmış olduğu sözleşmeyi bozmuş, ölümünden sonra hiç kimseyi yerine getirmeyeceğine dair söz vermesine rağmen bu sözünde durmayarak oğlu Yezit’i Müslümanların başına getirmişti. Yezide Hz Hüseyin’in kendisine biat etmesini istiyordu. Hz Hüseyin’in cevabı:” ŞAH HÜSEYN’İM BİAT ETMEM, ŞAH HÜSEYN’İM BOYUN BÜKMEM” olmuştu.
    Hz Hüseyin’in Yezit’e biat etmediği duyulmuştu. Küfe’liler haber gönderdiler. “Ya Resul oğlu bizde biat etmiyoruz. Gel başımıza geç, uğrunda can vermeye hazırız” diye mektuplar yazdılar. Bu sırada Müslim’in Küfe’de şehit edildiğini duydu. Hz Hüseyin’in yanında bulunan Müslim’in çocukları biran önce Küfe’ye varıp babalarının öcünü almayı düşünüyorlardı. Hz Hüseyin, Hz Muhammed’in soyuna mensup akrabaları ile Küfe’ye doğru ilerlerken, Küfe’den gelen bir orduyla karşılaştı.
    Sonradan Hz Hüseyin uğruna can verecek olan, ordu komutanı Hz Hüseyin’i Küfe’ye götürmeye memur edilmişti. Ancak Küfe’ye götürmedi. Kerbela’da konaklamasını sağladı.
    Kerbela’da konaklamasının dördüncü günü, 32 bin kişilik Emevi ordusu tarafından ablukaya alındı. Su yollarını kestiler. Bütün tabiatın yararlandığı kurdun, kuşun su içtiği Fırat’ın suyunu kestiler. Fırat suyunu peygamber torununa çok gördüler. Kimse oyunu kuralıyla oynamıyordu. Kalleşlik üçkâğıtçılık yapılıyordu. Hem de sadece çoluk, çocuk ve kadınlardan oluşan 72 kişilik peygamberimizin evladı- ayaline karşı.

KARANLIKLA AYDINLIĞIN ŞAVAŞIYDI BU

    Zalimle mazlumun, karanlıkla aydınlığın, zilletle yaşamaktansa, izzetle ölürüm diyenlerin savaşı başlıyordu.
    Hüseyin biliyordu ki otuz iki bin kişilik bir orduya, yetmiş iki kişiyle karşı konulmaz.
    Hüseyin biliyordu ki kuvvete kuvvetle karşı konulur. Bu bir aldanış değildi. Bu bir körü körüne ölüme atılış değildi. Hüseyin biliyordu ki, yaşamak ölümden tatlıdır. Fakat yine biliyorduk az olmak bir an içindir. Çünkü kuvvet kuvveti yense bile kuvvet gerçeği yenemez.
    Ölüm acıdır. Fakat şerefsiz yaşamak ölümden de acıdır. Hüseyin biliyordu ki zulme karşı durmazsa gerçek bildiği yok olacak. Kutlu bildiğinden eser kalmayacak.
    Bu bir anlayış örneğiydi. Bu bir şeref davasıydı. Bu bir inanç anlayışıydı.
    Hüseyin, inandık diyenlerin inanmadıklarını, uyduk diyenlerin uymadıklarını, insanız diyenlerin insanlıktan çok uzak olduklarını gösterdi. Hz Peygamber’in “Size iki emanet bırakıyorum. Biri Ehl-i Beytim Biri Kuran” demesine rağmen, Peygamber’i sevdiklerini söyleyenlerin, onun emanetine hıyanet ettiklerini ve Peygamber’imizin öpmeye bile kıyamadığı Hz Hüseyin’i mızrak ve ok darbeleriyle şehit ettikten sonra Yezid düşüncesinde olanların cesedine saldırıp cesedini atlara çiğnettikleri unutulmadı, unutulmayacak.
    Muhammed dinindenim diyenler, Muhammed’in omzunda gezdirdiği “Hüseyin bendendir, ben Hüseyin’denim, Hüseyin’i seveni Allah sevsin” dediği yanaklarını okşayıp öptüğü Hz Hüseyin’in cesedini ezdiler. Atların nalları altında hurda haş ettiler.       
   
İNSANLIK ŞEHİDİ HAZRETİ HÜSEYİN,

    Bu öyle bir gündü ki, güneş çekilmiş, ay ve yıldızlar bu zulmü görmemek için bulutlarla gizlenmişlerdi. Gökyüzü peygamber torununun yas’ı için karalara bürünmüştü.
    Fırat ağlayarak akıyor, rüzgâr esmiyor adeta inliyor. Hurma ağaçlarının yaprakları kıpırdadıkça sanki iç çekiyor. Burada tarih donmuş maziye akmıyor. Burada göz yaşı dinmiyor. Burada iki heceli bir feryat yükseliyor. Dalga dalga yayılıyor. HÜSEYİN
    Zilletle yaşamaktansa, izzetle ölmeyi yeğleyen, zalime boyun eğmeyen Hüseyin asırlardır, ezilenlerin mazlumların rehberi oldu. Zalimler karşı ucunda ölüm bile olsa direnenler Hüseyin’i örnek aldılar.
    İnsanlık var olduğu sürece Hz Hüseyin, her ne koşulda olursa olsun zalimlere boyun eğmeyenlerin kısa bir süre yenilmiş gibi gözükseler bile uzun vadede galip gelenlerin zalime boyun eğmeyenlerin sembolüdür. Hüseyin öyle bir can ki yoluna canlar verilmiş, yoluna kanlar dökülmüş İmam Hüseyin’in kudreti ve kuvveti asırlar boyu eksilmemiş gittikçe artan bir sevgi seli her zaman yanında olmuştur.

KAYNAKÇA
1-Kerbela Vakası
2-Yeni GÜLÜZAR_I HASENEYN

Mustafa BALKIZ

Yazıyor

mustafabalkiz@hotmail.com

HORASANDAN GELEN SEVGİ GÜNEŞİ.

11. Yüzyılın ortaları,Türkistan’da Moğol fırtınası esmekte, Horasan Bölgesi yaşanamaz bir halde Halk toplulukları perişan ve şaşkınlık içerisinde ne yapacaklarını bilmez bir haldeler. İşte bu tarihlerde 1247 yılının güzel mi güzel bir gününde  Horasan’ın Nişabur  kentinde bir ulu kişi dünyaya geldi..Babası seyyit Muhammet,annesi ünlü bilgin Ahmet Amil Nişabur’inin kızı Hatem hanım olan bu ulu kişiye BEKTAŞ VELİ adı verildi.

                        Sıdk ile mürşidin pek tut eteğin,

                        Yanında bir makbul kul eyler seni

                        Hizmet eyle candan sarf et emeğin

                       Mürşidin buyruğu yol eyler seni.

Hacı Bektaşi Veli’den yaşça daha büyük olan Lokman Perende Yesevi Dergahı’na postnişin olmuştur. Bektaşi Veli’nin bir bilge kişi olacağını sezen,Lokman perende  Bektaşi Veli’ye HÜNKAR ve HACI lakaplarını veriyor..Bundan sonra HÜNKAR HACI BEKTAŞ VELİ ismi dilden dile, gönülden gönüle dolaşmaya başlıyor.

                        Dün gece seyrimde batın yüzünde

                        Hünkar Hacı Bektaşi Veli’yi gördüm.

                        Elif taç başında nikap yüzünde,

                        Aslı imam nesil’i Ali’yi gördüm

Deyişinden anlaşılacağı gibi Hünkar Hacı Bektaşi Veli ONİKİ İMAM SOYUNDAN

Olup İmam MUSA KAZİM’İN torunudur.

                        ANADOLU’YA GELİŞİ

Türkistan’da Moğol fırtınası estiği yıllarda Anadolu’da da iç karışıklıklar nedeniyle halk birbirilerine karşı kışkırtılmış, politik çıkarlar ve etraftan gelen saldırılarla hayat  çekilmez bir durum almıştı. Güçlüye hak tanıyan bir düzen insanlara haksızlık getiriyor,haklı olan hakkını alamadığı gibi güçlülerin yanında haksız çıkarılıyordu.

İşte böylesine kargaşalı bir zamanda ,Anadolu kendisine feyiz verecek haksızlıklara dur diyecek insanı bekliyordu. İşte bu insan GÜVERCİN DONUNDA Necef,Medine,Mekke, Kudüs ve Halep üzerinden Anadolu’ya geçmiş ve bir fikir akıncısı olarak SULUCA KARA

HÜYÜK’E yerleşmişti.Suluca Karahüyük Selçuklu Hükümdarı Alaeddin Keykubat tarafından

Yunus Mekri’ye yurt olarak verilmişti.Yunus Mekri’nin dört oğluyla Sarı İsmail  ve diğer iki

Aileden oluşmaktaydı.Hacı Bektaşi Veli’nin ilk müritleri bunlardı.

Hacı Bektaşi Veli’nin İç Anadolu’ya gelmesini ,Horasan’dan atılan,KÖSEGİ‘NİN Suluca Karahüyük’e düşmesine bağlayan ve orada KADINCIK ANA ile evlenmesinin kerametine bağlayan görüşlere inanılmaktadır.İşte GÜVERCİN DONUNDA GELDİ efsanesi bu görüşe dayanmaktadır.

İster güvercin donunda gelip konsun ,ister Horasan’dan atılan KÖSEGİ’NİN peşine düşüp gelsin, isterse Kadıncık Ana ile evlenebilmek için gelmiş olsun, Hünkar’ın Anadolu’ya

gelmesiyle  insanların yaşantıları ve sosyal düzen büyük ölçüde değişmiş,Hacı Bektaşi düşüncesi Hacı Bektaşi felsefesi kapkara taassuba aydınlık bir ışık olmuştur.

HACI BEKTAŞİ VELİNİN İNSANCIL DÜŞÜNCELERİ

Bektaşilik insanlığın geleceğine ve uygarlığa yönelik , hümanizme açık  hoş görülü bir felsefe sistemidir.Bu sistemin gereği olarak , Hünkar insanlara ALLAH KORKUSU

Yerine ALLAH SEVGİSİNİ, İNSAN SEVGİSİNİ aşılamıştır.Kötülükleri kaynağında kuruyan, sevgiye saygıya dayanan  güzel bir ahlak içinde insanları mutlu görmek isteyen  bir düşünce sistemi getirmiştir.Bektaşiliğin temel ilkesi de budur.ELİNE BELİNE DİLİNE

Sahip olmaktır.Kişi hareketini önceden ayarlayacak,öz benliğini ölçecek  kendisine zor ve kötü geleni başkasına yapmayacaktır.Sana yapılmasını istemediğin şeyleri başkasına yapmayacaksın.Bununla ilgili Yunus Emre ne güzel söylemiş.

                        Sen sana ne sanırsan ayrığa da anı san

                        Dört Kitabın  manası budur eğer var ise

Hünkar,kadını erkekten ayırmaz. Ailede kadının özel bir ağırlığı vardır.Sözü dinlenir, saygı duyulur, kadın erkekten kaçmaya gerek görmez.Bunun için  Cem’lerde  Alevi ve Bektaşi ayinlerinde kadın erkek yan yanadır Birlikte Cem yapılır, birlikte Dolu içilir.

                        Güzel şah’tan bize bir dolu geldi

                        Bir sen iç sevdiğim birde bana ver

                        Hünkar hacı Bektaşi Veli’den geldi.

                        Bir sen iç sevdiğim birde bana ver.

Alevi-Bektaşilerin  kadına verdiği değeri  bu sevgi ve saygıyı  fazla bulan , kadını bir mal gibi alınıp satılan  meta yerine koyan , peçe arkasına saklayıp onların iffetine güven duymayan  ham sofular elbette  DOLU içilmesini  hoş görmezler..Zira onlar Şarabı şerbeti ahrette içeceklerini sanırlar.Bu dünya da haram dedikleri üzüm Şerbetleri ahrette huri kızları tarafından altın taslarda sunulacak onlarda bu şerbetleri içip mest olmayı hayal ederler.

İlahi güzellikteki huri kızlarını kendi  aralarında paylaşmayı düşünen bu ham sofular  cennete gidecek olan eşleri için  ne ile ödüllendirileceği sorulduğunda" onlar kadın onlar için ödül olmaz"  Ya ne olur sofulara güzel huriler verilir.Peki kim verecek bu hurileri Yaratanın görevlendirdiği melekler verecekmiş. Melek’leri çöp çatan zannediyorlar

Bektaşiler bu Dünya’da Dolu içerler Onların gözü  Cennet’te verileceği  söylenen Huri’ler değildir.Hem Meleklerin çöp çatanlık yapacağına da inanılmaz.

Bu Dünya’da insan gibi yaşamak ,insanlara yararlı olmak, kadınlarında insan gibi yaşamaya hakları olduğunu savunmak  ve kadınların sosyal yaşantıların dışında tutulmasını  önlemek, çağdaş yaşam için mücadele etmek Aleviliğin temel felsefelerinin başında gelmektedir.Hacı Bektaşi veli’de bu tepki pınarında yeşeren,gelişen bir fidan olarak taassuba

Ve şeriata karşı direnmiş, kadını sanatta, kadını müzikte,kadını semahta ,kadını işlikte ve kadını toplumsal yaşamın her alanında erkeğin yanına koyarak tüm insanı değerleri kadın erkek birlikteliğinde görmüştür..Ona göre kadınsız erkek,erkeksiz kadın düşünülemez.

Onun kıblesi insandır.Onun felsefesi "Her ne arar isen kendinde ara, Kudüs’te Mekke’de, Hac’da değildir. Hacı Bektaşi Veli insanı Tanrı ile Tanrı’yı da evrenle bütünleştiren  düşünce sistemiyle evrenseldir.