Kızıldeli Sultan

Kızıldeli Sultan kimdir?

Kızıldeli Sultan’ın asıl adı Seyyid Ali Sultan’dır. Kaynaklara göre Horasan erlerinden Hüseyin Ata’nın oğludur ve yaklaşık 1310–1402 yılları arasında yaşadığı düşünülür. Bektaşi geleneğinde Rumeli’ye ikinci geçişin önderi olarak anılır; Hızır Lala lakabıyla da bilinir.

Kaynak: Seyyid Ali (Kızıldeli) Sultan Kimdir? · Bektaşi Geleneklerinde Avrupa’ya İkinci Geçiş

Seyyid Ali Sultan’a neden “Kızıldeli” denir?

Dergâhı, Kızıldeli adlı ırmağın kıyısında kurulmuştur. Yöre halkı dergâhı ırmağın adıyla andığı için bu ad zamanla Seyyid Ali Sultan’ın lakabı olmuştur. Bazı Osmanlı belgelerinde adı “Kızıl Divane” olarak da geçer.

Kaynak: Bektaşi Geleneklerinde Avrupa’ya İkinci Geçiş · Tire’de Kızıl Deli Sultan Zaviyesi

Kızıldeli Sultan Dergâhı nerede?

Dergâh bugün Yunanistan’ın Batı Trakya bölgesindedir ve geleneksel olarak Dimetoka (Didimotiho) ile anılır. Kaynaklar kuruluş için 1397 yılını verir. Dergâhı ziyaret eden Ayhan Aydın, dergâhın Dimetoka’ya yaklaşık altmış kilometre uzaklıkta, Dedeağaç iline bağlı köyler arasında olduğunu aktarır.

Kaynak: Seyyid Ali (Kızıldeli) Sultan Kimdir? · Kızıldeli Sultan Ocağı Dedeleri ile Söyleşiler

Seyyid Ali Sultan Velayetnamesi nedir?

Seyyid Rüstem Gazi’ye atfedilen ve Seyyid Ali Sultan’ın menkıbelerini anlatan eserdir. Velayetnameye göre Horasan’dan gelen kırk er önce Hacı Bektaş Veli’nin dergâhına varır, oradan Yıldırım Han’a yardım için Rumeli’ye gönderilir; Seyyid Ali Sultan da bu erenler arasındadır.

Kaynak: Seyyid Ali (Kızıldeli) Sultan Velayetnamesi

Kızıldeli Sultan ocağı bugün yaşıyor mu?

Evet. Trakya’da Seyyid Ali Sultan erkânını uygulayan Kızıldeli Bektaşileri bilinir. Edirne’nin Havsa ilçesine bağlı Musulça köyünde Kızıldeli ocağına bağlı birlik, Muharrem ve Nevruz cemleri sürdürülmektedir.

Kaynak: Kızıldeli Ocağında Musulca Süreği · Trakya ve Balkanlarda Bektaşilik

Bektaşi erkânında Kızıldeli Sultan’ın postu hangisidir?

Cem meydanındaki on iki posttan Aşçı Postu’nun piri Kızıldeli Sultan’dır. Hüseyin Durak’ın aktarımına göre meydana giren kişi Aşçı Postu’na ve Abdal Musa Sultan’ın Ayakçı Postu’na niyaz eder.

Kaynak: Abdal Musa Dergahı’nda Kaygusuz Abdal Erkanı Sürülüyor!..

İbadet ve erkân

Cem nedir? Alevilikte cem ibadeti nasıl yapılır?

Cem, Alevilikte en önemli ibadetin adıdır; ayin-i cem ya da görgü cemi diye de anılır. Çoğunlukla Perşembeyi Cumaya bağlayan akşam, dedenin yönetiminde ve on iki hizmet sahibiyle yürütülür. Dargınlar barıştırılmadan cem yapılmaz. Çerağ uyarılır, dualar okunur, düvaz-ı imam söylenir, semah dönülür; sonra kurban ve lokma paylaşılır.

Kaynak: Cem İbadetimiz · Ayin Cem Yürütme Erkanı

Cemevi nedir, neden ibadethanedir?

İsmail Kaygusuz’a göre cemevi, Alevilerin inanç ve kültürünün merkezi olduğu kadar tapınma yeridir; İsmaililerin “cemaat hane”si gibi bir ibadethanedir. Cem, köylerde büyükçe bir evde, kentlerde bir salonda ya da cemevinde yapılır. Cemevi “Hak-Muhammed-Ali meydanı” olarak anılır.

Kaynak: İnkarcı Diyanet’in Tuzakları ve Cemevi Gerçekliği · Cem İbadetimiz

Alevilikte dört kapı kırk makam nedir?

Dört kapı kırk makam, Hacı Bektaş Veli’nin Makalat’ında anlatılan öğretidir. Dört kapı şeriat, tarikat, marifet ve hakikattir; her kapının onar makamı vardır. Bu yol, olgun insan (insan-ı kâmil) mertebesine ulaşmanın aşamalarını gösterir ve edep, ilim, cömertlik, kimseye zarar vermemek gibi toplumsal ahlak kurallarını da içerir.

Kaynak: Makâlât-ı Hacı Bektaş Veli* · Alevilikte Tasavvuf · Alevilik Hakkında Sorular

Alevilikte musahiplik nedir?

Musahiplik, yol kurallarına göre iki canın kardeş yapılmasıdır. Musahipler ve aileleri, kan kardeşliğinin ötesinde birbirlerine ve topluma karşı inanç, ahlak ve geçim yönünden sorumluluk taşırlar. Musahiplik cemine talipler eşleriyle katılır ve pir huzurunda ikrar verir; bundan sonra musahipler birbirinin kardeşi, çocuklarının da anası babası sayılır.

Kaynak: Tarihte Kızılbaşlar Minnet Etmediler ŞAH’a ve SULTAN’a · Musahiplik Erkanı

Alevilikte ikrar nedir, ikrar erkânı nasıl yapılır?

İkrar erkânı, yola girmek isteyen canın yola alınma törenidir. Talip yeminli söz vererek mürşidin elini tutar; mürşit de onu kabul ederek nasip verir. İkrar veren canlar görgü cemindeki erkândan geçtikten sonra “ölmeden önce ölüp yeniden dünyaya gelmiş” sayılır.

Kaynak: İkrar Erkanı · Hacı Bektaş’ın Pir’i Gerçekten Hoca Ahmet Yesevi midir?

Görgü cemi nedir, düşkün kaldırma nasıl yapılır?

Her Alevi yılda bir kez görgüden geçer; ikrarını tazeler ve topluma hesap verir. Dargınlar barışmadan görgü yapılmaz. Haksız boşanma, hırsızlık ya da yalancı şahitlik gibi suçları işleyen düşkün sayılır ve ceme alınmaz. Düşkün kaldırmada dede, Allah-Muhammed-Ali aşkına düşkünün sırtına alaca değnekle otuz üçer kez sembolik olarak vurur.

Kaynak: Cem İbadetimiz · Düşkün Kaldırma Erkanı · Görgü Erkanı

Alevilikte kurban nasıl kesilir?

Yazarlara göre Alevilikte asıl kurban kişinin nefsini terbiye etmesidir. Bektaşi geleneğinde kurban ulu orta yerde kesilmez; kanı önceden açılan çukura akıtılır ve çukur kapatılır. Kesimden önce hayvana tuz yalatılıp su verilir, kurban tekbirlenir ve mürşit dua eder. Kurban gülbengi okunur, eti paylaşılır.

Kaynak: Kurban · Alevilik Te Kurban Töreni · Kurban Bayramı

Alevilerde cenaze nasıl kaldırılır?

Hakk’a yürüyen kişinin gözleri kapatılır, çenesi bağlanır ve üstü örtülür. Dede ya da görevli dualar eşliğinde yıkar; erkeği erkek, kadını kadın yıkar. Kefenlenen cenaze için topluluğa üç kez helallik sorulur. Ali Aktaş’a göre Alevilikte defin için kesin bir vakit sınırı yoktur.

Kaynak: Cenaze Hizmetleri Nasıl Yapılır · Alevilerde Ölümle İlgili Ritüeller

Alevilikte ocak ve dede nedir?

Alevilikte her talip grubu belli bir dede ya da pir ocağına bağlıdır; buna ocak düzeni denir. Ocakzade dedelerde soy önemlidir: Hz. Muhammed, Hz. Ali ve on iki imam soyundan gelenler inanç önderliği yapar. Bektaşiliğin babagan kolunda ise yol evlatlığı esastır ve mürşitlik babalıkla başlar.

Kaynak: Bektaşi Kime Derler? · Bektaşilikte Mürşid ve “Dedelik” – “Babalık” Anlayışı

Alevilikte Buyruk nedir?

Buyruk, Alevi-Bektaşi-Kızılbaşların kutsal saydığı ve İmam Cafer-i Sadık’a atfedilen el kitabıdır; yolun esaslarını içerir. İsmail Kaygusuz’a göre metnin tamamının Cafer-i Sadık’ın sözü olduğu kanıtlanamaz ve kitabın özünü Hacı Bektaş Veli’nin Makalat’ı oluşturur. Kitap halk Türkçesiyle yazılmıştır.

Kaynak: İmam Cafer-i Sadık ve Heteredoks Caferiliğin (Alevi – Bektaşilerin) El Kitabı; Buyruk · Alevilik

Oruçlar ve önemli günler

Muharrem orucu (matem orucu) nedir, kaç gün tutulur?

Muharrem orucu, Kerbela’da şehit edilen İmam Hüseyin ve Ehlibeyt için tutulan yas orucudur. Çoğunlukla on iki gün tutulur; bazı yerlerde on, bazı yerlerde on beş güne kadar sürer. Yas süresince kan dökülmez, eğlenceden ve gösterişten uzak durulur.

Kaynak: Muharrem Matemi ve Matem Orucu · Üçüncü İmam Hz. Hüseyin

Hızır orucu nedir, ne zaman tutulur?

Hızır orucu kış ortasında tutulur ve zamanı yöreden yöreye değişir. Dersim’de ocak ayının son haftası salı, çarşamba ve perşembe olmak üzere üç gün tutulur ve perşembe akşamı cem yapılır. Oruç boyunca niyaz edilir, kurban kesilir ve dua edilir. Daha uzun tutulduğunu anlatan yöreler de vardır.

Kaynak: Hızır Orucu · Cem İbadetimiz

Kerbela olayı nedir, Aleviler için neden önemlidir?

Kerbela olayı, Hicretin 61. yılında (M. 680) Muharrem’in onuncu günü Hz. Muhammed’in torunu İmam Hüseyin’in Yezid’in askerlerince şehit edilmesidir. Aleviler o günden beri her Muharrem’de yas tutar. Yazara göre İmam Hüseyin askeri açıdan yenilmiş, ama tutumu onu ezilenlerin cesaret ve iman kaynağı yapmıştır.

Kaynak: Kerbela Olayı · Muharrem Matemi ve Matem Orucu

Gadir-i Hum olayı nedir?

Aktarıma göre Hz. Muhammed, Hicretin 10. yılında Veda Haccı’ndan dönerken Gadir-i Hum denen yerde durdu. Topluluğa Kur’an’ı ve Ehlibeyt’i emanet etti, Hz. Ali’nin elini kaldırarak “Ben kimin mevlası isem Ali de onun mevlasıdır” dedi.

Kaynak: Ghadirkhum Olayı

Alevilikte Nevruz (Sultan Nevruz) neden kutlanır?

Nevruz erkânı Alevi-Bektaşiliğin en önemli cem erkânlarındandır ve 21 Mart’ta bayram yapılır. Geleneğe göre bu gün Hz. Ali’nin doğum günü ve Hz. Ali ile Hz. Fatma’nın evlendiği gündür. Küskünler barıştırılır, nefesler söylenir, semah dönülür ve gece cem açılır.

Kaynak: Nevruz Sultan: Nevruzun Alevi-Bektaşilikteki Önemi · İlk İmam / Hz. ALİ.

Hıdırellez nedir, ne zaman kutlanır?

Hıdırellez 6 Mayıs’ta kutlanır. Yaygın inanca göre karada gezen Hızır ile denizlerdeki İlyas’ın buluştuğu gündür ve adı bu iki ismin birleşmesinden gelir. Anadolu’da yazın başlangıcı sayılır; Balkanlardaki Alevi-Bektaşiler de bu günü tekkelerde kurban keserek kutlar.

Kaynak: Hıdrellez · Hıdırellez Geleneği

Ehlibeyt ve ulular

On iki imam kimlerdir?

On iki imam şunlardır: Hz. Ali, Hz. Hasan, Hz. Hüseyin, Zeynel Abidin, Muhammed Bakır, Cafer-i Sadık, Musa Kâzım, Ali Rıza, Muhammed Taki, Ali Naki, Hasan Askeri ve Muhammed Mehdi. Kazım Balaban’a göre Mehdi dışındaki imamların tamamına yakını şehit edilmiştir; Muharrem yasının bazı yerlerde on iki gün sürmesi bundandır.

Kaynak: Alevilikte Muharrem Yası · İlk İmam / Hz. ALİ. · 12. İmam Hz. Muhammed Mehdi

On dört masum-u pak kimlerdir?

Masum-u pak “günahtan arınmış, duru” anlamına gelir. Alevi-Bektaşiler gülbenk ve deyişlerinde imamların küçük yaşta şehit edilen on dört çocuğunu bu adla anar; Hz. Ali’nin oğlu Muhammed Ekber ile Hz. Hüseyin’in oğulları Abdullah, Kasım ve Ali Asgar bunlar arasındadır. Kaynak, isimler konusunda farklılıklar bulunduğunu belirtir.

Kaynak: 11. İmam Hz. Hasan-ül Askeri · 1. İmam Ali Oğlu Muhammed-ül Ekber

On yedi kemerbest kimlerdir?

On yedi kemerbest, Alevi-Bektaşilerce kutsal bilinen ve dua ile gülbenklerde anılan on yedi ulu kişidir. Selman-ı Farisi, Ammar bin Yaser, Veysel Karani, Ebuzer Gıfari, Malik Eşter ve Kamber bunlar arasındadır. Kaynak, kemerbestler hakkındaki bilgilerin sınırlı olduğunu not eder.

Kaynak: 11. İmam Hz. Hasan-ül Askeri · Selmân-ı Fârisi

Bektaşilikte on iki post nedir?

Bektaşi erkânı on iki post üzerine yürür; her post bir pire bağlı bir hizmettir. Horasan postu Hacı Bektaş Veli’ye, Ekmekçi postu Balım Sultan’a, Nakip postu Kaygusuz Abdal’a, Ayakçı postu Abdal Musa’ya, Aşçı postu Kızıldeli Sultan’a bağlıdır. Bu hizmetlerin amacı kişinin hizmet ederek nefsini terbiye etmesidir.

Kaynak: Abdal Musa Dergahı’nda Kaygusuz Abdal Erkanı Sürülüyor!.. · 1. Horasan Postu – Pir Hünkâr Hace Bektaş Veli

Sorunuzun cevabını bulamadınız mı? Arşivde arayın ya da bize yazın.