DÖRDÜNCÜ İMAM Hz. ZEYNEL ABİDİN

Kazım Balaban
Hz. Hüseyin’in oğlu olan İmam Zeynel Abidin, ayrıca İmam Seccad lakaplarıyla da tanınır. Muhtemelen 10 Ocak 659 tarihinde Medine’de doğmuştur. Annesi Şehriban İran şahı Yezdgird’in kızıdır. Hz. Hüseyin’in oğlu Zeynel Abidin ağır hasta olduğu için Kerbelâ’da savaşa katıl(a)madı. Diğer 3 kardeşi Kerbela vakasında şehit olmuştu (1). Ancak bu onun savaşa katılmasının önünde engel değildi. İmametin devamı için Ehli Beyt soyundan birinin hayatta kalması gerekiyordu ve bunun için Hz. Hüseyin’in isteği ile savaşa sokulmadı. Hz. Hüseyin’in şehadetinden sonra Yezid orduları çadırlara saldırdı ve hem çadırları talan etmeye, hem de yakmaya başladılar. Bu arada Hz. Hüseyin’in neslini kurutmak için askerler onu da bulmak ve öldürmek istiyorlardı. Annesi Şehriban ve diğer Ehli Beyt kadınları, Hz. Hüseyin’in ’’ İmametin devamı vasiyetini’’ bildikleri için onu hep birlikte eteklerinin altına saklayarak ilk saldırılardan kurtardılar. Daha sonra askerler talan derdine düştükleri için İmam kurtuldu. Muharrem yası sonrası Alevilerin Kurban kesmelerinin nedeni, Hz. Zeynel Abidin’in hayatta kalmasıdır. Bunun için ’’Allaha Şükür niyetine’’ kurban kesilir, dua edilir. Diğer yaygın inanca göre de, Muharrem sonrası Kurban kesilmesinin sebebi Kerbela şehitlerinin cesetlerinin gömülmesi ve yerlerinin tesbit edilmesidir. Çünkü Yezid orduları Çadırları talan ettikten ve ateşe verdikten sonra, Yezid’in komutanlarından ödül almak için bazı Şehitlerin başlarını keserek beraber götürdüler. Cesetler atların ayakları altında çiğnendikten sonra ortada öylece bırakıldı. Allahın hikmeti ile ertesi günü İmam Zeynel Abidin gelip tüm cesetleri teşhis ettikten sonra, yardıma gelen Beni Esed aşireti mensupları ile birlikte şehitlerin cesetleri defn edildi.  Ancak bir türlü tekrar yakalandı ve diğer Kerbela şehitleri ve harem esirleriyle birlikte Şam’a gönderildi.

Esaret zamanı bittikten sonra Yezid kamuoyunu kendi lehine çevirmek için onu ihtiramla Medine’ye gönderdi. Ancak yıllar sonra Emevi halifesi olan Abdulmelik’in emriyle tekrar yakalanıp zincirle Şam’a getirildi. Daha sonra yine Medine’ye gönderildi. (2)

İmam Zeynel Abidin uzun süre zindan hayatı (hapis) yaşadı veya gözetim altında bulundu. Medine’ye döndükten sonra evinin köşesine çekilip ibadetle ve ilmi eserlerin yazılması ile meşgul oldu. Eserlerinden olan “Sahife-i Seccadiye”  adlı yapıt önemli öğretileri ile 57 dua içermektedir. Eser ayrıca “Al-i Muhammed’in Zeburu” adını almıştır. İmam Zeynel Abidin 33 yıl imamet ettikten sonra Emevi halifesi Hişam’ın emriyle ve Velid bin Abd-ül Melik’in vasıtasıyla 17 Ekim 713 tarihinde Medine’de zehirlenerek şehit edildi (3). Kabri Medine / Baki mezarlığındadır.

Kerbela vakasında Ehli Beyt dostları Şehitler ve Esirler olarak 2 guruba ayrılırlar. Kerbela vakasında Ulu bir dava adına canını verenler büyük bir cesaret ve kararlılık gösterdiler. Geride kalan esirler ise sabır ve kanaat konusunda örnek bir tavır sergilediler. Ayrıca ulu şehitlerin deneyimlerini ve izlenimlerini aktardılar. Geride bıraktıkları mirasa sahip çıkıtlar. İmam Zeynel Abidin bunlardan biridir. O gerk konuşma ve gerekse eserleri ile Emevi zulmü karşısında suskuna kalan halka Kerbela mezalimini aktararak çok önemli bir misyon üstlendi. Konuşmaları ile Şam ve Küfe halkına cesaret aşıladı. Emevi zulmünü konu edinen söylemleri dalga dalga halk içinde yankı buldu ve 3 kıtaya yayılmış koskoca Emevi İmparatorluğu Kerbela Vakasından sadece 70 yıl sonra kağıttan kaplan gibi çöktü. Bu zulmün aktarımında İmam Zeynel Abidin’in çok önemli etkileri olmuştur. Yaratılan bu etki sonucu Emevi taraftarları bile Kerbela olayını savunamaz, üstlenemez duruma düştüler. Yezid’e lanet nidaları dalga dalga yankılanarak 3 kıtaya yayıldı ve Yezit ismi bir küfür, bir hakaret noktasına indirgendi.

İmam Zeynel Abidin bu süreçte 3 ayrı yönelim tercih etti.
1- İmam Zeynel Abidin’in Emevi devlet adamlarına yaptığı zulmü yüzüne haykırarak onları kınaması olayı savunamaz duruma getirmesi,
2- İmam Zeynel Abidin’in bu süreç içinde bazı kandırılmış insanlarla konuşması.
3- İmam Zeynel Abidin’in Küfe, Şam ve Medine’deki halka hitaben yaptığı ve Kerbela vakasını aktardığı konuşmaları.

Emevi devlet adamlarının Yezit’e biat etmeyenleri asi olarak tanımlamaları ve başlarına getirdikleri musibetleri Allahın emri gibi tanıtma kampanyalarına karşı İmam Zeynel Abidin de Kuran’dan örnekler vererek (4) tersini ispat ediyor ve Zalimin Zulmüne karşı çıktıklarını vurguluyordu.
Yezid’in askerlerinden olan Hür bin Yezid-i Riyahi’nin, Hz. Hüseyin tarafına geçerek doğru yolu seçtiğini ve örnek bir davranış gösterdiğini belirterek, zamanında Yezit’i desteklemiş olanların bile ona karşı çıkmalarının çok makül olacağına dikkat çekiyordu. Onun bu cesaretli konuşmaları Kerbela vakasını yaşamış olan diğer Ehli Beyt bendelerine de cesaret ve erdem veriyor, İmama her türlü destek sunuyorlardı. İş o noktaya geld ki Yezid bile tüm sorumlulukları başkalarının üstüne atarak Hz. Hüseyin’i şehit edenlere lanet okumak zorunda kaldı.

Alevi inancında uyulması zorunlu olan kurallardan biri de böylece bu süreçten sonra belirgin olarak ortaya çıkmaya başladı. Bunun adı Tevvela ve Teberra ilkeleridir.
Tevella, Ehli Beyti (Hz. Muhammed ve 12 İmam, 14 Masum Pak ve 17 Kemerbest)  ve onları sevenleri sevmektir. Teberra ise Ehli Beyt’ e düşman olanlara düşman olmak ve onları lanetle anmaktır. Tevella ve Teberra kavramları Alevilikte son derece önemli kavramlardır. Bu kavramlar Alevi inancının temel ilkelerindendir. Bu yüzden Alevi Cem’lerinde Yezit, Muaviye, Mervan.. gibi İslam düşmanlarına lanet okumak en makbul ibadetlerdendir. Cem’ lerde kötülere lanet okunırken aynı zamanda iyilere de rahmet okunur. Bunlar başta Kuran’da ismi geçen ve geçmeyen Peygamberler olmak üzere tüm Nebi’ler, Ulular, Evliyalardır.

(HİCRİ) EHLİ BEYT VE 12 İMAM ÇİZELGESİ  (5)

 

İsim	D.Yeri	D. Tarihi	Annesi	Babası	V. Tarihi	Yaşı	Vefat Yeri	Vefat Sebebi
Hz. Muhammed	Mekke	17 Rebbiülevvel	Amıne	Abdullah	28 Sefer	63	Medine	Ecel
Hz. Fatima	Mekke	20Cemaziyelahir	Hatice	Muhammed	13 C.evvel	23 (1)	Medine	Üzüntü
Hz. Ali	Mekke Kâbe	13 Receb	Fatma	Ebu Talib	21 Ramazan	63	Necef	Kılıc Darbesiyle
Hz. Hasan	Medine	15 Ramazan	Fatima	Hz. Ali	28 Sefer	47	Medine	Zehirlenerek
Hz. Hüseyin	Medine	3 Şaban	Fatima	Hz. Ali	10 Muharrem	57	Kerbela İrak	Yezid tarafından
Zeynel Abıdin	Medine	5 Şaban	Şehriban	Hz. Hüseyin	25 Muharrem	57	Medine Baki	Zehirlenerek
Muhammed Bakır	Medine	3 Sefer	Fatma	Zeynel Abidin	7 Zilhicce	58	Medine Baki	Zehirlenerek
Cafer’il Sadık	Medine	17 Rebbiülevvel	Necibe	Muhammed Bakır	25 Şevval	64	Medine Baki	Zehirlenerek
Musa’i Kazım	Medine	7 Sefer	Hamide	Caferil Sadık	25 Receb	55	Kazimeyn	Zehirlenerek
Aliy’yül Rıza	Medine	11 Zilkade	Necibe	Musa’i Kazım	Seferin sonu	55	Meşhed İran	Zehirlenerek
Muhammed Taki	Medine	10 Receb	Ümmü Velat	Aliy’yül Rıza	Zilkadenin sonu	21	Kazimeyn	Zehirlenerek
Aliy’yül Naki	Medine	2 Receb	Semmane	Muhammed Taki	3 Receb	42	Samara İrak	Zehirlenerek
Hasan’ül Askeri	Medine	8 Rebbiyülahır	Hunes	Aliy’yül Naki	8 Rebbiülevv el	28	Samara İrak	Zehirlenerek
Muhammed Mehdi	Samara	15 Şaban	Nergis	Hasan’ül Askeri	Sır oldu	Sır	Sır oldu	Sır oldu

 
(MİLADİ) EHLİ BEYT VE 12 İMAM ÇİZELGESİ

İsim	D.Yeri	D. Tarihi	Annesi	Babası	V. Tarihi	Yaşı	Vefat Yeri	Vefat Sebebi
Hz. Muhammed	Mekke	20 Nisan 570	Amine	Abdullah	8 Haziran 632	63	Medine	Ecel
Hz. Fatima	Mekke	605  veya 18 Ocak 609	Hatice	Muhammed	22 Kasım 632	23	Medine	Üzüntü
Hz. Ali	Mekke Kâbe	21 Mart 598 veya 21 Mart 599	Fatma	Ebu Talib	24 Ocak 661 veya 28 Ocak 661	63	Necef	Kılıç Darbesiyle
Hz. Hasan	Medine	11 Nisan 624	Fatima	Hz. Ali	25 Mart 670 Veya 18 Eylül 670	47	Medine	Zehirlenerek
Hz. Hüseyin	Medine	25 Şubat 625	Fatima	Hz. Ali	10 Ekim 680	57	Kerbela Irak	Yezid tarafından
Zeynel Abıdin	Medine	10 Ocak 659	Şehriban	Hz. Hüseyin	17 Ekim 713	57	Medine Baki	Zehirlenerek
Muhammed Bakır	Medine	16 Aralık 676 veya 10 Nisan 677	Fatma	Zeynel Abidin	28 Ocak 733 Veya 28 Mart 733	58	Medine Baki	Zehirlenerek
Cafer’il Sadık	Medine	23 Mayıs 699	Necibe	Muhammed Bakır	10 Mart 765 Veya 22 Ocak 766	64	Medine Baki	Z Zehirlenerek
Musa’i Kazım	Medine	8 Kasım 745	Hamide	Caferil Sadık	1 Eylül 799	55	Irak /Bağdat Kazimeyn	Zehirlenerek
Aliy’yül Rıza	Medine	29 Aralık 765	Necibe	Musa’i Kazım	24 Ağustos 818	55	Horasan Meşhed İran	Zehirlenerek
Muhammed Taki	Medine	11 Nisan 811	Ümmü Velat	Aliy’yül Rıza	25 Kasım 835	21	Irak/Bağdat Kazimeyn	Zehirlenerek
Aliy’yül Naki	Medine	27 Ekim 827 Veya 16 Eylül 829	Semmane	Muhammed Taki	28 Haziran 868	42	Samara İrak	Zehirlenerek
Hasan’ül Askeri	Medine	27 Ekim 846 Veya 2 Aralık 846	Hunes	Aliy’yül Naki	27 Eylül 873 Veya 2 Ocak 874	28	Samara İrak	Zehirlenerek
Muhammed Mehdi	Samara	30 Temmuz 869	Nergis	Hasan’ül Askeri	Sır oldu	Sır	Sır oldu	Serdap/Samara Sır oldu

 

Dipnotlar :

1.    Mekatil-ut Talibiyyin, s.52 ve 59. , Kerbela, Murat Sertoğlu ve Hadîkatu’s-Suadâ, Fuzuli
2.    Tezkiret-ul Havas, s.324. İsbat-ül Hüdat, c.5, s.242.
3.    Menakıb-ı İbn-i Şehraşub, c.4, s.176. Delail-ul İmame, s.80. Fusul-ul Mühimme, s.190.
4.    “Allah ölümleri vaktinde canları alır’’ (Zümer : 42)
5.    Ehl-i Beyt ile ilgili doğum ve Hakka yürüme tarihleri konusunda net bir takvim vermek mümkün değildir. Bu çizelge en çok kabul gören tarihleri gözeterek derlenmiştir